Zjarret në rajon: A janë efektive kontrollet dhe rregullativat ligjore kundër pakujdesisë njerëzore?

Gjatë vitit të kaluar, në rajon është shënuar një numër i madh zjarresh në objekte banimi dhe lokale të tjera, ndërsa në natën e Vitit të Ri, në një zjarr në Crans-Montana të Zvicrës, humbën jetën disa dhjetëra persona dhe mbi 100 u plagosën, përfshirë edhe disa nga Ballkani. Kur bëhet fjalë për zjarre në objekte, gabimi njerëzor dhe pakujdesia janë faktorë rreziku që çojnë në një numër të madh viktimash, thonë bashkëbiseduesit e Kosovo online, duke shtuar se në rajon janë forcuar masat e kontrollit dhe janë në fuqi rregullativa të rrepta ligjore. Ata theksojnë se qytetarët kanë frikë nga gjobat për kundërvajtje, por paralajmërojnë se, në kushtet e neglizhencës, këto raste shpesh shndërrohen në kallëzime penale.

Shkruan: Jellena Novakov

Gjykata e Lartë në Beograd ka caktuar për sot fillimin e gjykimit ndaj të dyshuarve për pakujdesi që çoi në vdekjen e 11 personave në Shtëpinë për Kujdesin e të Moshuarve dhe të Rriturve “Ivanović” në fshatin Veliki Borak, në Barajevë, por seanca është shtyrë me propozim të mbrojtjes, pasi Prokuroria e ka saktësuar aktakuzën pas dorëzimit të raporteve të autopsisë për pesë nga viktimat.

Drejtoreshës së shtëpisë dhe dy personave të tjerë u ngarkohet vepra penale e rrezikimit të rëndë të sigurisë së përgjithshme në bashkëkryerje, ndërsa Prokuroria thekson se ata nuk kanë instaluar pajisjet e parashikuara për mbrojtje nga zjarri dhe nuk kanë vepruar sipas dispozitave ligjore dhe rregullave teknike për masat e mbrojtjes, gjë që ka rezultuar me vdekjen e përdoruesve të shërbimeve. Përveç kësaj, ekziston dyshimi se të akuzuarit kanë shkelur rregullat për ndalimin e pirjes së duhanit në institucionet e mbrojtjes sociale dhe për numrin minimal të kujdestarëve të pranishëm.

Pritet që në fillim të gjykimit të deklarohen për fajësinë dhe të paraqesin mbrojtjen e tyre, ndërsa Prokuroria ka propozuar pranimin e fajësisë. Nëse shpallen fajtorë, të akuzuarit përballen me dënim deri në 12 vjet burg. Prokuroria dhe mbrojtja do të paraqesin fjalët hyrëse më 24 shkurt, ndërsa të akuzuarit do të kenë mundësinë të paraqesin mbrojtjen më 6 mars.

Disa ditë para tragjedisë në Barajevë, në një zjarr në diskotekën “Puls” në Koçanë humbën jetën 63 persona dhe mbi 200 u plagosën, ndërsa në fund të nëntorit filloi gjykimi ndaj një grupi prej 37 të akuzuarish për vepra të rënda penale kundër sigurisë publike.

Kryeministri i Maqedonisë së Veriut, Hristijan Mickoski, deklaroi se të gjithë të lidhur me këtë rast do të mbahen përgjegjës, ndërsa mes të akuzuarve ka edhe zyrtarë të lartë, përfshirë kryetarin e atëhershëm të Komunës së Koçanës, Ljupço Papazov, paraardhësit e tij Nikollça Iliev dhe Ratko Dimitrovski, ish-ministrat e Ekonomisë Kreshnik Bekteshi dhe Valjon Saraçini. Gjithashtu, të akuzuar janë edhe sekretari shtetëror dhe pesë zyrtarë të Ministrisë së Ekonomisë, përgjegjës për dhënien e licencave për klubet e natës, si dhe ministri pa portofol në qeveri, Shaban Saliju.

