Kush është kush – Wesley Clark: Mysafir i mirëpritur në Prishtinë, krenar për bombardimin e RFJ-së nga NATO

Gjenerali amerikan në pension Wesley Clark, ish-komandanti suprem i forcave të Aleancës në Evropë gjatë bombardimeve të NATO-s ndaj RFJ-së në vitin 1999, i cili nesër do të fillojë të dëshmojë para Dhomave të Specializuara të Kosovës në Hagë si dëshmitar i mbrojtjes, është i njohur për lobimin e tij për Kosovën dhe lidhjet e ngushta me udhëheqësit e UÇK-së.

Nesër ai do të gjendet sërish para gjykatës në Hagë, në qytetin ku kishte dëshmuar edhe para dy dekadash – por atëherë kundër ish-presidentit të RFJ-së, Sllobodan Millosheviqit.

Clark shërbeu si komandant suprem i NATO-s për Evropën nga viti 1997 deri më 2000, duke komanduar kështu edhe operacionin gjatë luftës në Kosovë.

Që atëherë ai është mysafir i mirëpritur në Prishtinë, ku është pritur edhe me nderime ushtarake dhe madje ka marrë edhe një rrugë me emrin e tij.

Në Kosovë ka marrë edhe çmime për “kontributin në pavarësi”.

Personi në dobi të të cilit do të dëshmojë nesër, Hashim Thaçi, si president i Kosovës në vitin 2018 e ka dekoruar Clarkun me Medaljen Presidenciale me rastin e shënimit të 10-vjetorit të pavarësisë së shpallur të Kosovës.

Ndër të tjera, Lidhja Demokratike e Kosovës i ka ndarë atij çmimin e quajtur sipas themeluesit të saj “Ibrahim Rugova” për “rolin historik dhe kontributin në çlirimin e Kosovës”.

Clark nuk e ka fshehur kurrë mbështetjen e tij të hapur për Kosovën.

“Kjo vend u krijua falë shpirtit tuaj kryengritës dhe këmbënguljes së qytetarëve për të fituar lirinë”, kishte thënë Clark para disa viteve në një bisedë me presidenten e Kosovës, Vjosa Osmani, duke shprehur gatishmërinë që “të vazhdojë të mbështesë Kosovën si deri më tani”.

“Heroi Thaçi”

Hashim Thaçin e ka quajtur “hero”, dhe me të ishte njohur gjatë negociatave në Rambuje në vitin 1999.

Në një deklaratë për RTK-në, Clark ka thënë se “nuk ka asnjë ide” nëse aktakuzat e gjykatës në Hagë janë të sakta apo jo, por ka vlerësuar se duket se ato janë vazhdim i aktiviteteve që janë mjaft të dukshme edhe 20 vite më vonë.

Ai ka pohuar se përpjekjet për të vendosur pengesa në rrugën e përparimit të Kosovës kurrë nuk kanë pushuar, dhe se “propozimi i aktakuzës kundër presidentit të Kosovës, Hashim Thaçi”, është vazhdimësi e këtyre aktiviteteve. Sipas tij, presionet dhe përpjekjet për të nënvlerësuar Kosovën nuk kanë ndaluar kurrë.

Krenar për bombardimin e NATO-s

Ai është krenar për bombardimin e NATO-s. Në një intervistë për ABC News, ai tha se kjo operacion ushtarak solli paqen në Kosovë.

“Jam shumë i lumtur që arritëm të sjellim paqe dhe demokraci në Kosovë. Krahas nesh, ishte edhe një grup i madh njerëzish që ishin pjesë e këtij operacioni, një grup i madh operativ, sepse pamë se po kryhej një krim i madh dhe padrejtësi, trajtim jnjerëzor. Donim që kjo të ndalej, që njerëzit në rajon të kishin paqe dhe siguri”, tha Clark.

Në një fjalim para Kuvendit të Kosovës përmes video-lidhjes, me rastin e 23-vjetorit të fillimit të bombardimeve të NATO-s ndaj RFJ-së, Clark tha se sulmet e para ajrore të NATO-s në vitin 1999 ndryshuan historinë e Kosovës dhe të Evropës.

“Gjë gjithë miqve në Kosovë, qeverisë, popullit të Kosovës, dua t’ju uroj ditën shumë të rëndësishme, 24 marsin. Në këtë ditë, në vitin 1999, misionet e para ajrore të NATO-s hynë në Kosovë dhe kjo e ndryshoi historinë e Kosovës, e ndryshoi historinë e Evropës. I dha botës shpresë dhe dritë”, është i bindur Clark.

Ai theksoi se i kishte qenë nder që ishte komandant i NATO-s dhe që kishte pasur mundësinë, siç thotë, “të ndihmonte në ndalimin e spastrimit etnik”.

