Qytetarët e rajonit në të njëjtën mision: Me bojkotin e rrjeteve tregtare drejt çmimeve më të drejta

Thirrjet për bojkot të rrjeteve të mëdha tregtare, me një pjesëmarrje të konsiderueshme ose më të vogël, janë mbështetur nga qytetarët e rajonit gjatë javëve të fundit, të pakënaqur me lartësinë e çmimeve, veçanërisht të produkteve ushqimore. Bashkëbiseduesit e Kosovo online nga Prishtina, Beogradi, Tirana dhe Shkupi theksojnë se besimi i qytetarëve në formimin e çmimeve dhe tregtinë e lirë është lëkundur dhe se qëllimi i bojkotit është lufta për çmime më të drejta. Ende nuk ka ndryshime, por qytetarët, edhe pse me rezervë se do të jenë drastike, megjithatë shpresojnë për to.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Edhe pse kanë përshtypjen se çmimet e produkteve ushqimore në Kosovë nuk janë më të lartat në rajon, qytetarët e Prishtinës i konsiderojnë ato të shtrenjta.

Aden Bislimi nga Prishtina i tha gazetarëve të Kosovo online se gjithçka është shumë e shtrenjtë.

"Më duket se është mjaft shtrenjtë, por shpresoj që diçka të përmirësohet. Bojkoti mund të ndikojë në çmime," është i bindur ai.

Në Shkup, blerësit janë skeptikë. Edhe nëse çmimet ulen, siç thotë një qytetare nga Shkupi, kjo "nuk do të jetë ulje e vërtetë".

"Çmimet janë ulur për një apo dy denarë. Çfarë ndryshimi bën kjo?", shprehet me pakënaqësi një bashkëqytetare e saj.

Gazetarët e Kosovo online kanë krahasuar gjithashtu çmimet e çokollatës Milka Oreo prej 100 gramësh, e cila doli të jetë më e shtrenjta në Beograd.

Në Shkup, çmimi i saj varion nga 65 denarë ose 1,06 euro deri në 1,45 euro, në Kosovë nga 1,19 deri në 1,79 euro, ndërsa në Beograd, në rrjetet e mëdha tregtare, kushton nga 219,99 dinarë ose 1,87 euro deri në 249,99 dinarë ose 2,13 euro. Dy herë më shtrenjtë se në Shkup!

Bojkoti, sipas ekspertëve, duhet të sjellë edhe përgjigje për pyetjen se kush është fajtor për rritjen e çmimeve.

Shoqata për mbrojtjen e konsumatorëve "Efektiva" në Serbi dje u bëri thirrje qytetarëve për një bojkot të ri shtatëditor, këtë herë ndaj rrjetit të dytë tregtar, Merkatorit, i cili përfshin dyqanet Idea dhe Roda. Javën e kaluar, thirrja për bojkot kishte të bënte me dyqanet e rrjetit Delez.

Kush do të "lodhet i pari", konsumatorët apo tregtarët, dhe sa do të zgjasë bojkoti i rrjeteve tregtare në Serbi, është e vështirë të parashikohet, thotë Dejan Gavrilloviq nga Efektiva. Megjithatë, për Kosovo online, ai thekson se është e qartë që qytetarët po rrisin gjithnjë e më shumë ndërgjegjësimin e tyre mbi faktin se duhet të respektojnë veten dhe paratë e tyre, pasi në Serbi, jo vetëm ushqimi, por edhe produktet e higjienës shtëpiake janë dukshëm më të shtrenjta se në vendet e zhvilluara të Evropës.

“Është absurde që disa produkte të prodhuara në vendin tonë janë më të lira në vendet e rajonit apo edhe në vendet skandinave”. “Për shembull, uji i ambalazhuar në Serbi është më i lirë në Maltë, pavarësisht nga kostot e larta të transportit”, thotë Gavrilloviq.

Siç shpjegon ai, tregtarët nuk po i mohohet e drejta për të përfituar, por qëllimi i bojkotit është lufta për çmime më të drejta.

