Rode: Kosova duhet të zbatojë marrëveshjen për Unionin, Serbia duhet të pranojë që Kosova është një shtet Sovran

Ambasadori gjerman Jorn Rode do të largohet nga Prishtina të premten pas pesë vitesh të kaluara në Kosovë, dhe ai do të zëvendësohet në atë pozicion nga Rainer Rudolph. Në intervistën e lamtumirës për Kosovo online, Rode foli për dialogun në Bruksel, krijimin e AKS, Banjskës, vetëqeverisjen e serbëve mbi institucionet shëndetësore dhe arsimore brenda sistemit të Kosovës dhe se Serbia duhet të pranojë që Kosova është një shtet sovran në çdo formë.

Gjatë muajve të fundit, shpesh mund të shihnim mbylljen e institucioneve serbe në Kosovë, pakënaqësinë e trupit diplomatik në Kosovë që kjo u bë në një mënyrë të tillë dhe pa koordinim, por këto veprime dhe mbylljet vazhduan.

A është e mundur që Quinta, pra bashkësia ndërkombëtare, të parandalojë veprime dhe akcione të tilla të Qeverisë së Kosovës?

Gjermania, Quinta dhe veçanërisht Bashkimi Evropian punojnë pa u lodhur për të ndihmuar Kosovën dhe Serbinë të normalizojnë marrëdhëniet reciproke dhe të zbatojnë marrëveshjet detyruese për krijimin dhe integrimin e komuniteteve dhe institucioneve. Qëllimi si i bashkësisë ndërkombëtare ashtu edhe i autoriteteve të Kosovës është të bien dakord për rrugën drejt anëtarësimit në BE dhe organizatat ndërkombëtare, duke siguruar njëkohësisht paqe të qëndrueshme. Gjatë pesë viteve të mia në Kosovë si ambasador, arritëm shumë. Dhjetë vjet pas nënshkrimit të marrëveshjes së parë për normalizim në vitin 2013, luajtëm një rol kyç në fillimin e hartimit të një marrëveshjeje nën udhëheqjen e Bashkimit Evropian në vitin 2023 - e ashtuquajtura Marrëveshja e Ohrit - e cila krijoi hartën rrugore drejt normalizimit. Të dyja qeveritë, Kosova dhe Serbia, ranë dakord. Unë gjithashtu shoh suksese: kemi një marrëveshje energjie që i dha fund një situate absurde ku askush në veri nuk paguante faturat e ujit ose të energjisë elektrike. Tani po punojmë për legalizimin e dokumenteve. E pranoj, do të doja që ky proces të shkonte më shpejt dhe nëse vendimet do të zbatoheshin si në një fushatë dhe jo si një ndërmarrje administrative. Ne kurrë nuk i kemi vënë në dyshim objektivat, për shembull, të njohjes së targave ose përdorimit të një monedhe të vetme, por kemi kritikuar mënyrën se si është bërë.

Tani u takon aktorëve politikë të zgjedhur të zbatojnë atë për të cilën janë zotuar, që përfshin, për shembull, krijimin e Asociacionit të Komunave me shumicë serbe dhe integrimin e institucioneve shëndetësore dhe arsimore në sistemin institucional të Kosovës. Gjermania, BE-ja dhe i gjithë komuniteti ndërkombëtar qëndrojnë pranë Kosovës, të gatshëm për të këshilluar dhe ndihmuar. Por vetëm Kosova mund ta kryejë punën, të krijojë komunitete dhe të sigurojë që institucionet jetësore shëndetësore dhe arsimore të vazhdojnë të funksionojnë.

A është pozicioni i komunitetit serb në Kosovë në këtë moment krahasuar me kur mbërritët si ambasador i Gjermanisë më i keq apo më i mirë se atëherë?

Kjo është kryesisht një pyetje që duhet t'u përgjigjen serbët e Kosovës. Pas pesë vitesh të kaluara në Kosovë, është e qartë se situata është ende plot sfida. Unë besoj se pakica serbe në Kosovë ndihet e shtypur në një sanduiç midis kërkesave nga Prishtina për t'u integruar plotësisht dhe sinjaleve kontradiktore që vijnë nga Beogradi, i cili vazhdon të përhapë narrativa sipas linjave "Kosova është Serbi".

Sulmi në Banjskë ishte një hap i madh prapa. Përfaqësuesit kryesorë politikë të Listës Serbe nga komuniteti serb në Kosovë, për fat të keq, nuk janë distancuar kurrë nga ky sulm i tipit terrorist, i cili, sipas pranimit të tij, u krye nga udhëheqësi i grupit, Milan Radoiçiq, ish-nënkryetari i Listës Serbe. Përdorimi i dhunës për të arritur qëllime politike është dhe do të mbetet i papranueshëm. Me marrëveshjet e Brukselit dhe Ohrit, kemi një udhërrëfyes të qartë drejt normalizimit që mund të ketë një ndikim pozitiv në jetën e serbëve të Kosovës. Është e qartë se nuk mund ta përfaqësosh dhe përmirësosh jetën e një komuniteti pakicë nëse tërheq përfaqësuesit dhe zyrtarët e zgjedhur siç bëri Lista Serbe në vitin 2022. Një bojkot ishte dhe është ende një recetë për dështim.

