Rafuna: Bllokada politike nuk është një mesazh i mirë për investitorët e huaj, duhet të përshpejtojmë reformat

Bllokada politike dhe institucionet jofunksionale ngadalësojnë reformat ekonomike dhe kërcënojnë tërheqjen e investimeve të reja, vlerëson kryetari i Odes Ekonomike së Kosovës, Lulzim Rafuna, i cili paralajmëron se për shkak të krizës institucionale, Kosova po vonohet edhe në tërheqjen e fondeve nga Plani i Rritjes së Bashkimit Evropian.

Në një intervistë për Kosovo online, Rafuna thotë se Kosova duhet të ketë institucione funksionale sa më shpejt të jetë e mundur dhe të përshpejtojë reformat në mënyrë që të kompensojë prapambetjen ndaj vendeve të rajonit dhe të mbetet konkurruese për investitorët e huaj.

Rafuna flet për pasojat e bllokadës politike në ekonomi, pritjet e komunitetit të biznesit, investimet e huaja, lidhjen e Kosovës me sistemin rajonal të gazit dhe produktivitetin e punës.

Një grup intelektualësh, akademikësh, ekspertësh dhe artistësh kosovarë dërguan një letër të hapur në të cilën shprehën shqetësimin e tyre për krizën institucionale dhe apeluan për formimin e institucioneve dhe mbrojtjen e rendit kushtetues. Ju jeni nënshkruesi i asaj letre. A prisni që ajo të kuptohet nga politikanët në Kosovë?

Ne e presim, dhe pikërisht për këtë arsye e nënshkruam. Unë vazhdimisht u bëj thirrje, madje edhe përmes mediave tuaja, të gjitha partive politike që janë pjesë e Kuvendit të Kosovës që të arrijnë një marrëveshje sa më shpejt të jetë e mundur dhe të kenë institucione të plota dhe funksionale. Ne kemi nevojë për këtë në mënyrë që të zbatojmë reformat në ekonomi dhe ta bëjmë Kosovën më tërheqëse për investimet e huaja.

Si ndikon dështimi i formimit të institucioneve në ekonominë në Kosovë, por edhe në të gjithë shoqërinë?

Çdo investitor i huaj, si dhe bizneset vendase që planifikojnë të zgjerojnë operacionet e tyre, së pari shikojnë sigurinë ligjore dhe politike. Ata duhet të dinë se si do të jetë qeveria, çfarë lloj programi do të ketë, çfarë lloj vizioni dhe politike fiskale do të udhëheqë dhe çfarë lloj reformash do të zbatohen në kujdesin shëndetësor, drejtësi dhe fusha të tjera. Kjo është arsyeja pse është shumë e rëndësishme që të kemi institucione funksionale dhe që menjëherë të fillojmë me reformat në mënyrë që të jemi më tërheqës për investimet vendase dhe të huaja.

Si ndikon kjo bllokadë politike në reputacionin ndërkombëtar të Kosovës dhe financimin nga Plani i Rritjes i Bashkimit Evropian?

Kur bëhet fjalë për Planin e Rritjes, vetëm Bosnja dhe Hercegovina është në një pozicion më të keq se Kosova. Reformat që u parashikuan dhe u pranuan në Bruksel, dhe që ne i propozuam si pjesë e Planit të Rritjes, nuk mund të zbatohen tani sepse duhet të miratohen ligje të caktuara. Meqenëse nuk kemi një Kuvend funksional, ato ligje nuk mund të votohen. Kjo është arsyeja pse jemi vonë dhe do të vonohemi me tërheqjen e parave nga Plani i Rritjes. Ato para janë të destinuara për investime kapitale dhe ndikojnë drejtpërdrejt në zhvillimin tonë ekonomik dhe shoqëror.

Cilat janë pasojat ekonomike të bllokadës politike?

Jemi vonë me reformat për shkak të bllokadës politike dhe sepse nuk kemi institucione funksionale. Vendet në mjedisin tonë po përparojnë më shpejt se ne pikërisht sepse kanë institucione funksionale. Megjithatë, nuk është tepër vonë. Nëse kemi institucione funksionale dhe fillojmë punën menjëherë, mund të kompensojmë një pjesë të kohës së humbur. Dhoma e Tregtisë e Kosovës është e gatshme të ndihmojë të gjitha institucionet në mënyrë që të përshpejtohen reformat në fushat e arsimit, drejtësisë, shëndetësisë, politikës fiskale, si dhe në realizimin e investimeve strategjike.

