Gajiq: Ballkani i Hapur ka të ardhme, është dëshmuar se funksionon më mirë se procesi i Berlinit

Ekonomisti Mihaillo Gajiq vlerësoi se pavarësisht pengesave të herëpashershme, nisma e Ballkanit të Hapur ka të ardhme, sepse është dëshmuar se funksionon shumë më mirë se procesi i Berlinit, i cili mbështetet nga burokracia e Bashkimit Evropian. Ai po ashtu thotë se në vitin e ardhshëm pritet t'i bashkohet kësaj nisme edhe Mali i Zi.

“Është interesant fakti që Ballkani Ii Hapur nuk është një institucion apo organizatë si Bashkimi Evropian për të qenë anëtar, por është një seri marrëveshjesh dypalëshe apo shumëpalëshe mes vendeve që kanë vendosur për bashkëpunim më të ngushtë. Prandaj, hyrja apo dalja nga Ballkani i Hapur nuk ekziston si një lloj kontrate detyruese, por pyetja është vetëm nëse një vend do të pranojë marrëveshje të përbashkëta apo jo. Përfitimet më të mëdha aktuale që shohim janë në fushën e kalimit të kufijve të mallrave, në fushën e njohjes reciproke të dokumenteve fitosanitare. Me fjalë të tjera, kamionët nuk duhet të presin më me orë të tëra në kufi, kalojnë më shpejt procedurat doganore. Për shembull, doganat serbe pranojnë dokumente të lëshuara nga laboratorë nga Shqipëria dhe Maqedonia e Veriut, gjë që përshpejton dhe redukton kostot e tregtisë, dhe kjo është një gjë veçanërisht pozitive, edhe për ne konsumatorët që më vonë i blejmë këto mallra në rafte”, tha Gajiq për Kosovo online.

Ai thekson se nuk është më pak i rëndësishëm fakti që tregu rajonal i punës është ringjallur që nga korriku.

“Duke u regjistruar në faqen e internetit, ju mund të shkruani emrin dhe mbiemrin tuaj dhe të merrni një lloj të përkohshëm të NUIS që është i vlefshëm në të tre vendet anëtare të Ballkanit të Hapur, me fjalë të tjera, nuk keni nevojë të aplikoni për leje pune më vonë nëse jeni shtetas i njërit prej këtyre tre vendeve për të punuar në to. Këtë mund ta shohim tani për tani. Ballkani i Hapur u krijua si një lloj reagimi ndaj faktit se marrëveshje të tilla në kuadër të procesit të Berlinit u ngecën për shkak të marrëdhënieve të këqija politike të disa vendeve, në radhë të parë Malit të Zi dhe Kosovës, nëse e pranojmë si njësi ekstra territoriale në raport me Serbinë. Dhe atëherë, kur të gjashtë shtetet dhe entitetet duhet të bien dakord për diçka, kjo shkon shumë më ngadalë dhe më e vështirë se kur janë vetëm tre prej tyre që janë më të gatshëm për të thelluar bashkëpunimin e ndërsjellë. Dhe kjo është arsyeja pse Ballkani i Hapur pati më shumë sukses në iniciativat e tij sesa Procesi i Berlinit”, beson Gajiq.

​Sipas fjalëve të tij ekziston mundësia që brenda një viti Mali i Zi të bëhet anëtar i Ballkanit të Hapur, duke marrë parasysh ndryshimet politike në atë vend.

“Elementet kryesore politike kundër anëtarësimit të Malit të Zi në nismën Ballkani i Hapur ishin ende të lidhur me projektin e shtetësisë malazeze, i cili mohonte çdo mundësi bashkëpunimi me Serbinë për shkak të marrëdhënieve të brendshme, por me ndryshimin e qeverisë dhe narrativës, ekziston mundësia që këto tensione politike do të ulen, sepse popullsia e këtyre vendeve nuk ka pyetje të hapura, ndryshe nga elitat politike. Sa i përket Bosnjë dhe Hercegovinës, ka zhvillime të caktuara në komunikim në lidhje me Ballkanin e Hapur. Dhe aty, disa politikanë, si disa ministra si Elmedin Konakoviq, bëjnë deklarata mjaft pajtuese për Ballkanin e Hapur, duke pasur parasysh se qëllimi kryesor është integrimi tregtar dhe ekonomik dhe nuk ka të bëjë fare me politikën”, thotë Gajiq.

Megjithatë, ai ende thotë se nuk është i sigurt për shkak të historisë së viteve 1990 se ka mundësi që BeH t'i bashkohet kësaj nisme së shpejti, duke theksuar se kjo vlen edhe për Kosovën.

"Mendoj se ata do të shikojnë më shumë drejt procesit të Berlinit si një lloj mënyre për të thelluar bashkëpunimin rajonal dhe tregun rajonal. Problemi është se pa zgjidhjen e disa çështjeve kyçe politike për të cilat, për shembull, Kosova insiston në këtë moment dhe kjo është njohja de fakto nga Serbia dhe anëtarësimi i tyre i vazhdueshëm në institucionet ndërkombëtare, nuk ka përparim. Nuk jam i sigurt se kanë ndonjë vullnet politik për momentin për ndonjë lidhje tjetër në rajon. Për ta, është një lloj çipi politik për marrëveshje të ndërsjella dhe marrjen e disa lëshimeve”, beson Gajiq.

I pyetur se cila është e ardhmja e Ballkanit të Hapur, Gajiq thotë se ka padyshim një të tillë.

“Është aty në kuptimin që marrëveshjet e nënshkruara zbatohen në praktikë, duke pasur parasysh se është pak më i ngadaltë dhe më i ngathët se sa ishte menduar të ishte në letër. Nëse shikojmë në lidhje me procesin e Berlinit pas të cilit qëndron burokracia e BE-së, shohim se rezultatet e tyre janë pothuajse minimale ose pothuajse inekzistente në lidhje me situatën me Ballkanin e Hapur. Mendoj se është mjaft e qartë se cila prej këtyre nismave rajonale ka dhënë rezultate deri tani. Ballkani i Hapur mund të shërbejë si një lloj ‘laboratori’ për të vërtetuar se çfarë dhe si funksionon në këtë rajon”, thotë Gajiq.

Ai shton se disa politikanë perëndimorë kritikuan Ballkanin e Hapur në fillim të formimit të nismës.

“Ata e përmendën ekskluzivisht në një kontekst negativ, si një lloj përgjigjeje ndaj BE-së nga politikanët vendas që kanë në mendje interesat e tyre personale dhe jo domosdoshmërisht interesat e të gjithë rajonit kur bëjnë një nismë të tillë jashtë BE-së. Megjithatë, tani ata kanë deklarata shumë më pajtuese dhe optimiste kur bëhet fjalë për Ballkanin e Hapur, para së gjithash sepse ata e kuptuan se nuk ka asnjë histori politike pas saj, por që përfundon në bashkëpunim ekonomik dhe ata mund ta përdorin atë si një lloj mënyre për të parë se çfarë funksionon dhe çfarë jo në rajon, në mënyrë që ata mund ta shtyjë atë në nivelin e procesit të Berlinit”, përfundon Gajiq.