Clark ka deklaruar disa herë se Serbia duhet ta njohë Kosovën.

Në panelin e sivjetshëm të Dhomës Amerikane të Tregtisë në Kosovë, ai tha se Serbia do të duhet të njohë pavarësinë e Kosovës dhe se atëherë bashkëpunimi ekonomik do të jetë i paevitueshëm.

Duke folur për ekonominë, Clark i inkurajoi institucionet e Kosovës të pranojnë bashkëpunimin rajonal me fqinjët si Shqipërinë, Maqedoninë e Veriut dhe, siç tha ai, “madje edhe Serbinë”, duke theksuar se “në fund, Serbia do të duhet të pranojë pavarësinë e Kosovës dhe bashkëpunimi ekonomik do të jetë i paevitueshëm”.

“Opinia botërore po e vëzhgon Kosovën, dhe mënyra më e mirë për të forcuar sigurinë e saj është përmes zhvillimit ekonomik dhe investimeve, veçanërisht nga Shtetet e Bashkuara të Amerikës”, tha Clark.

Së fundi, në një intervistë për CNN, ai tha se NATO duhet të bëjë më shumë për Ukrainën, dhe se shembull për këtë është pikërisht Kosova, e cila sot, 25 vjet pas ndërhyrjes së Aleancës, është “një vend i lirë dhe demokratik”.

Ai nuk ka kursyer as akuza e kritika ndaj Serbisë dhe udhëheqjes së saj shtetërore, duke pretenduar se Serbia është “dora e Rusisë në Ballkan” dhe se presidenti Aleksandar Vuçiç është “një lojtar lindor” që dëshiron që “Putini t'i mundësojë të marrë të paktën veriun e Kosovës, por edhe Republikën Sërpska në BeH”.

Kur ekziston konflikt në Ukrainë, problemet kthehen në Ballkan, vlerëson Clark.

Politikani, gjenerali dhe sipërmarrësi

Wesley Clark, i lindur në Çikago në vitin 1944, është politikan amerikan nga Partia Demokratike, sipërmarrës dhe gjeneral i pensionuar. Ai është me prejardhje nga një familje hebreje që emigrroi në SHBA nga Bjellorusia.

Clark u diplomua si studenti më i mirë i gjeneratës në vitin 1966 në West Point dhe fitoi bursën “Rhodes” për Universitetin e Oksfordit, ku mori diplomë në filozofi, politikë dhe ekonomi. Më pas u diplomua në Kolegjin për Komandim dhe Shtab të Përgjithshëm me një master në shkenca ushtarake.

Ai komandoi një togë këmbësorie në Luftën e Vietnamit, ku u plagos katër herë dhe u dekorua me “Yllin e Argjendtë” për trimëri në betejë. Clark shërbeu 34 vjet në ushtrinë amerikane, duke marrë shumë dekorata ushtarake, disa tituj kalorësiak nderi dhe Medaljen Presidenciale të Lirisë.

Ai ishte kandidat për nominimin presidencial të Partisë Demokratike në SHBA në vitin 2004, por u tërhoq nga gara pasi fitoi vetëm në zgjedhjet paraprake në shtetin Oklahoma. Më pas ai mbështeti fushatën e John Kerry-t.

Clark u përpoq t’i shfrytëzonte kontaktet e tij në Kosovë edhe për ndërmarrje biznesi.

Si përfaqësues i kompanisë “Envidity”, ai kërkoi leje për të investuar në sektorin e mineraleve energjetike.

“Envidity Energy Kosovo” ishte e interesuar për gazifikimin nëntokësor të qymyrit në Kosovë dhe prodhimin e gazit sintetik, naftës dhe kerozinës.

Kërkesa e parë e kompanisë për leje u paraqit në vitin 2013, për tre licenca me sipërfaqe të përgjithshme mbi 3.400 kilometra katrorë.

Herën e dytë kompania kërkoi licencë tre vjet më vonë, dhe atëherë e mori atë për shfrytëzimin e një të tretës së territorit në kërkim të xeheve të qymyrit, ka raportuar atëherë Rrjeti Ballkanik për Gazetari Hulumtuese (BIRN).

Nga Bosnja në Kosovë

Clark u dërgua në Bosnje e Hercegovinë nga sekretari amerikan i mbrojtjes, William Perry, për të shërbyer si anëtar ushtarak i ekipit diplomatik negociator, të udhëhequr nga ndihmësi i sekretarit të shtetit, Richard Holbrooke.

Holbrooke më vonë e përshkroi pozitën e Clarkut si “komplekse”, sepse i ofronte atij mundësi të ardhshme, të cilat megjithatë “mund ta fusnin në konflikt me oficerë më të lartë dhe të rrezikonin karrierën e tij”.

