FELJTONI 25 vjet të bombardimit të Serbisë nga NATO (2): 78 ditë bombardime, 415.000 raketa dhe 1.100 avionë

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq

Ish-presidentët çek Vaclav Klaus dhe Milosh Zeman, me rastin e 25 viteve të anëtarësimit të Çekisë në NATO, vlerësuan se bombardimi i RF të Jugosllavisë në vitin 1999 ishte një gabim i madh dhe se Kosova është një shtet terrorist që Praga nuk duhej ta njohë. [1]

“Kur qeveria jonë ishte e fundit që miratoi fluturimin e avionit, ky ishte momenti i parë kur i thashë vetes se NATO kishte bërë një gabim. Edhe pse e kam përkrahur hyrjen në NATO dhe e mbështes, nuk do të thotë se çdo gjë do ta shoh si qiell blu edhe pa re”, tha Zeman. [2] Vaclav Klaus kujtoi se ishte i zemëruar me qeverinë e Zemanit, e cila dha bekimin e saj për të bombarduar RF Jugosllavinë. “Kam qenë kundërshtar kategorik i bombardimeve të Serbisë dhe Kosovës dhe të gjitha atyre zonave. Isha i zemëruar me qeverinë e Zemanit, e cila dha pëlqimin e saj”, tha Klaus.[3]

Presidenti aktual i SHBA-së, Joe Biden, mori pjesë aktive në diskutimet dhe krijimin e politikës amerikane gjatë gjithë krizës jugosllave. “Unë propozova që të bombardojmë Serbinë”. Unë propozova që të dërgojmë pilotë për të bombarduar urat në Drinë. Unë propozova që të shkatërrojmë rezervat e tyre të naftës. Unë propozova veprime shumë specifike”, tha Trump.[4]

Ish-presidenti i SHBA-së, Donald Trump tha: “Do ta kisha bërë pak më ndryshe, dhe e di që tingëllon e tmerrshme, por... shiko rrëmujën që bënë në Kosovë. Mund të themi se kemi humbur pak njerëz. Sigurisht, kur kishim avionë që hidhnin bomba nga 75,000 këmbë (rreth 23 kilometra). Por shikoni se çfarë i kemi bërë asaj toke dhe atyre njerëzve dhe vdekjet që ndodhën për shkakun tonë. Prandaj, nuk ka pasur humbje për ne dhe aleatët tanë, sepse ne ishim deri atje lart, në avionë", tha Trump. Kjo nuk u shkaktua nga ne dhe aleatët tanë, sepse ishim atje lart në aeroplanë, por në në një moment duhet të futësh forcat tokësore, kështu që jo të gjithë mund të kalojnë kufijtë dhe shumë njerëz pajtohen me këtë. A do të kishte viktima? Ndoshta, ndoshta më shumë se tani, por në fund do të përfundonte me më pak vdekje dhe pa kaos dhe terrorin që kemi tani. Tani, a do të vriteshin njerëzit? Ndoshta. Ndoshta më shumë. Por të paktën do të kishim shumë më pak vdekje dhe ju nuk do të kishit rrëmujën dhe kaosin që keni tani. Kështu që unë nuk e di nëse e konsiderojnë sukses, sepse unë nuk e konsideroj sukses. Bombarduan ashpër vendin dhe gjithë zonën, të gjithë vrapojnë në çdo drejtim dhe askush nuk e di se çfarë po ndodh. Dhe ka mijëra të vdekur". [5]

Sipas njoftimit të parë të Shtabit të Përgjithshëm të Ushtrisë Jugosllave, më 24 mars rreth orës 20:45, në flutirimin e parë janë shënjestruar më shumë se njëzet objekte. Raketat e para ranë në kazermën në Prokuplje në orën 19:53. Kjo u pasua nga një sulm në Prishtinë, Kurshumli dhe Batajnicë.

