Leiboviq: Vizita e Herzogut në Serbi është një tregues se marrëdhëniet mes dy vendeve mund të forcohen

Vizita e ardhshme e Presidentit të Izraelit Isak Herzog në Serbi është një tregues i qartë i zhvillimit të marrëdhënieve mes dy vendeve, dhe potenciali për bashkëpunim është i madh - në turizëm, ekonomi, investime, arsim dhe lista është e pafund, thotë Avital Leiboviq, drejtor i zyrës së Komitetit Hebre Amerikan (AJC) në Jerusalem dhe ekspert në diplomacinë dhe strategjinë gjeopolitike.

Leiboviq, e cila ishte në një vizitë pune në Beograd këtë javë, tha në një intervistë për Kosovo online se e sheh Serbinë si një aktor kyç në Ballkan dhe e konsideron bashkimin e këtij rajoni në Bashkimin Evropian një situatë të favorshme për të gjithë. Kur bëhet fjalë për konfliktin mes Izraelit dhe Hamasit, ajo nuk përjashton mundësinë e përshkallëzimit rajonal, duke theksuar se Izraeli nuk e dëshiron një skenar të tillë.

Presidenti i Izraelit Isak Herzog së shpejti do të vizitojë Serbinë, sa e rëndësishme është ajo vizitë për marrëdhëniet mes Izraelit dhe Serbisë dhe a është një lloj mesazhi në këtë moment?

Vetë fakti që Presidenti Herzog zgjodhi të udhëtonte nga Izraeli në Serbi gjatë luftës është një tregues i qartë i rëndësisë që Izraeli sheh në Serbi dhe në marrëdhëniet midis Izraelit dhe Serbisë. Vizita është gjithashtu një tregues i qartë i zhvillimit të këtyre marrëdhënieve dhe pres që pas saj të ketë vizita reciproke nga Serbia në Izrael, të cilat do të çonin në marrëdhënie më të forta mes dy vendeve.

A ndikoi njohja e Kosovës nga Izraeli në marrëdhëniet mes dy vendeve dhe në çfarë mase?

Po, mendoj se fakti që Izraeli e njohu Kosovën katër vjet më parë me ndërmjetësimin e Shteteve të Bashkuara të Amerikës ka ndikuar në marrëdhëniet, por nuk dua të ndalem në të kaluarën. Kjo tashmë ka ndodhur dhe mendoj se duhet të ecim përpara në marrëdhënie dhe mirëkuptim. Kjo çështje është në plan të dytë, por potenciali i marrëdhënieve mes Izraelit dhe Serbisë është i madh. Dhe lind pyetja nëse të dyja vendet duan ta përdorin këtë potencial dhe ta maksimizojnë atë. Mendoj se vizita e Herzogut është një tregues i qartë i këtij drejtimi.

Në cilat fusha ka mundësi bashkëpunimi?

Është kohë lufte në Izrael dhe avioni me të cilin erdha ishte i mbushur plot. Asnjë vend nuk ishte bosh, që do të thotë se izraelitët e shohin Serbinë si një destinacion për të vizituar, për të bërë biznes... Unë shoh potencial të madh për bashkëpunim në turizëm, ekonomi, investime, teknologji të lartë, bujqësi, teknologji të ujit, arsim... Lista është e pafund. Dua të vërej se këtu ekziston një komunitet hebre që ka rrënjë dhe lidhje të forta me komunitetin hebre në Izrael. Është shumë e rëndësishme për ne si vend.

Si i shihni marrëdhëniet mes Serbisë dhe SHBA-së? A është treguar se mund të përmirësohen?

Departamenti i Shtetit dhe SHBA i përcaktojnë marrëdhëniet ndërmjet Serbisë dhe Amerikës si strategjike. Kur Departamenti i Shtetit i përkufizon marrëdhëniet si strategjike, nuk vlen për çdo vend me të cilin SHBA ka marrëdhënie, kështu që nga kjo mund të kuptoj rëndësinë që SHBA sheh në maksimizimin e marrëdhënieve mes dy vendeve. Gjithashtu, Serbia është një aktor kyç këtu në Ballkan dhe gjithashtu mund të luajë një rol stabilizues në Ballkan. Pra, padyshim e shoh rëndësinë që SHBA-ja i jep Serbisë.