“Kur dëgjon se një rrjet me pakicë ka realizuar një fitim prej 65 milionë eurosh për vitin dhe se marzhi i tij është 45 për qind, është e qartë se ka vend për ulje çmimesh. Njerëzit thjesht nuk duan të paguajnë më ato çmime dhe nuk ishte e vështirë t'i bindeshin ata të bashkoheshin me një rebelim të këtij lloji. Të gjithë do të dëshironim që zinxhirët e shitjes me pakicë të bëhen më të zgjuar, por nuk janë problemi i vetëm këtu. Problemi ndoshta janë edhe furnizuesit e tyre, prodhuesit”, thekson Gavrilloviq.

Më e mira do të ishte, thotë ai, që bojkoti të zgjasë sa më pak dhe të mos dëmtohen as konsumatorët dhe as rrjetet e shitjes me pakicë, që do të thotë të përfitojnë të gjithë.

“Nëse çmimet e ushqimeve ulen, jam i sigurt se rrjetet e shitjes me pakicë nuk do të jenë me humbje sepse konsumatorët do të mund të blejnë më shumë për të njëjtat para”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ai thotë se shoqata Efektiva ka studiuar përvoja nga vendet evropiane dhe se ndërgjegjësimi i konsumatorëve atje është në nivel shumë më të lartë, por edhe sistemi është i ndryshëm dhe se të drejtat e konsumatorëve respektohen shumë më tepër.

"Do të veçoja si shembull një benzinato në një qytet holandez, e cila rriti çmimet e karburantit. Pas kësaj, banorët e atij qyteti nisën një lloj bojkoti, duke ndaluar së bleri karburant atje dhe duke shkuar me makinat e tyre në një qytet fqinj për të blerë benzinë. Ndoshta kjo u kushtoi pak më shumë, sepse duhej të shpenzonin karburant për të arritur atje, por ata ishin solidarë. Pas disa ditësh, kur pronari i benzinatoje pa që njerëzit nuk po vinin më për të furnizuar, uli çmimin," tregon Gavrilloviq.

Ai përmend gjithashtu edhe fushatat e zbritjeve në dyqanet e vendeve të BE-së, të cilat variojnë nga 10 deri në 30 për qind dhe thekson se atje nuk ka ulje çmimesh si në Serbi, prej 50 apo 70 për qind, çka në fakt tregon qartë sa të larta janë marzhet e fitimit.

Marzhet në Kosovë, sipas kryetarit të Aleancës Kosovare të Bizneseve, Agim Shahini, variojnë nga 5 apo 7 deri në 20 për qind për disa artikuj, por për pjesën kryesore të produktit nuk i kalojnë 10 për qind.

Siç tregon ai, në Kosovën e cila varet nga importi, biznesmenët nuk mund të ndikojnë në çmimet.

“Kosova varet nga importi. Importon mallra rreth 6.3 miliardë euro, nuk kemi prodhim vendor, dhe këtu, biznesmenët apo sipërmarrësit nuk mund të ndikojnë në çmime, por importet ndikojnë”, tha Shahini për Kosovo online, i cili beson se thirrja për bojkotimin e zinxhirëve të shitjes në Kosovë nuk e ka arritur qëllimin e saj sepse Kosova ka çmimet më të ulëta të ushqimeve në Ballkan, por shton se këtu pagat janë edhe më të ulëtat në Ballkan.

Në Shqipëri, siç na tha Granit Sokolaj, themelues dhe drejtor ekzekutiv i qendrës së mbrojtjes së konsumatorit “Alert” në Tiranë, thuajse nuk pati asnjë reagim nga qytetarët ndaj thirrjes për bojkot të rrjeteve të mëdha të supermarketeve, megjithëse, siç vlerëson ai, rritja e çmimeve në Shqipëri ndihet më shumë se në Kosovë apo Maqedoninë e Veriut.

Rritja e çmimeve, si në nivel global ashtu edhe në Shqipëri, thotë Sokolaj, filloi me pandeminë e koronavirusit në vitin 2020 dhe më pas u ndikua nga konflikti i armatosur në Evropën Lindore.

“Ndërsa ne nuk mund të kërkojmë që të kemi të njëjtat çmime si para vitit 2020, rënia e çmimeve është ose inekzistente ose shumë e vogël”. E kam fjalën për ushqime, produkte higjienike... dhe kjo ka prekur xhepat e shqiptarëve”, tha Sokolaj.