Në të njëjtën mbrëmje, presidenti i SHBA Bill Clinton njoftoi nevojën për të "demonstruar seriozitetin e NATO-s në kundërshtimin e represionit", duke theksuar nevojën për "të frikësuar Serbinë dhe Jugosllavinë" dhe "shkatërrimin e kapaciteteve ushtarake të Serbisë", në mënyrë që, siç tha ai, "veprimet kundër shqiptarët e Kosovës nuk do të merreshin." Po atë mbrëmje, kryeministri britanik Toni Bler tha se agresioni i NATO-s është ndërmarrë sepse e ka kërkuar "populli i Kosovës". Për të sqaruar më tej se me “popullin e Kosovës” nënkupton shqiptarët e Kosovës.

Nëntëmbëdhjetë vende të NATO-s filluan bombardimet nga anijet në Adriatik, si dhe nga katër baza ajrore në Itali. Para së gjithash u vu në shënjestër mbrojtja kundërajrore dhe objektet e tjera të Ushtrisë Jugosllave. Në bombardime morën pjesë drejtpërdrejt 10 vende me 1100 avionë.[6] Sipas ekspertëve serbë, deri më 10 qershor janë regjistruar 18,168 ngritje ajrore. Sipas burimeve të NATO-s, ka pasur 38.004 fluturime, nga të cilat 10.484 janë aksione zjarri, ndërsa pjesa tjetër kanë qenë zbuluese, kundërajrore dhe cisterna. Fillimisht, në operacione merrnin pjesë rreth 70 avionë luftarakë çdo ditë, dhe më vonë ky numër do të ishte rreth 400 çdo ditë. Në fund, NATO bëri mbi 38,000 fluturime, por nuk arriti të dëmtojë Ushtrinë Jugosllave në Kosovë.

Humbjet e NATO-s në luftë në fuqi punëtore dhe teknologji mohohen. Autoritetet e atëhershme në Beograd pohuan se më shumë se një duzinë avionësh u rrëzuan, gjë që nuk u konfirmua. Sipas të dhënave të Ministrisë së Mbrojtjes së Serbisë, gjatë bombardimeve dhe operacioneve ushtarake të NATO-s, të cilat filluan më 24 mars 1999, janë vrarë 2500 civilë, ndër ta 89 fëmijë dhe 1031 pjesëtarë të ushtrisë dhe policisë.

Sipas të njëjtit burim, rreth 6.000 civilë u plagosën, nga të cilët 2.700 ishin fëmijë, si dhe 5.173 ushtarë dhe policë, dhe 25 persona janë ende të zhdukur sot.Agjencia ruse APN njoftoi se NATO humbi mbi 400 ushtarë dhe mbi 60 avionë. ndërsa Presidenti i SHBA Bill Clinton deklaroi në fjalimin e tij më 10 qershor 1999 se NATO nuk kishte pësuar "asnjë viktima". Muzeu i Aviacionit në Beograd ruan mbetjet e avionëve të rrëzuar F-117, F-16, mjete ajrore pa pilot dhe raketa lundrimi. Avioni F 117, i ashtuquajturi "i padukshëm" deri atëherë simbol i epërsisë së teknologjisë amerikane, ka përfunduar në një fushë në atarin e fshatit Buxhanovci të Sremit.

Pothuajse nuk ka qytet në Serbi që të mos jetë shënjestruar gjatë 11 javëve të agresionit. NATO kreu 2,300 sulme dhe hodhi 22,000 ton raketa, duke përfshirë 37,000 bomba thërrmuese të ndaluara dhe ato të mbushura me uranium të pasuruar. Përveç sulmeve nga anijet në Adriatik, si dhe nga katër baza ajrore në Itali, operacione u kryen edhe nga baza në vendet e Evropës Perëndimore dhe në SHBA. NATO ka lëshuar 415 mijë raketa me një peshë totale prej 22 mijë tonësh dhe janë kryer deri në 112 sulme me municion të uraniumit të varfëruar dhe sipas pranimit të NATO-s janë hedhur 31 mijë raketa uraniumi dhe sipas burimeve ruse 90 mijë. Pothuajse gjysma e këtyre sulmeve ishin në 10 ditët e fundit të agresionit.