"Kosova të fillojë zbatimin e Asociacionit të Komunave me shumicë serbe"

Sikur të dy qeveritë të mund të koordinoheshin dhe të negocionin me mirëbesim. Qeveria është e detyruar të përmbushë kërkesat e komunitetit pakicë dhe të përmbushë kërkesat e tyre, si dhe anasjelltas. Komuniteti pakicë është i detyruar të tregojë se e konsideron Kosovën si shtetin e vet. Një shembull i mirë është vendimi i Qeverisë së Kosovës për të zbatuar më në fund vendimin e Gjykatës Kushtetuese të Kosovës në lidhje me pronën e manastirit të Deçanit. Është një provë e qartë se të drejtat e pakicave do të respektohen dhe zbatohen. Sipas mendimit tim, të veprosh me mirëbesim do të thotë që Kosova të fillojë zbatimin e Asociacionit të Komunave me shumicë serbe - që do të thotë se serbët e Kosovës kanë vetëqeverisje mbi institucionet shëndetësore dhe arsimore brenda sistemit të Kosovës dhe se Serbia pranon që Kosova është një shtet sovran në çdo formë. Të kesh degë postare të një vendi tjetër në Kosovë ose të përdorësh dinarin vetëm në veri të vendit ishte një anomali. Pakica daneze në Gjermani përdor gjithashtu Postën Gjermane ose monedhën Euro, dhe pakica gjermane në Danimarkë sigurisht që përdor 'kronën' daneze dhe përdor shërbimet e bankave daneze dhe shërbimin postar. Është një normalitet që u nevojitet të gjithë qytetarëve. Është mirë të shohësh që një numër i mirë partish serbe të Kosovës po garojnë për vota në zgjedhjet e ardhshme lokale. Ky është një mesazh për atë që dua për ta: pjesëmarrje, integrim dhe bashkëpunim. Vetëm atëherë është e mundur të formësoni pozitivisht fatin tuaj - dhe të jetoni dhe punoni së bashku si qytetarë të Bashkimit Evropian në të ardhmen e afërt. Në BE, qytetarët jetojnë me moton "të bashkuar në diversitet": që do të thotë se askush nuk duhet të heqë dorë nga identiteti i tij etnik, fetar apo kulturor!

A prisni që dialogu në Bruksel të përfundojë me sukses në një periudhë të arsyeshme kohore dhe kur do ta krijojë Qeveria e Kosovës Asociacionin e Komunave Serbe?

Siç thashë, është në interes të barabartë si të bashkësisë ndërkombëtare ashtu edhe të autoriteteve të Kosovës, si dhe të të gjithë qytetarëve dhe komuniteteve në Kosovë, që dialogu të përparojë shpejt dhe që rruga drejt pranimit në BE të hapet. Megjithatë, secila prej palëve në dialog duhet të bëjë pjesën e saj dhe të përmbushë detyrimet e saj. Kosova është kryesisht e detyruar të konstituojë Kuvendin dhe të formojë një Qeveri të re. Qytetarët e Kosovës kanë pritur për më shumë se gjysmë viti që dikush t'i përfaqësojë, dhe vendi po humbet ngadalë mbështetjen financiare dhe politike sa më gjatë që mungon përfaqësimi demokratik i qytetarëve të tij. Për ta përsëritur, Gjermania dhe BE-ja janë të gatshme dhe të gatshme të ndihmojnë, por Kosova së pari duhet të tregojë se e merr seriozisht dialogun dhe detyrimet e saj drejt normalizimit, siç është fillimi i zbatimit të marrëveshjes për AKS.

Çfarë mesazhi do t'u dërgonit shqiptarëve në Kosovë dhe çfarë mesazhi serbëve para se të largoheni nga Prishtina?

Mesazhi im u drejtohet të gjithë qytetarëve dhe përfaqësuesve të tyre politikë në Kosovë. Ne ju duam ju - Kosovën dhe të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor - në BE sa më shpejt të jetë e mundur. Ne shohim kaq shumë potencial për një rajon paqësor dhe të begatë, të integruar në bashkësinë dhe institucionet ndërkombëtare, dhe tashmë të rrethuar nga vendet e Bashkimit Evropian. Ky potencial formësohet nga secili qytetar individual. Pashë të rinj që lanë mënjanë dallimet e tyre ndërsa mblidheshin për të punuar në një vizion të përbashkët se si duhet të duket e ardhmja e këtij vendi dhe rajoni, të bashkuar përmes artit dhe aktivizmit. Shoh shumë njerëz të aftë, shpresë dhe përpjekje te çdo qytetar i Kosovës, pavarësisht nga përkatësia fetare apo etnike. Mesazhi im për të gjithë qytetarët e Kosovës është të përpiqen të shohin ngjashmëri dhe jo dallime, individë njerëz dhe jo kombësi, si dhe të përpiqen drejt qëllimit të përbashkët të paqes dhe respektit të ndërsjellë. Do t'u thoja udhëheqësve politikë të zhvillojnë dhe përmirësojnë aftësinë e kompromisit. Është një rrugë e sigurt drejt realizimit të normalizimit dhe në të njëjtën kohë realizimit të aspiratave tuaja drejt Bashkimit Evropian. Sepse së bashku kosovarët mund të bëjnë shumë. Gjithmonë do të besoj në potencialin e Kosovës dhe të gjithë qytetarët e Kosovës do të mbeten afër zemrës sime.