A ndikon kjo situatë në ardhjen e investitorëve të huaj?

Ndikon në një farë mase. Meqenëse isha edhe president i Dhomës së Ballkanit - Western Balkans 6 CIF - mund të them se bizneset e mëdha që vijnë për të investuar e shohin këtë zonë si një treg të vetëm. Kjo është arsyeja pse është shumë e rëndësishme që të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor të ecin drejt reformave në të njëjtën kohë. Atëherë do të jemi shumë më tërheqës për investimet e huaja. Sigurisht, nëse kemi bllokuar institucione për dy vjet, ky nuk është një mesazh i mirë për investitorët e huaj. Ne duhet të përshpejtojmë proceset dhe për këtë arsye kërkuam dhe po kërkojmë që të kemi institucione funksionale në Kosovë sa më shpejt të jetë e mundur.

Amerika i ka dërguar një kërkesë Kosovës për t'u bashkuar me rrjetin e saj të gazit, megjithatë, kjo nuk është përmbushur deri më tani. Çfarë humbet Kosova duke mos u bashkuar me atë rrjet gazi?

Mendoj se do të vijë momenti kur Kosova do ta pranojë atë. Tani po vlerësohet se cila është zgjidhja më e mirë dhe sa do të kushtojë. Kemi një ofertë nga Shqipëria, nëpërmjet Vlorës, dhe një mundësi tjetër është që gazi të vijë nëpërmjet Greqisë dhe Maqedonisë së Veriut. Ne i kërkuam Qeverisë së Kosovës të përshpejtojë procesin dhe të na tregojë se cila zgjidhje do të ishte më e mirë - nëpërmjet Vlorës apo Shkupit. Nëse Kosova nuk është pjesë e atij sistemi, do të humbasë, sepse bëhet fjalë për miliarda investime që do të drejtohen në infrastrukturën që duhet të ndërtohet. Kjo është arsyeja pse mendoj se Qeveria e Kosovës do ta pranojë atë dhe ne kërkojmë që ta bëjë këtë, sepse është një çështje strategjike. Kosova duhet të jetë pjesë e atij sistemi gazi. I gjithë Ballkani po lidhet - Kroacia është pjesë e atij sistemi, Serbia tani është përfshirë, Maqedonia e Veriut ka qenë pjesë e tij për një kohë të gjatë, Shqipëria ka nënshkruar një marrëveshje me Greqinë, dhe Bosnja dhe Hercegovina me Kroacinë nëpërmjet Krkit. Dhe Kosova duhet të jetë pjesë e atij sistemi.

Kohët e fundit, ka pasur shumë zemërim për kontratën e KEK-ut me Maqedoninë e Veriut. Si e shihni ju?

Nuk kam ende një analizë të detajuar të asaj kontrate. Është një marrëveshje midis KEK-ut dhe një korporate nga Maqedonia e Veriut. Një bashkëpunim i tillë ka ekzistuar më parë, kështu që është një vazhdim i bashkëpunimit. Për momentin, nuk shohim ndonjë problem të veçantë.

Sipas të dhënave nga Organizata Ndërkombëtare e Punës, Shqipëria renditet e fundit për sa i përket produktivitetit të punës. Cila është situata në Kosovë?

Nëse e shikojmë të gjithë Ballkanin, ka disa dallime. Mali i Zi është i pari në rajon, ndër të tjera, sepse është më i përqendruar në turizëm, domethënë, një sektor shumë i rëndësishëm për ekonominë e saj. Serbia dhe Bosnja dhe Hercegovina janë diku në mes, ndërsa Maqedonia e Veriut ra për shkak të situatës së saj. Kosova, mendoj, po përparon ngadalë, por duhet të shohim të dhënat e fundit. Tani kemi rritur pagën minimale dhe kjo është arsyeja pse diferenca midis sektorit publik dhe privat është e madhe. Kosova nuk është ende në nivelin që duam, por po përparojmë ngadalë.

Cilat janë pasojat për ekonominë dhe produktin e brendshëm bruto nëse produktiviteti është i ulët?

Sigurisht, pasojat nuk janë të mira. Kjo është arsyeja pse shteti duhet të përqendrohet në sektorët në të cilët mund të jetë më konkurrues dhe të rrisë produktivitetin përmes tyre. Është një nga kushtet kryesore për rritjen ekonomike.