Zgjedhjet, Kurti dhe tensionet gjeopolitike: Pa përparim në dialog edhe këtë vit?

Gjatë vitit të kaluar ka pasur një ngërç në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, kryesisht për shkak të paqëndrueshmërisë politike dhe bllokimit të institucioneve në Kosovë, ndërsa analistët vlerësojnë se as këtë vit nuk do të ketë përparim në këtë proces. Çështja e një mandati të dytë presidencial të Vjosa Osmanit mund të çojë në zgjedhje të reja në Kosovë, ndërsa në Serbi zgjedhjet priten në fund të vitit. Analistët theksojnë se Ballkani Perëndimor nuk është në fokus të bashkësisë ndërkombëtare, e cila po përballet me tensione të shtuara të shkaktuara nga ndërhyrja amerikane në Venezuelë dhe kërcënimet ndaj Grenlandës.

Shkruan: Jellena Novakov

Si Beogradi ashtu edhe Prishtina kanë kërkesa ndaj Bashkimit Evropian, përfshirë kërkesën e Kosovës që Brukseli të ushtrojë presion ndaj Serbisë për përfshirje të pretenduar në sulmin në Banjskë dhe për lobim kundër anëtarësimit të Kosovës në organizata ndërkombëtare, ndërsa Serbia njëkohësisht kërkon që BE të insistojë në formimin e Asociacionit të komunave serbe, për të cilin, sipas analistëve, Kurti nuk ka treguar interes.

Dialogu me Serbinë nuk ka qenë pjesë e programit zgjedhor të Lëvizjes Vetëvendosje, ndërsa analisti politik Dorajet Imeri më herët ka theksuar mungesën e vullnetit të palëve për të përmbushur obligimet e tyre, duke vlerësuar se Prishtina nuk është e gatshme për kompromis as në emër të marrëdhënieve të mira me Perëndimin.

Eksperti amerikan i politikës së jashtme Charles Kupchan nga Këshilli për Marrëdhënie me Jashtë në Uashington ka vlerësuar se kryeministri në mandat teknik Albin Kurti nuk do të investojë përpjekje në dialogun me Serbinë dhe se do të vazhdojë presionin ndaj komunitetit serb, për çka do të vazhdojnë edhe mosmarrëveshjet me SHBA-në dhe BE-në. Ndërkohë, Danijel Serwer thekson se SHBA dhe BE do të ushtrojnë presion ndaj qeverisë së re në Prishtinë për të arritur përparim në zbatimin e Marrëveshjes së Ohrit dhe në formimin e Asociacionit të komunave me serbe.

Megjithatë, presioni që SHBA dhe BE do të ushtrojnë ndaj Beogradit dhe Prishtinës është i diskutueshëm, për shkak të tensioneve të shtuara gjeopolitike pas arrestimit të presidentit venezuelian Nikolas Maduro dhe kërcënimeve të përsëritura të presidentit amerikan Donald Tramp për marrjen e Grenlandës nga Danimarka në muajin mars, kur gjithashtu pritet që Kosova të zgjedhë president të ri, me rrezikun e zgjedhjeve të reja.

Me një vit zgjedhor potencialisht si në Serbi ashtu edhe në Kosovë, pritet që Bashkimi Evropian ta largojë edhe më tej fokusin nga çështja e dialogut, mes pretendimeve se po përgatit sanksione ndaj gjigantëve amerikanë të teknologjisë, si dhe po shqyrton zhvendosjen e bazave ushtarake amerikane në territorin evropian, ndërsa luftimet në Ukrainë vazhdojnë.

Studiuesi i studimeve të sigurisë Nikolla Vujinoviq tha se ekzistojnë tre arsye kyçe për ngërçin në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, përfshirë mungesën e interesimit të Albin Kurtit, paqëndrueshmërinë politike në Kosovë gjatë vitit të kaluar dhe indiferencën e bashkësisë ndërkombëtare, e cila, sipas tij, nuk ka treguar gatishmëri për të ushtruar presion ndaj Kurtit.