Sipas aktakuzës, objekti nuk i plotësonte kushtet minimale teknike për ushtrimin e veprimtarisë hotelierike, nuk kishte leje për rindërtim, projekt bazë dhe raporte për rindërtimin, as raport të veçantë për mbrojtjen nga zjarri, shpërthimet dhe materialet e rrezikshme, as plan dhe vlerësim për mbrojtje dhe shpëtim. Po ashtu, atë mbrëmje ishte tejkaluar kapaciteti, duke pasur brenda mbi 500 persona.

Në një incident të ngjashëm, në natën e Vitit të Ri, në një klub nate në Crans-Montana të Zvicrës, humbën jetën 47 persona, mes tyre edhe shtetasi serb Stefan Ivanoviq, i cili, sipas mediave, kishte shpëtuar disa mysafirë nga zjarri para se të humbte jetën. Organet kompetente nuk kishin kryer inspektim në atë lokacion gjatë pesë viteve para tragjedisë, ndërsa disa dëshmitarë okularë kanë raportuar për dalje të bllokuara. Bashkëbiseduesit e Kosovo online theksojnë se kjo nuk do të ishte hera e parë që dyert e mbyllura të evakuimit çojnë në një numër të madh viktimash.

Autoritetet në Shkup kanë shtuar kontrollet

Inspektori i Përgjithshëm në Detyrë në Drejtorinë për Mbrojtje dhe Shpëtim të Maqedonisë së Veriut, Zhivko Stavreski, tha se që nga tragjedia në diskotekë në Koçan, qeveria ka bërë përpjekje të mëdha për të përmirësuar mënyrën e punës, bashkëpunimin dhe koordinimin midis institucioneve në vend, gjë që përfshin ndryshime në ligjet ekzistuese. Stavreski theksoi se numri i inspektimeve dhe ndalimeve të funksionimit të objekteve është rritur, por se një analizë gjithëpërfshirëse që do të harmonizojë të gjitha dispozitat për mbrojtjen nga zjarri do të kërkojë kohë.

"Zgjidhja e re ligjore do të sjellë rregulla më të rrepta për mbrojtjen nga zjarri. Këto rregulla do të sjellin detyrime të reja, si dhe përgjegjësi të shtuar për të gjitha subjektet, pra për institucionet, kompanitë dhe individët, dhe në të njëjtën kohë do të parashikojnë dënime më të rrepta për të gjithë ata që shkelin rregullat, pra që nuk do t'u binden ligjeve. Në këtë mënyrë, duam të ndryshojmë mënyrën e të menduarit në shoqëri, pra narrativën nga reagimi vetëm kur ndodh një zjarr në parandalim dhe gatishmëri të shtuar. Pra, më shumë investime në parandalim dhe gatishmëri me qëllim parandalimin, Zoti na ruajt, të humbjeve të mëdha njerëzore ose dëmeve më të mëdha materiale", tha ai për Kosovo online.

Stavereski theksoi se autoritetet po kryejnë më shumë inspektime dhe se numri i gjobave të lëshuara dhe ndalimeve për funksionimin e objekteve është rritur.

"Edhe pse Drejtoria operon me 14 inspektorë në territorin e të gjithë vendit, në periudhën pas zjarrit në diskotekën Puls, numri i inspektimeve të kryera në lokalet e hotelerisë dhe në të gjitha lokalet ku mbahet një numër i madh njerëzish në të njëjtën kohë është rritur disa herë. Në të njëjtën kohë, është forcuar bashkëpunimi me të gjitha inspektoratet dhe shërbimet e tjera të inspektimit, dhe në veçanti, është forcuar bashkëpunimi me Ministrinë e Brendshme në zbatimin e kontrolleve të përbashkëta në objektet e hotelerisë. Në atë periudhë, janë kryer rreth 1,300 inspektime mbikëqyrëse, gjatë të cilave janë vendosur më shumë se 170 gjoba dhe janë lëshuar më shumë se 30 vendime për ndalimin e punës, pra ndalimin e përdorimit të objektit”, tha ai.

Stavreski tha se tani fokusi është në parandalimin institucional, që nuk do të thotë se ndiqet një politikë ndëshkuese, por që ligji të zbatohet më me vendosmëri në mënyrë që të parandalohen aksidentet dhe pasojat në shkallë të gjerë dhe të përmirësohet siguria publike.

