Kurti ka ndryshuar mendje për Deçanin: Efekti i ardhjes së Eskobarit dhe pse prona e KOS është një temë tabu në Kosovë

“Një nga paradokset e Kosovës është që vetëqeverisja lokale në Deçan tash e tetë vite e injoron plotësisht vendimin e instancës më të lartë juridike – Gjykatës Kushtetuese. Vendimi i sotëm i detyruar i qeverisë së Albin Kurtit që përfundimisht t'i regjistrojë 24 hektarët e dhuruar manastirit të Deçanit, si "çmim" të anëtarësimit të mundshëm të Kosovës në Këshillin e Evropës, vërtetoi se në sirtarin e kujt ishte ai vendim gjatë viteve të fundit.

Përgatiti: Millosh Gariq

Kosova nuk do të mund të hyjë në Këshillin e Evropës derisa liderët politikë shqiptarë të zbatojnë vendimin e Gjykatës Kushtetuese nga viti 2016 për t'i kthyer 24 hektarë tokë Manastirit të Deçanit. Kjo është thënë disa herë në dhjetë ditët e fundit nga adresat më të rëndësishme ndërkombëtare dhe me të vërtetë duket se për pjesën e përmendur të pasurisë së Deçanit ekziston një marrëveshje edhe në ato qarqe në Perëndim, të cilat deri më tani kishin një tolerancë të madhe ndaj shkeljeve të shumta të obligimeve ligjore të pushtetit në Prishtinë.

Kushdo që e njeh mënyrën e të menduarit dhe politikën e kryeministrit aktual Albin Kurti, e di se ai është këmbëngulës në politikën e tij të ngurtë ndaj çdo prezence dhe të drejte serbe në Kosovë dhe në këtë drejtim ai është absolutisht kundër realizimit të të drejtave pronësore të Kishës Ortodokse Serbe, por ardhja e sotme e të dërguarit special të Departamentit Amerikan të Shtetit, Gabriel Eskobar, në Prishtinë tregoi se disa gjëra ende mund të ndryshojnë.

Një fjalë e urtë e vjetër serbe thotë - ka një prift mbi një prift. Se sa dhe në çfarë mënyre ka ndikuar qeveria amerikane në të menduarit e Kurtit në këtë rast do të mbetet sekret, por ai ndërroi mendje dhe vendosi të veprojë sipas vendimit të vjetër të Gjykatës Kushtetuese për kthimin e tokave të Deçanit.

Është interesante se kjo pikë ishte në agjendën e qeverisë së Kosovës menjëherë pas takimit që Gabriel Eskobar mbajti mëngjesin e sotëm në Prishtinë me presidenten Vjosa Osmani, lidhur me heqjen e dinarëve dhe detyrimin për formimin e BKS-së. Pra, pa takimin mes Eskobarit dhe Kurtit.

Në këtë drejtim, nuk ka dyshim se heqja dorë nga bllokada e mëtejshme e kthimit të tokës në Manastirin e Deçanit është një vendim i dhimbshëm për Kurtin, sepse, sipas shumë vlerësimeve, ai ishte i gatshëm të sakrifikonte anëtarësimin e mundshëm të Kosovës në Këshillin e Evropës për të parandaluar “zgjerimin” e pronës së manastirit, qoftë edhe me 24 hektarë të vendosur përtej murit aktual dhe telave me gjemba. Gjithsesi, ai ka marrë një vendim që tregon se nuk është “i pathyeshëm”, dhe do të shohim se si do të ndikojë në karrierën e tij të mëtejshme politike.

Le t'i kthehemi këtu temës kryesore, pronës së Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë dhe pyetjes pse elita politike shqiptare refuzon kaq shumë të pranojë disa fakte të padiskutueshme rreth saj.

Të dhënat historike, përkatësisht, thonë se manastiri i Deçanit dikur zotëronte qindra hektarë, pothuajse të gjithë sipërfaqen ku ndodhet sot qyteti i Deçanit dhe ku nga vera e vitit 1999 shumica absolute janë shqiptarë. Kujtojmë, ky është një manastir që shqiptarët ekstremë normalisht ia atribuojnë trashëgimisë shqiptare, edhe pse në njëzet vitet e kaluara kanë gjuajtur me mortaja dhe kanë planifikuar sulme terroriste, pra është nën mbrojtjen 24 orëshe të KFOR-it. Po sikur të mos e konsideronin të tyren?