Vujinoviq tha se nuk pret përparim në negociatat këtë vit sepse bashkësia ndërkombëtare ka përparësi të tjera, dhe Kurti nuk u vu nën presion për të shqyrtuar çështjen e formimit të Asociacionit të Komunave Serbe.

"Nuk pres që dialogu të përparojë. Do të përmend edhe tre pengesa të tjera, pengesa e parë është fitorja e madhe e z. Kurti në zgjedhjet parlamentare, e cila do ta bëjë edhe më të vështirë ushtrimin e presionit nga bashkësia ndërkombëtare. Nga ana tjetër, në BE, si ndërmjetës, kryesues është Qiproja, e cila nuk e njeh Kosovën si shtet të pavarur, prandaj për ta ajo është pjesë e Republikës së Serbisë dhe nuk ka nevojë që të vazhdojë ndonjë dialog. Dhe gjëja e tretë është vazhdimi i paqëndrueshmërisë politike", tha ai për Kosovo online.

Vujinoviq theksoi se tashmë ka indikacione se Vjosa Osmani nuk do të marrë një mandat të dytë presidencial dhe se partitë politike në Prishtinë do të hyjnë në negociata në lidhje me zgjedhjen e një presidenti të ri në mars, duke treguar se ekziston mundësia që Osmani të jetë kreu i ri i diplomacisë së Kosovës.

"Për shkak të kësaj, paqëndrueshmëria politike do të vazhdojë në Kosovë dhe Metohi së bashku me problemet ekonomike. Nga ana tjetër, Republika e Serbisë është gjithashtu në një vit zgjedhor, siç është njoftuar, prandaj, duke pasur parasysh se veçanërisht pjesa opozitare në Serbi, qoftë parti apo studentë në bllokadë, nuk e shohin Kosovën si përparësi", vlerëson ai.

Vujinoviq gjithashtu vuri në dukje se Kosova nuk është përparësi në nivel ndërkombëtar, duke marrë parasysh rritjen e madhe të tensioneve në botë pas arrestimit të Presidentit Venezuelan Nicolás Maduro dhe kërcënimeve të SHBA-së ndaj Grenlandës.

"Kjo nuk na përshtatet neve, si komunitet serb, për arsyen e thjeshtë se kjo vetëm do t'i mundësojë Kurtit të vazhdojë dhe të kryejë terrorin e tij", thotë studiuesi.

Ai vlerësoi se presioni mbi komunitetin serb do të kishte qenë më i vogël nëse opozita do të kishte fituar zgjedhjet në Kosovë, por se sigurisht nuk do të kishte pasur shumë përparim në dialog.

"Nëse do të kishte pasur ndonjë fitore të opozitës, do të kishte qenë një qeveri koalicioni shumë e dobët, por nga ana tjetër do të kishim pasur rrethanat e presidencës qipriote dhe një vit zgjedhor në Serbi, kështu që mendoj se presioni mbi komunitetin serb nuk do të kishte qenë aq i madh", tha ai, duke shtuar se në atë rast nuk do të kishte incidente të tilla si heqja e banderolës së Krishtlindjeve në Mitrovicën e Veriut.

Fitorja e opozitës, përfundon Vujinoviç, prapëseprapë nuk do të kontribuonte në vazhdimin e dialogut, sepse varet kryesisht nga bashkësia ndërkombëtare, e cila kryesisht e konsideron Kosovën të pavarur dhe nuk tregon interes për të, përveç kur bëhet fjalë për rrethana të jashtëzakonshme.

"Për vazhdimin e dialogut (fitorja e opozitës) nuk do të kishte absolutisht asnjë rëndësi, sepse dialogu varet nga bashkësia ndërkombëtare, e cila e konsideron shumicën dërrmuese se Kosova është një shtet i pavarur dhe nuk është shumë e interesuar për to, nëse nuk bie gjakderdhje ose nuk ndodhin disa situata të tjera emergjente, ndërsa Shtetet e Bashkuara të Amerikës duan të pushtojnë Grenlandën. BE-ja tani është shumë më e rëndësishme se Kosova", shtoi Vujinoviq.

