FEJTONI Amerikanët, Serbët dhe Shqiptarët në Luftat e Ballkanit dhe të Parë Botërore (13)

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq

“Kosova ka qenë e banuar me shqiptarë që nga kohra të lashta”

Duke vazhduar të idealizojë përfaqësimin e tij për shqiptarët, Fan Noli kalon te temat fetare, ku arrin në përfundimin se në këtë drejtim shqiptarët janë “superior” në krahasim me të gjithë kombet e tjera të Ballkanit, dhe gjithashtu më të qytetëruar se shumë vende të përparuara evropiane.

“Për sa i përket tolerancës fetare, shqiptarët janë superiorë ndaj të gjitha racave ballkanike dhe disa kombeve perëndimore shumë të qytetëruara të Evropës;mShqipëria është i vetmi vend në botë ku muhamedanët, katolikët romakë dhe katolikët grekë kanë jetuar gjithmonë në paqe dhe harmoni, ata gjithmonë kanë toleruar dallimet fetare dhe të bashkuar për mbrojtjen e atdheut të tyre të përbashkët, të krishterët zgjedhin një udhëheqës muhamedan dhe muhamedanët një udhëheqës të krishterë pa paragjykime për arsye fetare. Federata Panshqiptare e Amerikës kishte një president muhamedan kur shumica e anëtarëve të saj ishin të krishterë, një president protestant kur asnjë anëtar tjetër nuk pohonte besimin e tij, dhe tani që shumica e anëtarëve të saj janë muhamedanë, presidenti është një i krishterë ortodoks; gjë që shpjegon pse hebrenjtë e Shqipërisë së Jugut dhe veçanërisht të Janinës preferojnë të jetojnë nën sundimin shqiptar dhe jo atë grek. Nga ana tjetër, është një fakt i njohur se rumunët nga Pinda, ose Kutsovlas, u kanë bërë thirrje Fuqive të Mëdha disa herë që nga Konferenca e Londrës që të bashkohen me Shqipërinë dhe kështu të shmangin shtypjen dhe keqqeverisjen greke. Në mënyrë të ngjashme, bullgarët nga Maqedonia perëndimore nuk do të hezitonin për asnjë moment të zgjidhnin Shqipërinë nëse alternativa për ta do të ishte që t'i nënshtroheshin Greqisë ose Serbisë. Pretendimi arrogant i grekëve dhe serbëve për të "civilizuar" shqiptarët duke ndarë tokën e tyre mund të gjejë një qortim të ashpër në faqet e raportit të Komisionit Karnegi, ku mizoritë dhe masakrat e tyre në Shqipëri dhe Maqedoni u regjistruan siç duhet nga hetues të paanshëm me prova dokumentare, ndërsa si kontrast mund të shërbente sjellja kalorësiake e shqiptarëve gjatë tërheqjes katastrofike të ushtrive serbe nëpër Shqipëri në vitin 1915, e cila ilustron plotësisht qytetërimin dhe humanizmin e racave të përfshira”, pohon Noli.

Është interesant fakti se këto pretendime marrin meritën e Esat Pashë Toptanit, i cili për shkak të bashkëpunimit me Serbinë dhe marrëdhënieve aleate e miqësore me ushtrinë serbe në vitin 1915, sipas vlerësimeve nga fundi i Luftës së Parë Botërore e deri në kohën moderne, u bë përveç Enver Hoxhës, personaliteti i dytë më i urryer në historinë shqiptare.

Madje më shumë se kaq, shteti shqiptar ia ka borxh mbijetesën e tij, pasi kjo ndihmë ndaj Serbisë i dha Esat Pashës një pozicion krejtësisht të ndryshëm nga krerët e tjerë shqiptarë, të cilët gjatë Luftës së Madhe u vunë në shërbim të Fuqive Qendrore.

Por, për këtë pak më vonë. Le të përfundojmë fillimisht analizën se si dokumenti i Fan Nolit ishte baza programore e veprimit shqiptar drejt Konferencës së Paqes në Paris.

Teoria e Turhan Pashës për serbët

Turhan Pashë Përmeti përsëriti pohimin e Nolit për Kosovën dhe Metohinë, ndaj deklaroi se “Kosova, e njohur edhe si Serbia e Vjetër, ka qenë e banuar me shqiptarë që nga kohra të lashta”. “Serbët u shfaqën atje vetëm në shekullin e VII, por ata nuk mundën kurrë të vendosin sundimin e tyre për shkak të rebelimeve të vazhdueshme shqiptare dhe rivalitetit bullgar. Mbizotërimi serb në rajonin e Kosovës ka qenë gjithmonë kalimtare dhe përkundër shtypjes dhe persekutimit serb, shumica dërrmuese e popullsisë së saj ka qenë gjithmonë shqiptare. Popullsia serbe që ka depërtuar atje është një pakicë prej vetëm 15 për qind”, ka shkruar Turhan Pasha.