Pushteti vendor bën kundërshtim

Gjërat kanë ndryshuar në mënyrë dramatike për Deçanin dhe manastiret e tjera serbe që nga kohërat mesjetare, nga Perandoria Serbe në Perandorinë Osmane, përmes Jugosllavisë së parë dhe të dytë deri në ditët e sotme. Ka të gjitha mundësitë që shoku Edvard Kardel të ishte jashtëzakonisht i kënaqur me fatin aktual të Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë, nëse do të ishte ende gjallë. Sepse, që nga viti 1945 dhe me vendosjen e pushtetit komunist, me reformat dhe rregulloret agrare që u miratuan në atë kohë, shumë objekte të kultit serb në Kosovë u privuan nga pronat e mëdha, veçanërisht toka dhe pyjet pjellore, të cilat ishin në dispozicion të kishës ortodokse serbe.

Në Kosovë sot, përmendja e pronës së KOS-it është një temë tabu në mesin e politikanëve shqiptarë. Kryetari i komunës së Deçanit, Bashkim Ramosaj, për shembull, ka thënë vazhdimisht se nuk do ta respektojë kurrë vendimin e gjykatës në Prishtinë për t'ia kthyer manastirit tokën e konfiskuar. Dhe ju duhet t'i besoni atij. Do të shohim pse dhe si vendimi i sotëm i qeverisë së Kurtit do të zbatohet më tej në praktikë. Dhe, a do të lejohen murgjit në Deçan të përdorin lirisht tokën e manastirit. Fatkeqësisht, nuk do të ishte hera e parë që disa vendime të autoriteteve të Kosovës nuk zbatohen në praktikë, nëse janë në interes të palës serbe.

“Askush nga institucionet e Kosovës nuk ka kontaktuar me Dioqezën rashko-prizrenase dhe as me Manastirin e Deçanit lidhur me zbatimin e vendimit të Gjykatës Kushtetuese të Kosovës nga viti 2016 për tokën e manastirit. Në vitet e fundit kemi qenë dëshmitarë të disa deklaratave të zyrtarëve më të lartë të Kosovës se vendimi i Gjykatës Kushtetuese për tokën e manastirit të Deçanit gjoja nuk është marrë ligjërisht dhe se nuk mund të zbatohet, dhe se duhet të ketë një lloj dialogu me Kishën për këtë”, thanë disa ditë më parë nga Dioqeza për Kosovo online.

Dhe ndërsa ekspertët për çështjet kishtare të ftuar në Beograd shmangin të folurit për këtë temë dhe ua lënë autoriteteve në Kishën Ortodokse Serbe që të luftojnë dhe të deklarohen për këtë, është plotësisht e qartë se çështja e tokës së manastirit është vetëm një pjesë e vogël e asaj që është uzurpuar dhe vjedhur në Kosovë.

Historiani Aleksandar Guxhiq nga Graçanica tregon për pasurinë e madhe dhe me vlerë që u konfiskua nga manastiret serbe.

“Nuk i di të dhënat e sakta se sa tokë është marrë nga Kisha Ortodokse Serbe pas Luftës së Dytë Botërore, por e di se manastirit të Deçanit dhe Graçanicës iu hoqën mbi 1000 hektarë tokë - pyje, livadhe, tokë arë - në një ditë të Vidovdanit 1947. Dhe se Deçani dhe Graçanica brenda natës u bënë manastire të varfra që varen nga lëmosha e besimtarëve”, vëren Guxhiq.

I pyetur se pse zyrtarët shqiptarë në Kosovë nuk duan t'i kthejnë pronat e Kishës Ortodokse Serbe, ai thotë për Kosovo online se ky është treguesi më i mirë i gjendjes aktuale në Kosovë.

“Ata kthejnë diçka vetëm nën presion. Deri para disa vitesh, Agjencia për Luftën kundër Korrupsionit në Prishtinë i shfrytëzonte objektet e kishës në Prishtinë ilegalisht dhe pa kompensim dhe nën presionin e opinionit vendor dhe ndërkombëtar pranoi t'i paguajë qira Dioqezës. Por fakti është se institucionet e Kosovës, si dhe shteti i Serbisë në vitet e nëntëdhjeta të shekullit të kaluar, as kisha dhe as individët nuk ia kthyen pronën që u konfiskua nga autoritetet komuniste pas Luftës së Dytë Botërore. Elitat e sotme politike të shqiptarëve të Kosovës nuk tregojnë gatishmëri dhe vullnet politik për të kthyer pronat e konfiskuara dhe shembulli më i njohur është manastiri i Deçanit ku vetëqeverisja lokale refuzon të zbatojë vendimin e Gjykatës Kushtetuese dhe t'i kthejë 24 hektarë tokë këtij manastiri. Ky është paradoksi i Kosovës ku vetëqeverisja lokale është më e fortë në terren se sa instanca më e lartë juridike, që thotë gjithçka për Kosovën në të cilën jetojmë sot”, shpjegon Guxhiq.