Pakujdesia njerëzore vendimtare

Shefi i sektorit në Drejtorinë për Njësitë Zjarrfikëse-Shpëtuese të Sektorit për Situata të Jashtëzakonshme të MPB-së së Serbisë, Aleksandar Krstiq, tha se në vendin tonë gjatë vitit të kaluar kanë ndodhur pothuajse 28.300 zjarre, në të cilat kanë humbur jetën 328 persona. Ai theksoi se kjo paraqet një rritje prej rreth 1.500 zjarresh krahasuar me vitin 2024, ndërsa kur bëhet fjalë për zjarre në objekte si kafene dhe klube nate, Krstiq thekson se shkaku më i shpeshtë është gabimi njerëzor dhe pakujdesia.

“Pas hetimeve në terren, statistikat tregojnë se njeriu është shkaktari kryesor i zjarreve. Kur themi njeriu, nuk mendojmë për zjarrvënie të qëllimshme. Në shumicën e rasteve, pothuajse 100 për qind, bëhet fjalë për pakujdesi, madje neglizhencë. Thjesht, nuk jemi mjaftueshëm të kujdesshëm ndaj të tjerëve, lëmë pajisje të ndezura pa mbikëqyrje – ngrohëse, sobat – dhe nga kjo lindin zjarret”, vlerësoi ai për Kosovo online.

Për shkak të rregullativës së rreptë ligjore, vlerëson Krstiq, në Serbi nuk ka probleme të mëdha të shkaktuara nga zjarret në objektet ndërtimore, por ai theksoi se megjithatë nuk ekzistojnë garanci të plota.

Krstiq tha se, pas zjarrit në shtëpinë e të moshuarve në Barajevë, Sektori për Situata të Jashtëzakonshme ka rritur numrin e kontrolleve në terren dhe të inspektimeve, por se dispozitat ligjore nuk janë ndryshuar, pasi tashmë ekziston një rregullativë e fortë ligjore. Ai shtoi se, megjithatë, nuk ka një numër të mjaftueshëm inspektorësh që kryejnë kontrolle parandaluese të objekteve.

“Nuk ekziston një numër i mjaftueshëm inspektorësh për mbrojtje parandaluese nga zjarret dhe shpërthimet në terren. Njerëzit punojnë në përputhje me kapacitetet e tyre, por gjithmonë nevojiten më shumë për ta bërë këtë më mirë”, shtoi Krstiq.

Kallëzimi për kundërvajtje frika më e madhe e qytetarëve

Profesori i Fakultetit të Makinerisë në Beograd, Ivan Arangjelloviq, vlerësoi se rregullativa ligjore në Serbi, sa i përket mbrojtjes kundër zjarrit, ka avancuar gjatë 20 viteve të fundit, por se vetëdija për parandalimin është ende e pamjaftueshme, ndërsa qytetarët kanë më së shumti frikë nga gjobat për kundërvajtje.

“Nga njëra anë, në 20 vitet e fundit rregullativa jonë ligjore ka avancuar ndjeshëm. Në vitin 2009 kemi filluar me Ligjin e ri për mbrojtje nga zjarri dhe në dhjetë vitet e fundit janë ndryshuar shumë akte nënligjore që kanë të bëjnë me ruajtjen e lëngjeve të ndezshme”, tha Arangjelloviq për Kosovo online, duke theksuar se Serbia ka miratuar rregullore të reja për mbrojtje nga zjarri në objektet hotelierike, si dhe një rregullore detyruese për objektet afariste, banesore dhe publike.

Arangjelloviq theksoi se qytetarët shpesh zbatojnë masat e mbrojtjes nga zjarri për të shmangur gjobat për kundërvajtje, ndërsa nuk ekziston vetëdije e mjaftueshme se secili mund të jetë viktimë e një zjarri.

Duke folur për numrin e madh të viktimave në zjarret në Barajevë, Koçanë dhe Kran Montana, profesori vlerësoi se shkaqet kanë qenë të ndryshme.

“Zjarri gjithmonë ka tre faktorë, përfshirë praninë e ajrit, e cila nuk mund të eliminohet, burimin e ndezjes dhe materialin që digjet. Të tre zjarret kanë qenë të ndryshme. Sidomos te rastet e mëdha, nuk ekzistojnë dy zjarre të njëjta. Në Koçanë ishte karakteristike që veshjet e mureve dhe tavaneve ishin të bëra nga materiale që digjen shumë shpejt dhe lëshojnë produkte toksike të djegies, të cilat shkaktojnë helmim të pjesshëm te personat e pranishëm”, tha ai, duke shtuar se rrugët e bllokuara ose të paarritshme të evakuimit i kanë përkeqësuar edhe më tej pasojat e këtij zjarri.