Pretendimet greke se shqiptarët ortodoksë janë grekë, ai e hodhi poshtë duke pohuar se “nuk mund të bëhet fjalë për një ndryshim qytetërues mes fëmijëve të së njëjtës racë që jetojnë së bashku në të njëjtat kushte, flasin të njëjtën gjuhë dhe kanë të njëjtat zakone”. Nëse shqiptarët ortodoksë ndiqnin shkollat ​​greke, shqiptarët myslimanë dhe katolikë të cilëve iu mohua e drejta për të mësuar në gjuhën e tyre amtare, nga ana tjetër, ndiqnin shkollat ​​turke, franceze, italiane, angleze dhe amerikane.

Theks i madh u vu në simpatinë greke të shqiptarëve ortodoksë, por disa opinione janë paraqitur për të kundërtën, si Lord Hobhouse, i cili shoqëroi Bajronin në Shqipëri dhe në fillim të shekullit të 19-të shkruante sa më poshtë për popullsinë që formoi Perandorinë Osmane: “Vetëm shqiptarët e dinë kombësinë e tyre; të gjithë popujt e tjerë të Perandorisë grupohen sipas fesë”.

Delegati francez në Komisionin për Rumelinë Lindore, Imzot Oberat, në një memorandum të paraqitur në Komisionin e sipërpërmendur më 13 gusht 1880 deklaronte: “Ata (shqiptarët) jetojnë në unitet të plotë; janë shqiptarë para së gjithash. Nëse është e vërtetë që katolikët janë të lidhur ngrohtësisht me besimin e tyre, nuk është më pak e vërtetë që si ata ashtu edhe bashkatdhetarët e tyre myslimanë e vlerësojnë shumë lart vetëdijen kombëtare, dashurinë për tokën dhe respektin për zakonet e vjetra dhe i vendosin ato para të gjitha konsideratave të tjera”. Në revistën “L’Illustration” të datës 7 prill 1917, M. Vasher shkruan për rrethin e Koricës:

“Shqipëria për shqiptarët është motoja e të gjithë banorëve të kësaj fushe të pasur të Koricës. Në dy muaj (si republikë) shqiptarët kanë treguar se janë të aftë të jetojnë në marrëdhënie të mira me njëri-tjetrin. Nuk ka më grindje fetare, për arsyen e shkëlqyer se tani nuk ka kush t'i trazojë."

Pastaj ai bëri thirrje për ndihmën e ushtrisë serbe, e cila tha se "merr një rëndësi të re, duke pasur parasysh mizoritë dhe masakrat sistematike të kryera nga të njëjtat trupa serbe kundër popullsisë shqiptare të Kosovës gjatë dhe pas luftërave ballkanike", siç raportonin të gjithë korrespondentët e shtypit evropian në atë kohë”.

“Mos flisni keq për malet skoceze”

Gazetari dhe studiuesi shqiptar, Illir Ikonomi, në vitin 2016 ai botoi një biografi të Esat Pashë Toptanit, e cila hedh një dritë krejt të re mbi ngjarjet reale të jetës së tij dhe që i largon Toptanit stigmat shoviniste dhe kominterniste.

Pararendëse e tyre ishte Edit Daram, e cila tregoi intolerancë të vazhdueshme ndaj veprimeve të Esat Pashës dhe paraqiti një sërë pasaktësish për jetën dhe veprën e tij, dhe pas vrasjes së tij në vitin 1920, këto vlerësime, të bazuara në një platformë anti-serbe, vetëm sa vazhduan të shumohen.

Presidenti amerikan Vudro Vilson, në kohën e konferencës së paqes, qëndroi në rezidencën 'Princ Murat', një pallat i kohës së Napoleonit. Banesa e tij vizitohej çdo ditë nga disa prej njerëzve më të famshëm në botë: presidentë, kryetarë kabineti, ambasadorë, shkencëtarë dhe shkrimtarë. Vilson shihej si një simbol i drejtësisë dhe një mbrojtës i madh i kombeve të vogla.

Përpara Vilsonit, i cili kishte marrë një numër të madh peticionesh në lidhje me mandatin italian, nganjëherë shtrohej pyetja nëse Shqipërisë duhet t'i jepej pavarësia. "Me të vërtetë nuk e di se çfarë të bëj me të," u përgjigj Llojd Xhorxh, "përveç që të vrasim njëri-tjetrin". Shqipëria do të ishte pikërisht ajo që ishin malësitë skoceze në shekullin e 15-të.

"Nuk flisni keq për malet skoceze - tha Vilson - është djepi i familjes sime".

Nesër vazhdimi i fejtonit - Amerikanët, Serbët dhe Shqiptarët në Luftat e Ballkanit dhe të Parë Botërore