Në Prishtinë po ikin nga e vërteta

Shkrimtari dhe gazetari Zhivojin Rakoçeviq nga Graçanica tregon se kthimi në Kosovë do të duhet të ndodhë.

“Kthimi dhe regjistrimi në kadastrën e 24 hektarëve tokë të Deçanit është vetëm një fraksion – pothuajse një thërrime – e pasurisë dhe objekteve që duhet t’i kthehen Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë e Metohi. Sa herë që përmendet ajo tokë përballë nesh janë ara, pyje, kullota, ndërtesa, banesa, objekte afariste në qytete të rrëmbyera nga komunistët dhe legalizuar nga uzurpimi i fundit i sistemit të Kosovës. Kthimi me siguri do të ndodhë dhe autoritetet e dinë shumë mirë që kthimi i tokës të Deçanit është një lloj preludi i kthimit. Vetëm imagjinoni se sa shumë i duhet Deviçit së gjorë për të rimarrë atë që i ishte marrë. Për shkak të gjithë kësaj, autoritetet po mundohen të mbrohen nga e vërteta dhe nga fakti se prona private e KOS-it, e cila është fituar për më shumë se 700 vjet, duhet t'u kthehet pronarëve të saj”, ka theksuar Zhivojin Rakoçeviq për Kosovo online.

Drejtoresha e Iniciativës së Re Sociale nga Mitrovica e Veriut, Jovana Radosavleviq, rikujton se vendimi i Gjykatës Kushtetuese të Kosovës nga viti 2016 për manastirin e Deçanit ka tetë vite që pret përmbarim, edhe pse është vendim i detyrueshëm dhe përfundimtar.

“Arsyetimi më i zakonshëm që mund të dëgjojmë nga zyrtarët e Kosovës janë se vendimi i Gjykatës Kushtetuese për tokën e manastirit të Deçanit gjoja nuk është marrë ligjërisht dhe se ai nuk mund të zbatohet, si dhe se një lloj dialogu me kishën duhet të të mbahet për këtë, sepse është një lloj "vendimi i Millosheviqit". Ky refuzim për zbatimin e vendimit të autoritetit më të lartë në Kosovë nuk është i vetmi mes tjerash është edhe vendimi i Gjykatës Kushtetuese për Bashkësinë e Komunave me shumicë serbe, i cili krahas një sërë vendimesh nga qeveria aktuale e Kosovës i ka marrë dhe zbatuar në mënyrë të njëanshme, dhe jo në frymën e dialogut apo dëshira për një integrim kuptimplotë të serbëve vetëm sa e thellon edhe më shumë mosbesimin mes serbëve të Kosovës dhe institucioneve të Kosovës, por edhe hendekun mes komunitetit serb dhe atij shqiptar në Kosovë”, thekson Jovana Radosavleviq.

Ajo thekson se tetë vite më vonë, presioni ndaj autoriteteve në Kosovë për zbatimin e vendimit të gjykatës është “më i fortë se kurrë”.

“Është i veçantë sepse zbatimi i këtij vendimi shihet si një nga kushtet për pranimin e Kosovës në Këshillin e Evropës. Me praktikën e deritanishme, por edhe narrativën që e përcjell Kishën Ortodokse Serbe në Kosovë, ishte e vështirë të zbatohej vendimi i Gjykatës Kushtetuese të Kosovës, por edhe të bëhej ndonjë përparim konstruktiv në çështjet tjera, si vendimi i Bankës Qendrore të Kosovës apo vendimi gojor për ndalimin e importit të mallrave nga Serbia. Zbatimi i këtij vendimi do të perceptohej si një lëshim ndaj Serbisë dhe partia në pushtet në Kosovë nuk dëshiron ta lejojë atë, sidomos jo në një vit zgjedhor”, përfundon Radosavleviq.