Kosova si fajtore për ngërçin

Ish-negociatori kryesor i Kosovës në dialog, Avni Arifi, thq për Kosova Press se Sorensen dhe Kaja Kalas nuk u shprehën kur bëhet fjalë për dialogun.

"Kur nuk ke qeveri, nuk ka legjitimitet që askush të marrë pjesë në dialog, prandaj nuk pati dialog. Problemi kryesor që kam është se Kosova është fajtore për mungesën e dialogut. Domethënë, arsyeja pse nuk pati dialog është se Kosova nuk ishte në gjendje të krijonte institucione. Këto takime që ishin, takime shoqërore, për të mbajtur gjallë frymën e Sorensenit në mandatin e tij, për të folur me palët rreth asaj që mendojnë, cili është vizioni i tyre. Po, plotësisht, domethënë, takime pa kuptim. Sorensen dhe Kaja Kalas nuk e dëshmuan veten në dialog. Domethënë, ata u penguan ta bënin këtë për shkak të zhvillimeve tona të brendshme”, thotë Arifi.

Hulumtuesja e GLPS, Arbereshe Loxha, thotë se Bashkimi Evropian duhet të analizojë me kujdes sjelljen e Serbisë në mënyrë që të arrijë përparim në dialog.

Ajo përmend qasjen dhe lobimin e Serbisë kundër anëtarësimit të Kosovës në organizatat ndërkombëtare, si dhe sulmin në Banjska si shkelje të Marrëveshjes së Ohrit.

“Nuk shohim ndonjë përparim në aspektin e hapave të rinj në dialogun midis Kosovës dhe Serbisë për shkak të faktit se nuk kishim një qeveri me mandat të plotë, por kishim një qeveri në pushtet. Nga ana tjetër, trazirat politike në Serbi janë të vazhdueshme dhe nuk e lejuan qeverinë serbe t'i kushtonte vëmendje proceseve të tilla si dialogu. Unë besoj se edhe BE-ja, për këto dy arsye kryesore, nuk bëri asnjë përpjekje për të arritur diçka konkrete në aspektin e dialogut... Ajo që është e rëndësishme të bëhet në aspektin e dialogut midis Kosovës dhe Serbisë është të arrihet zbatimi i plotë "Gjithashtu, të sillen para drejtësisë të gjithë ata që ishin përgjegjës për sulmin terrorist në Banjska. Marrëveshja e Ohrit u shkel fillimisht nga anëtarësimi i Serbisë në organizatat ndërkombëtare, dhe më pas nga sulmi terrorist në Banjskë”, thekson ajo.

Kryeministri në mandatin teknik Albin Kurti thotë se për të vazhduar dialogun, marrëveshjet duhet të zbatohen.

"Për të vazhduar dialogun, duhet të zbatojmë marrëveshjet. Por, për të vazhduar dialogun, sigurisht, është e nevojshme që Milan Radoiçiq, terroristi kryesor që vrau rreshterin tonë të policisë, heroin e Kosovës, Afrim Bunjaku, t'u dorëzohet autoriteteve të sigurisë në Kosovë, pasi ekziston një aktakuzë prej 160 faqesh e Prokurorisë Speciale, së bashku me 44 bashkëpunëtorë të tjerë, të cilët donin të fillonin një konflikt në shkallë të gjerë në Banjska dhe Zveçan. Ata dështuan. Ata nuk ia dolën as me shpërthimin pasues të kanalit Ibër-Lepenc, për të cilin gjithashtu ekziston një aktakuzë, dhe do të dështojë çdo herë. Përveç kësaj, marrëveshja evropiane për fqinjësi të mirë, e bazuar në marrëveshjen bazë të Brukselit dhe aneksin e zbatimit të Ohrit, nuk mund të përparojë për sa kohë që Millan Radoiçiq, siç flasim sot, është më afër presidentit Vuçiq sesa edhe mbrojtja e tij e ngushtë", thotë Kurti.