Arangjelloviq përmendi se në Serbi ka rregullore të qarta për vendet ku mblidhet një numër i madh njerëzish dhe se për to zbatohen masa të veçanta mbrojtjeje nga zjarri, por ai theksoi se dalja rezervë e evakuimit ishte e mbyllur gjatë zjarrit në diskotekën Kontrast në Novi Sad në vitin 2012, ashtu si kohët e fundit në Crans-Montana, në Zvicër.

Kur bëhet fjalë për zjarrin në azilin e pleqve në Barajevo, profesori përmendi si rrethanë rënduese faktin se ndodhi gjatë natës, kur të gjithë flinin, prandaj nuk u vu re në kohë edhe pse nuk u përhap shpejt, dhe muajt e dimrit mbartin një rrezik të veçantë.

“Gjatë muajve të dimrit, konsumi i energjisë rritet dhe (rreziku) varet nga mënyra se si ngrohemi. Ka ndërtesa që nuk janë në një sistem ngrohjeje në distancë, atëherë konsumi i energjisë elektrike rritet. Ka ndërtesa që ngrohen me lëndë djegëse të ngurtë, ka rreziqe shtesë nga djegia e papërshtatshme, nga ndezja e oxhaqeve që nuk mirëmbahen siç duhet, si dhe nga hedhja e prushit në kontejnerë që nuk janë të destinuar për këtë," tha Aragjelloviq.

Materialet e sigurta janë çelësi i parandalimit të zjarrit

Drejtori i Shërbimit Zjarrfikës në Tiranë, Shkëlqim Goxhaj, tha se inspektimet në të gjitha kompanitë në atë qytet kryhen çdo vit për të siguruar mbrojtje të mjaftueshme nga zjarri, dhe se certifikimi i kompanive, sipas ligjit shqiptar, bëhet çdo pesë vjet.

Duke folur për faktorët e rrezikut, Goxhaj theksoi se Shërbimi Zjarrfikës këmbënguli në përdorimin e materialeve të sigurta, pasi fasada e një ndërtese në kryeqytetin shqiptar u përfshi nga flakët së fundmi, duke rezultuar në një zjarr të madh, sepse ishte bërë nga materiale përçuese të zjarrit.

"Kemi pasur një rast kur fasada e një ndërtese në Tiranë, në zonën e ish-parkut të autobusëve, u përfshi nga flakët. Kjo ndodhi sepse fasada e ndërtesës ishte një përhapës zjarri. Zjarri filloi për shkak të kondicionerit në tarracë dhe më pas u përhap shumë. Zjarri ishte aq i madh saqë angazhuam të gjitha forcat e zjarrfikësve dhe që nga ai moment, përveç masave të tjera që kërkojmë nga ndërtuesit ose menaxherët e ndërtesave, kërkojmë edhe që në fasada të përdoren materiale të sigurta, ndryshe nga ndërtesa në të cilën shpërtheu zjarri. Ne kërkuam që të mos përdoret një material i tillë. Nga informacioni që kemi, ka një numër shumë të vogël ndërtuesish që i kanë përdorur këto materiale në territorin e bashkisë së Tiranës. Pas shpërthimit të zjarrit, materiali i fasadës në atë ndërtesë është ndryshuar, është përdorur një material rezistent ndaj zjarrit. "Këto lloje fasadash kanë filluar të përdoren në vendin tonë vetëm vitet e fundit, sepse tradicionalisht fasadat e ndërtesave janë bërë me tulla, llaç dhe beton, dhe ato nuk përçojnë zjarr", tha ai për Kosovo online.

Ai vlerësoi gjithashtu se masat e mbrojtjes nga zjarri në klubet e natës dhe diskotekat në Shqipëri janë të mira, duke përfshirë mbrojtjen pasive përmes përdorimit të materialeve të sigurta në ndërtim dhe trajnimin e punonjësve.