25 vjet nga agresioni i NATO kundër RFJ - tonelata uranium të varfëruar dhe një falje historike

Sot 25 vjet më parë filloi agresioni i aleancës së NATO-s kundër Republikës Federale të atëhershme të Jugosllavisë. Sulmet zgjatën 78 ditë, gjatë të cilave, sipas Ministrisë së Mbrojtjes së Serbisë, u vranë 2.500 civilë, duke përfshirë 89 fëmijë, dhe 1.031 pjesëtarë të ushtrisë dhe policisë. Rreth 6.000 civilë u plagosën, nga të cilët 2.700 ishin fëmijë, si dhe 5.173 ushtarë dhe policë, dhe 25 persona ishin të zhdukur.

Edhe pse nuk kishte miratim nga Këshilli i Sigurimit i Kombeve të Bashkuara për këtë ndërhyrje, urdhri për sulmin iu dha nga Javier Solana, atëherë Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s, komandantit të forcave aleate, gjeneralit amerikan Wesley Clark.

Shkaku i menjëhershëm i agresionit ishin ngjarjet në Reçak më 15 janar, si dhe negociatat e dështuara për krizën e Kosovës në Rambuje dhe Paris.

Në faqen e NATO-s thuhet se "fushata ajrore, Operacioni 'Forcat Aleate', filloi në mars të vitit 1999 për të ndalur fatkeqësinë humanitare që po zhvillohej në Kosovë në atë kohë".

"Vendimi për të ndërhyrë pasoi më shumë se një vit luftime brenda krahinës dhe dështimin e përpjekjeve ndërkombëtare për të zgjidhur konfliktin me mjete diplomatike”, thuhet në faqen e internetit të Aleancës.

Sipas të dhënave të NATO-s, gjatë 78 ditëve të sulmeve ajrore janë kryer më shumë se 38,000 fluturime – nga të cilat 10,484 ishin me aksione zjarri.

Nëntëmbëdhjetë vende të Aleancës filluan bombardimet nga anijet në Adriatik, nga katër baza ajrore në Itali. Para së gjithash u vu në shënjestër mbrojtja kundërajrore dhe objektet e tjera të Ushtrisë Jugosllave. Predha e parë goditën ndërtesën e Qendrës së Komunikimit në kazermën Prokupac dhe me atë rast u vra ushtari Boban Nedeljkoviq. Ndërtesa tregtare, shkolla, objekte shëndetësore, infrastruktura, shtëpi mediatike, monumente kulture u dëmtuan rëndë nga bombardimet... Vlerësohet se në 78 ditë u lëshuar 10-15 ton uranium të varfëruar.

Në Kosovë, objektivat ushtarake në Prishtinë ishin të parat që u goditën, të goditura mbrëmjen e 24 marsit. Gjatë 78 ditëve, objektivat ishin Graçanica, Leposaviqi, Mitrovica e Kosovës, Vitia, Peja, Podujeva, Gjilani, Prizreni, Ferizaj... Predha e fundit ranë në zonën e fshatit Kololeç afër Kamenicës së Kosovës.

Më 1 maj, NATO bombardoi urën në Luzhan afër Podujevës mbi të cilën po kalonte autobusi i Nish Express, duke vrarë 44 persona. Autobusi “Transport Đakovica” është përplasur më 3 maj në afërsi të Savina Vodës, në rrugën Pejë-Kula-Rozhaje, ku humbën jetën 20 persona dhe 43 të tjerë u plagosën. Në afërsi të fshatit Korishë, jo larg Prizrenit, më 14 maj u bombardua një kolonë njerëzish, 87 u vranë dhe 70 u plagosën. Burgu i Dubravës në Lindje u godit më 21 maj, ku u vranë të paktën 20 të burgosur.

Nga 9 prilli deri më 14 qershor, beteja u zhvillua në Kosharë. Qëllimi i sulmit të UÇK-së ishte pushtimi tokësor i Kosovës dhe ndërprerja e komunikimit ndërmjet njësive të Ushtrisë Jugosllave në Gjakovë dhe Prizren. Me mbështetjen artilerie të Ushtrisë së Shqipërisë dhe aviacionit të NATO-s, postblloku u kap, por Ushtria e Jugosllavisë arriti të parandalojë depërtimin e mëtejshëm. Në këto beteja vdiqën 108 pjesëtarë të Ushtrisë Jugosllave.

Në Betejën e Pashtrikut, e cila filloi më 26 maj, u vranë 26 pjesëtarë të Ushtrisë Jugosllave dhe më shumë se gjysma e viktimave vdiqën si pasojë e aksionit të aviacionit të NATO-s.

Bombat që ranë në Serbi nuk zgjodhën moshën, kështu që viktima më e re e agresionit ishte Bojana Toshoviq, njëmbëdhjetë muajshe, e cila vdiq më 11 prill 1999, gjatë bombardimit të fshatit Merdare afër Kurshumlisë. Dy vjeçari Marko Simiq ishte viktimë e bombave që ranë në qendër të Novi Pazarit. Pesëmbëdhjetë vjeçarja Sanja Milenkoviq, nxënëse e shkollës së mesme matematikore në Beograd, u vra në Varvarin gjatë granatimeve të urës mbi Moravën e Madhe. Tre vjeçarja Milica Rakiq, një vajzë që vdiq në shtëpinë e saj gjatë bombardimeve të Batajnicës, është bërë simbol i vuajtjeve të fëmijëve në bombardimet e NATO-s.

Agresioni u ndal me nënshkrimin e Marrëveshjes Ushtarako-Teknike në Kumanovë më 9 qershor 1999, e cila specifikonte tërheqjen e forcave të Ushtrisë Jugosllave nga Kosova dhe hyrjen e trupave ushtarake ndërkombëtare në Kosovë, si dhe miratimin e Rezolutës 1244 e Këshilli të Sigurimit të Kombeve të Bahkuara.

Më 10 qershor 1999, Sekretari i Përgjithshëm i NATO-s lëshoi ​​një urdhër për ndalimin e bombardimeve. Trupat e para të KFOR-it hynë në Kosovë më 12 qershor.

I vetmi zyrtar i një anëtari të NATO-s që kërkoi falje për bombardimin e RFJ-së është ish-presidenti i Republikës Çeke, Milosh Zeman, i cili ishte kryeministër në vitin 1999.

"Unë do të doja të kërkoja falje për bombardimin e Jugosllavisë në atë kohë. Unë do të doja t'i kërkoja falje popullit serb. Më shqetësonte gjatë gjithë kohës. Kur u mor vendimi për bombardimin, ne kishim qenë vetëm për një kohë në NATO. Ne ishim të fundit që dhamë pëlqimin”, tha Zeman në vitin 2021 nga posti i presidentit të Republikës Çeke.