Infrastruktura, objektet ekonomike, shkollat, institucionet shëndetësore, mediat, monumentet e kulturës, kishat dhe manastiret u shkatërruan, duke arritur në total rreth 50 për qind të kapacitetit prodhues të Serbisë. Janë paraqitur të dhëna të ndryshme për dëmet materiale të shkaktuara gjatë agresionit të NATO-s. Autoritetet e atëhershme në Beograd e vlerësuan atë në rreth njëqind miliardë dollarë, grupi i ekonomistëve të G17 vlerësoi dëmin në 29.6 miliardë dollarë amerikanë.

Në bombardimet, 25,000 ndërtesa banimi u shkatërruan dhe u dëmtuan, 470 kilometra rrugë dhe 595 kilometra hekurudha u çaktivizuan. Janë dëmtuar 14 aeroporte, 19 spitale, 20 qendra shëndetësore, 18 kopshte, 69 shkolla, 176 monumente kulture dhe 44 ura, ndërsa 38 janë shkatërruar.

Një e treta e kapacitetit të energjisë elektrike të vendit u shkatërrua, dy rafineri në Pancevo dhe Novi Sad u bombarduan dhe forcat e NATO-s përdorën bomba grafiti për herë të parë për të çaktivizuar sistemin elektrik. Pasojat e përgjithshme për shëndetin e popullatës dhe pasojat ekologjike janë të pamatshme.

Ambasada kineze në Beograd u shkatërrua më 7 maj 1999. Ndërtesa e RTS në Beograd u shkatërrua më 23 prill. 16 persona humbën jetën dhe po aq u plagosën. Ndërtesa e Televizionit Novi Sad u godit më 3 maj 1999, në Ditën Ndërkombëtare të Lirisë së Medias.

Agresioni u ndal me nënshkrimin e Marrëveshjes Ushtarako-Teknike në Kumanovë më 9 qershor 1999 dhe tre ditë më vonë filloi tërheqja e forcave të RFJ-së nga Kosova e Metohia. Marrëveshja përcaktoi tërheqjen e forcave të sigurisë ushtarake të RFJ-së nga Kosova dhe Metohija dhe themelimin e UNMIK-ut, një mision i Kombeve të Bashkuara.

Më 10 qershor 1999, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s lëshoi ​​një urdhër për ndalimin e bombardimeve. Predha e fundit kanë rënë në zonën e fshatit Kololeç, jo larg Kamenicës së Kosovës, në orën 13:30 dhe në kazermën në Ferizaj rreth orës 19:35. Ishte dita e 79-të e agresionit të NATO-s kundër Serbisë, përkatësisht RFJ-së.

Këshilli i Sigurimit i OKB-së më pas miratoi Rezolutën 1244. Në krahin u dërguan 37. 200 ushtarë nga 36 vende si pjesë e misionit të KFOR-it.

--------------------------------------------------------------------------------------------------------------------------

[1] https://www.danas.rs/svet/klaus-zeman-kosovo-bombardovanje/, shikuar më 14.03.2024.

[2] E njëjta gjë

[3] E njëjta gjë

[4] https://www.youtube.com/watch?v=G7PPYpJBbh8&t=106s

[5] Intervistën e plotë nga 8 tetori 1999 mund ta dëgjoni këtu: https://www.youtube.com/watch?v=gEVzCtcT-Mo&t=1170s dhe pyetja për Kosovën është në min. 18:50

[6] Krimet e NATO-s në Jugosllavi, dokumente dhe dëshmi, 24 mars - 24 prill 1999, Ministria Federale e Punëve të Jashtme të RFJ-së, 1999, Beograd, f. XIII