Xhandarmëria në Kosovë – strategji parazgjedhore e Kurtit apo presion i ri ndaj serbëve në veri?

Në një situatë ku përfaqësuesit e sindikatave policore në Kosovë paralajmërojnë se policia nuk ka as kushtet bazë për punë, madje as sigurim shëndetësor, Qeveria e Kosovës në mandat teknik ka paralajmëruar formimin e një strukture të re të sigurisë – xhandarmërisë. Ndërsa mbështetësit e Albin Kurtit e paraqesin këtë hap si forcim të sistemit të sigurisë, opozita e sheh atë si pjesë të marketingut parazgjedhor. Për serbët, megjithatë, nuk ka dilemë, paralajmërojnë analistët për Kosovo online – në të dyja rastet objektivi përfundimtar mbetet veriu i Kosovës.

Shkruan: Petar Rosiq

“Xhandarmëria do të merret kryesisht me luftën kundër krimit dhe korrupsionit në zonat kufitare. Do të luftojë kundër terrorizmit... Xhandarmëria është diçka ndërmjet policisë dhe ushtrisë”, paralajmëroi Kurti në fillim të kësaj jave.

Mbrëmë vonë, në bisedë me kongresmenët amerikanë – Keith Self, Ritchie Torres, Mike Lawler dhe George Latimer, ai tha se ajo nuk është menduar si zëvendësim për KFOR-in, por se do të bashkëpunojë me të.

Njoftimi i tij shkaktoi kritika të shumta nga radhët e opozitës.

“Kur nuk keni çfarë t’u ofroni qytetarëve në ekonomi dhe zhvillim, atëherë filloni të prodhoni ‘struktura të reja’ për propagandë zgjedhore”, deklaroi Ganimete Musliu nga Partia Demokratike e Kosovës.

Kolegu i saj partiak Arben Gega tha se para se të flitet për struktura të reja sigurie, institucionet duhet të sigurojnë sigurim shëndetësor dhe mbrojtës për zyrtarët policorë.

Akuza të ngjashme bëri edhe analisti politik Arton Demhasaj.

“Qeveria aktuale do të bënte më mirë të siguronte uniforma, veshmbathje dhe kushte të nevojshme për policinë dhe ushtrinë, sesa të merrej me këto ide të pakuptimta dhe parazgjedhore”, tha ai.

Kundër Rezolutës 1244

Nga ana tjetër, drejtori i Qendrës Kosovare për Studime të Sigurisë, Mentor Vrajolli, kujtoi se Kosova dhe KFOR-i kanë një marrëveshje sipas së cilës Forcat e Sigurisë së Kosovës nuk do të shkojnë në veri pa pëlqim, duke theksuar se xhandarmëria mund ta mbushë atë boshllëk.

Për këtë paralajmëron edhe kryetari i Komisionit për Mbrojtje dhe Punë të Brendshme të Kuvendit të Serbisë, Millovan Drecun, por ai thekson se një formacion i tillë nuk do të duhej të ekzistonte sipas Rezolutës 1244.

Reagoi edhe drejtori i Zyrës për Kosovë dhe Metohi, Petar Petkoviq, i cili theksoi se planet për formimin e xhandarmërisë së Kosovës janë paralajmëruar në funksion të fushatës parazgjedhore të Albin Kurtit, duke theksuar se KFOR-i mbetet e vetmja forcë e armatosur legjitime në Kosovë.

“Ëndrrat parazgjedhore dhe lëvizjet dëshpëruese të Albin Kurtit, i cili paralajmëron formimin e një njësie të ashtuquajtur të xhandarmërisë, janë plasuar me qëllim të fitimit të pikëve të lira politike, sepse fushata e tij dukshëm nuk po shkon siç e kishte menduar. Nuk ekziston as bazë e as hapësirë që Kurti të formojë njësi paraushtarake dhe parapolicore jashtë marrëveshjeve ekzistuese, e aq më pak t’i dislokojë ato në mjediset serbe në veri të Kosovës”, thuhet në komunikatën e drejtorit të Zyrës për Kosovë dhe Metohi.

Në një paraqitje në RTS, Petkoviq sot në mëngjes e vlerësoi paralajmërimin e Kurtit për formimin e xhandarmërisë si përpjekje për militarizim shtesë të hapësirës së veriut të Kosovës.

“Në Marrëveshjen e Brukselit, pika 9, thuhet qartë se policia në veri duhet të pasqyrojë strukturën etnike, që do të thotë se në polici duhet të ketë serbë dhe se nuk duhet të ketë armë të gjata”, theksoi Petkoviq.