NATO e konsideron situatën e sigurisë në Ballkanin Perëndimor shumë të brishtë. Kur Hamasi sulmoi Izraelin më 7. tetor 2023, shumë analistë në Serbi paralajmëruan se kudo që ka një konflikt të ngrirë, mund të ketë një përshkallëzim të konfliktit çdo ditë. Duke pasur parasysh tensionet që ekzistojnë në Ballkan, a mund të zgjohet ky rajon në luftë një mëngjes?

Nga eksperienca ime shumëvjeçare në ushtri, do të thoja se situata mund të përshkallëzohet shumë shpejt, ndonjëherë edhe pa pritshmëri. Në vitin 2006, në Izrael, Hezbollahu rrëmbeu tre rezervistë që po udhëtonin me një automjet në kufirin izraelit në mëngjes. Dhe para se ta kuptonim, situata u përkeqësua brenda disa orësh në një luftë 34-ditore me Hezbollahun. Askush nuk e donte, askush nuk e priste. Pra, për fat të keq, po, në bazë të përvojës sime, mund të ketë një përshkallëzim dhe për këtë arsye partneriteti me SHBA-në, Izraelin, me NATO-n janë të një rëndësie kyçe. Në të njëjtën kohë, ka një dallim të madh mes asaj që po përballet tani Izraeli, me shtatë fronte të ndryshme, dhe asaj që po ndodh në Ballkan. Në rastin tonë, ka një orkestrues të të gjitha këtyre arenave, dhe ai është Irani. Irani është vendi që financon Hezbollahun, Hamasin, Xhihadin Islamik, i cili sjell para në Bregun Perëndimor për të rekrutuar më shumë njerëz. Është Irani që po punon së bashku me Houthi-t për të sulmuar Izraelin... Pra, ka një ndryshim të madh në krahasim me Ballkanin. Sa i përket NATO-s, unë shoh një ngjashmëri mes Izraelit dhe Serbisë. Izraeli nuk është anëtar i NATO-s dhe as Serbia, por ne të dy jemi partnerë të NATO-s, që do të thotë se ka bashkëpunim në një nivel të caktuar.

Të drejtat e njeriut janë një nga temat me të cilat merret AJC dhe gjithashtu mbron pluralizmin fetar. Si do ta vlerësonit gjendjen e të drejtave të njeriut të serbëve në Kosovë, duke pasur parasysh se autoritetet në Prishtinë ua kanë prerë atyre nga të ardhurat që marrin nga buxheti i Serbisë pa ofruar alternativë funksionale, se atyre u është mohuar e drejta për vendlindjen e tyre. Gjuha serbe, se kishat dhe manastiret serbe janë ekspozuar provokime apo edhe kërcënime fizike?

Ne jemi hebrenj dhe si hebrenj gjatë historisë jemi persekutuar në shumë vende të botës. Dhe ne e dimë se sa e rëndësishme është të jesh në gjendje të ndihesh i lirë, të praktikosh fenë tënde, të mësosh nga librat në gjuhën tënde. Kjo është diçka që ne do ta mbështesim njëqind për qind.

“Bashkimi Evropian nuk është i plotë pa vendet e Ballkanit Perëndimor”, është një fjali që e dëgjojmë prej vitesh këtu nga zyrtarë anëtarë të BE-së. A mendoni se BE-ja do t'ua hapë vërtetë dyert vendeve të Ballkanit Perëndimor dhe është më shumë në interes të BE-së apo të vendeve të këtij rajoni?