Siç thotë ai, qendra e tij nisi nismën për bojkotimin e rrjeteve të mëdha të shitjes me pakicë në Shqipëri pasi filloi në Kroaci, Maqedoninë e Veriut, Kosovë, data 16 shkurt u caktua si data e nisjes së bojkotit, por atë ditë dyqanet e rrjeteve të mëdha të supermarketeve ishin plot.

“Gjithashtu, reagimi në rrjetet sociale ka qenë shumë i ‘vakët’. Më vjen shumë keq për këtë fakt, më vjen keq për xhepat e shqiptarëve, për paratë tona. Slogani im ishte 'bëhu mjeshtër i portofolit ose ekonomisë së familjes'. E shoh që reagimi është thuajse inekzistent”, shprehet Sokolaj.

Ai shton se shpreson që vetëdija e qytetarëve të rritet, por vlerëson se do të duhet shumë kohë.

Analisti dhe përfaqësuesi i Bordit të Drejtorëve të Universitetit të Heidelberg në Shkup, Sinisha Naumoski, thotë për Kosovo online se aksionet e bojkotit të zinxhirëve të mëdhenj të shitjes me pakicë janë një mesazh i mirë simbolik dhe presion simbolik ndaj konsumatorëve për të treguar se janë faktori më i madh në biznesin e tregtisë së mallrave komerciale dhe produkteve ushqimore.

Bojkoti, beson ai, do të japë rezultate në zbardhjen e problemeve që po rrisin çmimet.

Naumovski thotë se besimi i qytetarëve në formimin e çmimeve dhe tregtinë e lirë është gërryer dhe se konsumatorët po blejnë të njëjtin produkt me çmime të ndryshme në qytete të ndryshme dhe se i njëjti produkt në Shkup mund të blihet me çmim të ndryshëm, edhe pse kjo do të arsyetohet me faktin se çmimet e shitjes në tregtinë e lirë krijohen lirisht.

Ai shton se shteti ka marrë statistika për disa shoqata jodemokratike dhe joetike në fushën e vendosjes së çmimeve të caktuara, por se në të njëjtën kohë shtrohet pyetja nëse supermarketet janë shkaku i vërtetë i çmimeve të larta. Masat e duhura, thotë ai, do të ishin të zbulohej se kush është shumëzuesi i çmimit, ndaj ndoshta duhet të bëjmë një hap prapa dhe të shohim se cili është marzhi i fitimit dhe si formohet çmimi i shitjes.

"Sipas mendimit tim, këtë do ta thonë edhe organet shtetërore, ose disa tashmë e kanë theksuar, se marzha më e lartë e fitimit është tek ai që lidh mallrat nga prodhuesi dhe i sjell ato tek konsumatori përmes tregut, pra tek distributorët. Në të gjithë zinxhirin ka tre nivele, dhe i fundit është supermarketi. Duhet t’i kushtojmë vëmendje edhe asaj se kush në fund mbart barrën më të madhe të gjithë kësaj. Barrën më të madhe e mbajnë qytetarët si konsumatorë dhe, nga ana tjetër, prodhuesit e ushqimit, të cilët janë në situatën më të vështirë, sepse ata e shesin produktin e tyre në fabrikat e përpunimit me çmimin më të ulët. Fabrikat e përpunimit e dërgojnë atë tek distributori me një marzh fitimi real dhe të justifikuar, dhe është pikërisht në këtë fazë që fillojnë të rriten marzhet e fitimit," thekson bashkëbiseduesi ynë.

Ai thekson se vërehet se ka një rritje të të hyrave të një grupi të caktuar prej dhjetë supermarketeve më të mëdhenj në Maqedoninë e Veriut, pas Covid-it, krahasuar me periudhën para Covid-it.

“Fitimi neto po rritet. Filluam me rreth dhjetë milionë euro para Covid-it, tani jemi në rreth 38 deri në 40 milionë euro për dhjetë supermarketet më të mëdhenj. Kjo tregon se pakënaqësia e popullatës gjatë kësaj periudhe nuk është e rastësishme. “Efekti do të ndihet përmes politikave të caktuara që duhet të provokojë kjo protestë dhe përmes zbatimit të hapave të ardhshëm shtetërorë që do të ndërmarrë rregullatori në këtë fushë”, thotë Naumoski.