NATO: Të domosdoshme konsultimet me KFOR-in

Kosovo online u përpoq të merrte përgjigje edhe nga NATO. Nga Aleanca për portalin tonë u tha se “po i ndjekin me kujdes” njoftimet e institucioneve të Kosovës për formimin e xhandarmërisë dhe se presin që organizatat e sigurisë në Kosovë “të vazhdojnë me qasje bashkëpunuese, duke u koordinuar me KFOR-in në funksion të sigurisë dhe stabilitetit rajonal”.

Në përgjigje thuhet gjithashtu se Ekipi Këshillues dhe Ndërlidhës i NATO-s (NALT) mbështet zhvillimin e Forcës së Sigurisë së Kosovës, në përputhje me mandatin e saj fillestar të mbrojtjes civile, përmes ngritjes së kapaciteteve, koordinimit të arsimit dhe trajnimit.

Të njëjtën pyetje ia drejtuam edhe zëvendësndihmës sekretarit të përgjithshëm të NATO-s për partneritete, Kevin Hamilton.

“Na duhen më shumë informacione për atë ide. Çdo çështje që ka të bëjë me sigurinë në Kosovë duhet të konsultohet me KFOR-in dhe institucionet e NATO-s. Shpresojmë se do të marrim më shumë informacione”, tha Hamilton në një deklaratë për Kosovo online.

“Ripaketim” parazgjedhor

Duke komentuar paralajmërimin për formimin e xhandarmërisë, redaktori i portalit të internetit të RTS-it, Rade Maroeviq, deklaroi për Kosovo online se në thelb nuk bëhet fjalë për një strukturë të re sigurie, por për “ripaketim” të formacioneve ekzistuese.

“Ju mund t’i quani ato njësi si të doni – zjarrfikës, xhandarmëri, pionierë… është krejt njësoj. Kjo duhet të zgjidhet në një nivel krejtësisht tjetër dhe mendoj se paralajmërimi për formimin e xhandarmërisë është vetëm pjesë e asaj fushate parazgjedhore, ku përmes një ripaketimi të Trupës Mbrojtëse të Kosovës, forcave të sigurisë, tani xhandarmërisë, po tentohet të tërhiqen votuesit”, tha Maroeviq.

Sipas tij, Albin Kurti llogarit se një veprim i tillë do t’i shërbejë për të fituar votat e “linjës së ashpër”, përfshirë edhe një pjesë të ish-pjesëtarëve të UÇK.

“Kurti llogarit se xhandarmëria do t’ia rikthejë ato vota. Kjo është, thjesht, fushatë parazgjedhore dhe përpjekje që përmes një ripaketimi të arrihet një zgjidhje që do t’i përshtatej Prishtinës, sigurisht jo serbëve në veri të Kosovës, por mbi të gjitha është vetëm pjesë e fushatës parazgjedhore”, theksoi Maroeviq.

Duke folur për rolin e KFOR, Maroeviq tha se ky mision gjatë dekadave të fundit shpesh nuk ka reaguar me kohë.

“Në 80 për qind të rasteve gjatë 27 viteve të fundit, KFOR-i nuk ka bërë asgjë. Në disa situata ka bërë gjëra të rëndësishme, por në disa të tjera asgjë, dhe kam frikë se edhe kësaj here do të shikojë nga ana tjetër dhe do të reagojë vetëm kur të lindë problemi, gjë që mendoj se është e gabuar”, tha ai.

Megjithatë, ai beson se KFOR-i do të mbetet edhe për një kohë të gjatë faktori kryesor i sigurisë.

“Siç qëndrojnë gjërat tani, edhe për shumë vite KFOR-i do të mbetet e vetmja forcë reale në atë vijë administrative dhe është shumë e diskutueshme nëse dikush do ta zëvendësojë së shpejti”, përfundoi Maroeviq.

Rol më i vogël i EULEX-it

Nga ana tjetër, ish-koloneli i Policisë së Kosovës Refki Morina vlerësoi se formimi i xhandarmërisë paraqet një hap të rëndësishëm në siguri dhe një mekanizëm profesional që nuk do të ketë objektiva militariste, por do të kontribuojë në zvogëlimin e rolit të misioneve ndërkombëtare, para së gjithash të EULEX.

“Ajo do të mbrojë kufirin në veri, drejt Serbisë, por edhe kufijtë në gjithë Kosovën. Shpesh lindin dilema te popullsia sepse, nga njëra anë, formimi i xhandarmërisë shihet si pozitiv, ndërsa nga ana tjetër ekziston skepticizmi dhe frika se mund të marrë kompetenca sigurie dhe të bëhet një formacion i militarizuar, por kjo nuk është e vërtetë sepse qëllimi i saj është mbrojtja e kufijve dhe lufta kundër kontrabandës dhe krimit të organizuar, pa u përzier në kompetencat e policisë dhe ushtrisë”, tha Morina.

