Të dërguarit për Ballkanin Perëndimor në qeveritë anembanë Evropës: Pse janë katër sytë e hapur drejt rajonit?

Pavarësisht nëse Ballkani Perëndimor është në fqinjësinë e tyre të afërt ose 2000 kilometra larg njëri-tjetrit, gjithnjë e më shumë qeveri evropiane po emërojnë të dërguar për këtë rajon. Pas vendimeve për mbajtjen shtesë të kësaj zone në radar mund të qëndrojnë vlerësimet e destabilizimit të mundshëm të saj, qëllimi i frenimit të ndikimit rus dhe një strategji për t'i lidhur vendet të cilave u është premtuar anëtarësimi në Bashkimin Evropian me dekada më afër me Bashkimin në një kohë kur rendi botëror po merr konturet e reja, thonë bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Megjithëse çdo vend i Ballkanit Perëndimor ka ambasadat e veta, vendet evropiane caktojnë gjithashtu ambasadorë për rajonin në tërësi. Me fjalë të tjera, katër sy janë të hapur. Roli i të dërguarve, theksojnë diplomatët, është të dërgojnë mesazhe nga qeveritë e tyre në vendet e rajonit dhe të përcjellin pikëpamjet e tyre nga terreni në kryeqytetet e tyre, por sipas analistëve, praktika e kaluar ka treguar se nuk ishin ata që tërhiqnin fijet në situata kyçe.

Diplomati i njohur Miroslav Lajçak, i cili ka qenë ndërmjetësues i BE-së në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës në pesë vitet e fundit, ka qenë këshilltar për çështje strategjike të politikës së jashtme dhe të sigurisë të kryeministrit sllovak Robert Fic që nga 1 prilli, dhe sipas presidentit sllovak Peter Pellegrini, ky pozicion përfshin një rol këshillues për çështjet e sigurisë në rajonin e Ballkanit Perëndimor.

Pothuajse në të njëjtën kohë, Qeveria e Çekisë emëroi ish-ambasadoren në BE, Edita Hrda, si të dërguar të posaçme për Ballkanin Perëndimor dhe në shkurt Londra njoftoi se ish-ambasadorja britanike në SHBA, Karen Pearce, do të pasojë Stuart Peach si të dërguar special për Ballkanin Perëndimor, i cili, meqë ra fjala, ka qenë në vendet e tre viteve të fundit mysafir i shpeshtë i rajonit.

Nga viti 2022, Manuel Zaracin, si i dërguari gjerman dhe Rene Trokaz, i dërguari francez, i emëruar në vitin 2023, po merren edhe me Ballkanin Perëndimor. Përfaqësues special për këtë rajon kanë edhe qeveritë e Norvegjisë, Sllovenisë dhe Rumanisë...

Dushan Prorokoviq, bashkëpunëtor i lartë hulumtues në Institutin për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare në Beograd, vlerëson për Kosovo online se ekzistojnë disa mundësi për të cilat gjithnjë e më shumë vende evropiane po emërojnë të dërguar për Ballkanin Perëndimor, dhe njëra prej tyre është pritja e një krize apo destabilizimi në këtë rajon, e kjo është arsyeja pse negociatat e mundshme me Trump dhe Putin po fillojnë sërish për zgjidhjen e krizës ukrainase, e cila thotë se do të prekë jo vetëm Ballkanin Perëndimor, por të gjithë Ballkanin.

Si një mundësi tjetër, ai thekson se në periudhën e ardhshme në Ballkan do të jenë më aktive ose Bashkimi Evropian ose disa vende më me ndikim në Perëndim, si Britania e Madhe.

“Mundësia e tretë është që të ketë para shtesë nga buxheti i BE-së dhe aty ku ka para, të ketë të dërguar specialë dhe pastaj struktura të ndryshme në vendet anëtare të BE-së të përshtaten me të”, thotë Prorokoviq.

Përvojat e Serbisë me të dërguarit special nuk janë më të mirat dhe se edhe pse ka pasur disa të dërguar specialë për çështjen e Kosovës në vitet e kaluara, nuk ka pasur rezultate të mëdha.

"Fakti që ata arritën në Beograd të jepnin pëlqimin verbal për planin franko-gjerman, ata mund ta kishin bërë pa të dërguar të posaçëm. Në fund, ishte rezultat i presionit të koordinuar nga Scholz dhe Macron, dhe të dërguarit specialë nuk kryenin ndonjë funksion të madh. Ata zakonisht kanë për detyrë të forcojnë komunikimin për një çështje të caktuar”, konstaton Prorokoviq.

Në këtë moment, siç thekson ai, emërimi i të dërguarve specialë për Ballkanin Perëndimor nënkupton një gamë disi më të gjerë temash me të cilat ata mund të merren, sepse nuk është vetëm çështja e hapur e Kosovës.