Avantazhi më i madh që keni në Ballkan është të shkoni së bashku, disa vende si bllok. Ne shohim gjithnjë e më shumë se kur vendet veprojnë së bashku si bllok, ato kanë një shans më të mirë për të tërhequr më shumë vëmendje dhe për të qenë më të dukshëm. Shpresoj se një ditë, më shpejt se sa vonë, Ballkani do të jetë pjesë e Bashkimit Evropian. Nga këndvështrimi im, pozicioni gjeografik i Ballkanit është i një rëndësie të madhe, kështu që unë shoh një vlerë të shtuar njëqind për qind për Bashkimin Evropian. Nga këndvështrimi i Bashkimit Evropian, fakti është se ka një koalicion të fortë të shumë vendeve, tani janë 27 të tilla, por le të themi se do të ketë edhe disa të tjera, që vetëm mund të kontribuojnë në situatën. Nga perspektiva ballkanike kjo do të hapë mundësi të reja për udhëtim, arsim, ekonomi, mundësi më të mira. E di që një nga sfidat që vuan e gjithë zona e Ballkanit është emigracioni negativ sepse njerëzit udhëtojnë në vende të tjera. Shtetet po përpiqen të mbajnë njerëzit, veçanërisht brezin e ri që ndonjëherë kërkon mundësi më të mira ose mundësi të tjera diku tjetër. Anëtarësimi në BE mund të jetë një "ndryshues i lojës". Kështu që unë shoh një situatë të favorshme. E di që është një proces i gjatë pasi e kam ndjekur për shumë vite dhe shpresoj se do të ketë përparim më shpejt se sa vonë.

Muajin e ardhshëm do të jetë një vit i plotë që nga fillimi i konfliktit midis Izraelit dhe Hamasit, a jemi dëshmitarë të një konflikti të mundshëm rajonal në Lindjen e Mesme?

Ekziston mundësia e përshkallëzimit rajonal, ku Izraeli nuk ka dëshirë të përshkallëzojë situatën, qëllimi i tij kryesor është të mbrojë popullin e tij. Tani për tani ne kemi 60,000 njerëz që janë larguar nga shtëpitë e tyre në kufirin verior të Izraelit me Libanin dhe Sirinë, sepse ata janë nën kërcënimin me raketa nga Hezbollahu, i cili ka lëshuar më shumë se 8,000 raketa që nga fillimi i luftës. Në pjesën jugore, afër Gazës, kemi një numër të ngjashëm, rreth 63,000 njerëz që u detyruan të largoheshin nga shtëpitë e tyre pas asaj që ndodhi më 7 tetor. Pra, stabiliteti nuk është kthyer ende. Ideja është të sigurohet që Hamasi të mos e kontrollojë më Gazën, të mos ketë kapacitete ushtarake dhe të mos paraqesë asnjë kërcënim për Izraelin, dhe të kthejë pengjet. Kemi ende 101 pengje në Gaza. Më i vogli është vetëm një vjeç, dhe më i madhi është një burrë 86-vjeçar. Ne duhet ta kthejmë vendin në pozicionin e tij normal, në një pozicion stabiliteti dhe derisa të arrijmë një situatë të kontrollit të plotë, lufta fatkeqësisht do të vazhdojë. Situata fillestare mund të përshkallëzohet nëse Irani vendos papritmas të përshkallëzojë situatën, sepse Irani i ka të gjitha këto përfaqësues rreth Izraelit dhe mund t'i urdhërojë ata të përfshihen në luftime të rënda, dhe atëherë ne do të jemi në një skenar krejtësisht të ndryshëm. Por ne jemi me fat që kemi mbështetjen e SHBA-së dhe SHBA-ja ka shumë anije në Detin e Kuq dhe në atë zonë. Ata kanë thënë vazhdimisht publikisht se qëndrojnë me Izraelin. Dua të përmend këtu Serbinë, e cila shprehu mbështetjen dhe solidaritetin për Izraelin pas 7 tetorit dhe të falënderoj popullin e Serbisë dhe qeverinë që qëndruan pranë Izraelit në një nga momentet tona më të vështira.