Duke folur për modelin e organizimit, ai thekson se xhandarmëria duhet të bazohet në përvojat e xhandarmërisë franceze, italiane dhe të tjera, krahas zhvillimit profesional të strukturave vendore të sigurisë.

Ai vlerëson se, në atë rast, roli i misioneve ndërkombëtare, në këtë rast EULEX-it, do të zvogëlohej gradualisht.

“Besoj se mekanizmi i xhandarmërisë që po formohet tek ne duhet të marrë elemente nga xhandarmëritë franceze, italiane dhe të tjera. Përmes zhvillimit profesional të xhandarmërisë, policisë dhe ushtrisë, roli i mekanizmave ndërkombëtarë do të zvogëlohet gradualisht, sepse siguria e kufijve do të merret përsipër nga forcat vendore. Në këtë mënyrë, trupat ndërkombëtare do të reduktohen gradualisht, në mënyrë që situata e sigurisë dhe paqja në Ballkan dhe në Kosovë të stabilizohen”, tha ish-koloneli i Policisë së Kosovës.

Docenti i Fakultetit të Shkencave Politike në Beograd, Stefan Surlliq, kujton se në deklaratat e mëparshme të Albin Kurtit, pikërisht përfaqësuesit e komunitetit serb shpesh janë cilësuar si kërcënim për sigurinë, dhe se paralajmërimi për formimin e xhandarmërisë në Kosovë përfaqëson një mekanizëm shtesë presioni dhe frikësimi.

“Mendoj se xhandarmëria është edhe një mekanizëm tjetër frikësimi për komunitetin serb, sepse nëse ndjekim deklaratat e Albin Kurtit, ai ka theksuar se kjo xhandarmëri do të fokusohet në zonat kufitare dhe në luftën kundër terrorizmit. Duke qenë se në deklaratat e mëparshme ai ka targetuar para së gjithash përfaqësuesit e komunitetit serb si terroristë, është e qartë të përfundohet se përqendrimi i një formacioni të tillë do të ishte pikërisht në veri të Kosovës”, tha Surlliq për Kosovo online.

Shqetësim mes serbëve në Kosovë

Ai konsideron se bëhet fjalë për një “zgjidhje kreative” me të cilën Prishtina po përpiqet të gjejë një model për praninë e formacioneve ushtarake në veri.

“Kurti tash e një kohë të gjatë po përballet me pyetjen se kur formacionet ushtarake do të mund të shkojnë në veri të Kosovës. Këtë e shoh si një lloj zgjidhjeje kreative, ku xhandarmëria do të ishte, siç thotë edhe vetë Kurti, diçka mes ushtrisë dhe policisë. Në këtë mënyrë, kjo do të paraqitej si një fitore e madhe, veçanërisht në kohë zgjedhjesh”, vlerësoi ai.

Duke folur për rolin e KFOR-it, Surlliq tha se ndikimi i forcave ndërkombëtare po dobësohet gradualisht, për çka përgjegjësinë e sheh tek politikat e vendeve kryesore anëtare të NATO-s.

“Roli i tyre është gjithnjë e më i vogël dhe, për fat të keq, përgjegjësinë për këtë e mbajnë pikërisht qeveritë e vendeve kryesore anëtare të NATO-s. Ato kanë një strategji të tërheqjes graduale nga Kosova, ndërsa Shtetet e Bashkuara të Amerikës paralajmërojnë tërheqje të plotë, që në përkthim do të thotë marrje e përgjegjësisë dhe kalimi i saj para së gjithash tek forcat kosovare”, tha Surlliq.

Sipas fjalëve të tij, paralajmërime të tilla shkaktojnë shqetësim tek serbët në Kosovë, të cilët e shohin KFOR-in si forcën e vetme ushtarake që mund t’i mbrojë.

“KFOR-i do të vazhdojë të ekzistojë, pa dyshim, por zvogëlimi i dukshëm i mandatit është diçka që përbën problem të madh. As kjo çështje nuk ka qenë objekt dialogu, dhe as nuk mund të interpretohet si gatishmëri e përgjithshme e forcave që ndodhen në Kosovë, se ato kanë ndërtuar një shoqëri të shëndoshë multietnike dhe se kemi një bashkëjetesë të plotë mes serbëve dhe shqiptarëve. Ne ende jemi në një lloj menaxhimi post-konfliktual dhe për këtë arsye prania e forcave ndërkombëtare është më se e nevojshme”, përfundoi Surlliq.