Clark u kthye në tokën evropiane dhe në Ballkan pasi mori një post në Komandën Jugore të SHBA-së, kur presidenti Clinton e emëroi në Komandën Evropiane të SHBA-së në verën e vitit 1997.

Ashtu si në rastin e Komandës Jugore, ai nuk ishte kandidati fillestar për këtë pozitë. Megjithëse presidenti Clinton dhe gjenerali Shalikashvili besonin se Clark ishte njeriu më i mirë për këtë detyrë, ai në fund e mori nominimin.

Ai mori komandën mbi 109.000 ushtarë amerikanë, 150.000 anëtarë të familjeve të tyre, 50.000 civilë që e ndihmonin ushtrinë, dhe mbi të gjitha aktivitetet ushtarake amerikane në 89 vende dhe territore të Evropës, Afrikës dhe Lindjes së Mesme.

Kjo pozitë e bëri Clarkun komandantin suprem të forcave aleate në Evropë (SACEUR), çka i dha atij komandën e përgjithshme mbi forcat ushtarake të NATO-s në Evropë.

Me urdhër të presidentit Clinton, Clark nisi bombardimet me emrin e koduar “Operacioni Forca Aleate” më 24 mars 1999, për të tentuar zbatimin e Rezolutës 1199 të OKB-së, pasi Jugosllavia refuzoi marrëveshjen e Rambujesë.

Megjithatë, kritikët theksojnë se Rezoluta 1199 kërkonte ndërprerjen e armiqësive, por nuk autorizonte asnjë organizatë të ndërmarrë aksion ushtarak.

Sekretari i atëhershëm amerikan i mbrojtjes, William Cohen, konsideronte se Clark kishte aleatë të fuqishëm në Shtëpinë e Bardhë, si presidenti Clinton dhe sekretarja e shtetit Madeleine Albright, të cilët i mundësuan atij të anashkalonte Pentagonin në promovimin e ideve të tij strategjike.

Clark, megjithatë, besonte se nuk ishte mjaftueshëm i përfshirë në bisedimet me Komandën Kombëtare, gjë që e shtyu ta përshkruante veten si “thjesht një oficer i NATO-s që gjithashtu raportonte edhe te Shtetet e Bashkuara”.

Kjo përplasje komandash arriti kulmin ceremonial kur Clark fillimisht nuk u ftua në një samit në Uashington për të shënuar 50-vjetorin e NATO-s, pavarësisht se ishte komandanti suprem ushtarak i saj. Clark përfundimisht siguroi një ftesë për në samit, por Cohen i tha të mos thoshte asgjë për trupat tokësore, dhe Clark pranoi.

Bombardimi i RFJ-së përfundoi më 10 qershor 1999, me urdhër të Sekretarit të Përgjithshëm të NATO-s Javier Solana, pasi Millosheviçi përmbushi kushtet e vendosura nga bashkësia ndërkombëtare dhe forcat jugosllave filluan të tërhiqeshin nga Kosova.

Rezoluta 1244 e Këshillit të Sigurimit të Kombeve të Bashkuara u miratua në të njëjtën ditë, e cila e vendosi Kosovën nën administrimin e Kombeve të Bashkuara dhe autorizoi vendosjen e forcave paqeruajtëse në Kosovë.

Përleshjet rreth aeroportit të Sllatinës dhe refuzimi i gjeneralit Jackson çuan në pensionimin e tij

Clark u shkarkua para kohe nga posti i komandantit të forcave të NATO-s për Evropën, ndër të tjera edhe për shkak të urdhrit që i kishte dhënë gjeneral-lejtënantit britanik Mike Jackson gjatë operacionit për marrjen e aeroportit të Prishtinës gjatë bombardimeve të NATO-s mbi RFJ në vitin 1999 – që të sulmonte trupat ruse të stacionuara aty.

Gjenerali britanik e refuzoi këtë urdhër, me deklaratën e njohur: “Nuk dua që ushtarët e mi të nisin Luftën e Tretë Botërore.”

Sipas deklaratave të gjeneralit rus Leonid Ivashov para Tribunalit të Hagës gjatë gjykimit të Milosheviqit, Clark ka refuzuar të gjitha ofertat e Rusisë për deeskalim në Kosovë dhe që në vitin 1997 kishte kryer përgatitje për sulm ndaj RFJ-së, pjesërisht në bashkëpunim me UÇK-në.

Clark e ka hedhur poshtë këtë pretendim.

Tani ai vjen para Dhomave të Specializuara si “ylli më i madh”, pas James Rubin, Paul Williams dhe Christopher Hill. Ky i fundit është dëshmitari përfundimtar i mbrojtjes së ish-udhëheqësve të UÇK-së, dhe pas dëshmisë së tij do të mbahet konferenca e statusit.