“Ka një çështje të hapur për destabilizimin e Bosnjë e Hercegovinës, rritjen e ndikimit rus, situatën në Maqedoninë e Veriut, situatën në Shqipëri, Mal të Zi dhe këtu janë ngjarjet e fundit në Bullgari dhe Rumani, që nuk janë Ballkani Perëndimor, por janë pjesë e Ballkanit. Nuk e di se si do të merren të dërguarit specialë me të gjitha këto tema. Është e nevojshme që dikush të jetë një ekspert i madh për çështjet e Evropës Juglindore apo Ballkanit, në mënyrë që të mund të trajtojë të gjitha këto tema. Pra, përveç përvojave të këqija me të dërguarit specialë, tani kemi një situatë të re ku atyre u jepet një sërë çështjesh për t'u marrë, për të koordinuar në mënyrë efektive punën e ambasadave të tyre këtu në terren, që është një moment tjetër që na tregon se kjo punë ka më shumë gjasa të përfundojë me dështim sesa me sukses", vlerëson Prorokoviq.

Drejtoresha e Qendrës për Politikë të Jashtme dhe ish-ambasadorja e Serbisë në Britaninë e Madhe, Aleksandra Joksimoviq, thotë për Kosovo online se gjithçka që normalisht nënkupton punën në diplomaci përfshin edhe funksionin dhe rolin e një të dërguari special, i cili vëzhgon një fushë përmes prizmit të përbashkët të politikave të vendit të tij.

Ajo thekson se është shumë e rëndësishme që Bashkimi Evropian të vazhdojë procesin e zgjerimit dhe duke qenë se Ballkani Perëndimor është në qendër të ideve për zgjerimin e ardhshëm, nuk duhet të jetë çudi që një numër në rritje i vendeve evropiane po emërojnë të dërguar për atë rajon.

"Është shumë e rëndësishme që Ballkani Perëndimor të shtyhet në procesin e mëtejshëm të integrimit dhe kjo lidhet edhe me agresionin rus kundër Ukrainës dhe me përpjekjet për të penguar ndikimin rus në rajonin e Ballkanit Perëndimor. Janë vendet e Bashkimit Evropian që dërgojnë të dërguar të posaçëm", thotë Joksimoviq.

Gjithashtu shpjegon se për vendet që merren me të gjitha problemet globale, pra për diplomacinë që është e angazhuar në të gjithë botën dhe ku ministrat e punëve të jashtme nuk mund të arrijnë të trajtojnë çdo temë ashtu siç dëshirojnë, është e rëndësishme që të ketë një “hap të ndërmjetëm”, pra një këshilltar special që koordinon punën e ambasadorëve në rajon.

“Aty kemi një drejtim të dyfishtë – qeveria ka dikë që u dërgon mesazhe të qarta vendeve të ndryshme të rajonit dhe anasjelltas, një person që mbledh mendime të ndryshme për tema individuale nga rajoni dhe i kthen në kryeqytetin e tij për diskutime dhe vendime të mëtejshme lidhur me qëndrimet ndaj rajonit”, thotë bashkëbiseduesja jonë.

Për emërimin e të dërguarve specialë për Ballkanin Perëndimor në vendet evropiane, asistent profesori i Fakultetit të Shkencave Politike në Beograd, Stefan Surlliq, thotë se janë bërë një lloj trendi, sepse ky rajon trajtohet edhe si oborr i pasmë i Bashkimit Evropian, edhe si monedhë gjeopolitike për futjen e parave në xhep, sepse flet për ndikimin e Rusisë, Kinës dhe SHBA-së dhe nevojën për vigjilencë të vazhdueshme politike dhe diplomatike mbi rajonin.

Të dërguarit, siç thekson ai për Kosovo online, në fakt nuk kanë një funksion real politik, por një rol teknokratik dhe diplomatik. Gjithashtu ai thekson se në këto pozita ose vijnë persona që janë në fund të karrierës, ndaj u jepet një çmim ngushëllimi, ose është një periudhë kalimtare deri në gjetjen e një pozicioni më të mirë.

“Ne po flasim më shumë për ambiciet personale diplomatike dhe për kënaqësinë e njëfarë vëmendjeje dhe rëndësie, sesa realisht në këtë qetësi të plotë të normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës dhe nuk ka fare progres në zgjidhjen e të gjitha mosmarrëveshjeve të hapura dypalëshe, ato mund të ndryshojnë çdo gjë. Në fund, nëse ka pasur ndryshime të caktuara, ato kanë ndodhur kryesisht me një rol aktiv në krye. Pra, po flasim për liderët evropianë, liderin amerikan dhe këshilltarët e tyre më të afërt. Janë ata që krijuan proceset. Le të kujtojmë pesë që erdhën në Beograd, ata ishin këshilltarët më të afërt të liderëve evropianë. Kjo është mënyra se si sot ofrohen zgjidhje dhe të dërguarit kanë më shumë rol teknokratik dhe diplomatik, është një kombinim që në fakt nuk sjell ndonjë ndryshim real”, përfundon Surlliq.