Kush i vendos kushtet kujt - Këshilli i Evropës tek Prishtinë, apo anasjelltas?

“Pse autoritetet e Kosovës deri më tani nuk i kanë përmbushur obligimet e shumta nga lista, për të cilat tani po i dërgojnë premtime komike Strasburgut se do ta respektojnë me besnikëri? Por, me një shënim që anëtarët e SE-së i pranojnë ata si anëtarë para kësaj, përmes kanaleve private"

Përgatiti: Millosh Gariq

Çfarë ndodhi me ish-Evropën? Sundimi i ligjit, të drejtat e njeriut dhe të drejtat civile, vlerat demokratike, respektimi i rregullave dhe procedurave të veta, mirësjellja elementare, në fund të fundit, asgjë nga këto nuk ka më rëndësi. Nuk është mirë dhe do të përkeqësohet, siç janë gjërat.

Kur mungesa e parimeve, shkelja e normave dhe standardet e dyfishta bëhen një model sjelljeje të zakonshme në hapësirën ndërkombëtare pas një kohe, realiteti i tillë i shtrembëruar merr shumë forma të çuditshme. Një prej tyre është gjendja aktuale në Këshillin e Evropës, me të cilën po luajnë njerëz si Albin Kurti, Vjosa Osmani, Donika Gërvalla dhe bashkëpunëtorët e ndihmësit e tyre.

Pak ditë më parë, lidershipi i Kosovës me një letër njoftoi raportuesen e Këshillit të Evropës Dora Bakojani se janë gati për anëtarësim në këtë forum të njohur, kushtuar pikërisht respektimit të parimeve ligjore dhe demokratike, me një premtim, se listën e detyrimeve të paplotësuara “sapo të pranohen, do ta respektojnë me besnikëri”. Kjo listë përfshin pavarësinë e gjyqësorit, legjislacionin në përputhje me planin e Ahtisaarit, qetësimin e tensioneve në veri, marrjen e masave urgjente për riintegrimin e serbëve në forcat policore, mospërdorimin e forcave speciale policore për aktivitete të rregullta, mbrojtjen e pakicave, zbatimin e Bashkësisë së Komunave serbe, duke ndarë burime për gjuhën e përdorimit, në fund edhe angazhimi në pajtimin e serbëve dhe shqiptarëve.

Premtimet si mbulesë

Rreth dhjetë ditë më parë, ministrja Gërvalla i tha Këshillit të Evropës se sa “seriozë” janë në Prishtinë, me njoftimin se, mirë, kanë pranuar të zbatojnë vendimin e Gjykatës së tyre Kushtetuese për kthimin e 24 hektarëve në Manastirin e Deçanit. Pas tetë vjetësh, dhe si një akt sakrifice të theksuar për anëtarësimin në SE.

Për pjesën tjetër që duhet të zbatohet, do të duhet të merret fjala e autoriteteve të Kosovës. Nëse Kosova bëhet anëtare e Këshillit të Evropës, thonë ata, do ta zbatojnë atë që është dashur ta bëjnë shumë kohë më parë, si sipas ligjeve të veta ashtu edhe sipas letrës së Marrëveshjes së Brukselit të vitit 2013. Tani, kushdo që nuk është mjaftueshëm i njohur me situatën aktuale në Kosovë, natyrshëm do të pyesë se pse nuk i kanë bërë të gjitha sa më sipër, ose të paktën shumicën e tyre, deri më tani. Kush i pengoi?

Përgjigja në këtë pyetje kërkon një përpjekje serioze mendore dhe atë dje e ka pyetur Ramush Haradinaj, i cili pa dyshim që gjatë mandatit të tij në qeveri ka pasur mundësinë të arrijë shumë gjëra nga lista e bashkangjitur.

Mirëpo, një shpjegim tashmë ka dhënë nga deputetja e Vetëvendosjes, Mimoza Kusari-Llila, e cila për të qetësuar opinionin vendas ka thënë se letra është “formalitet”, duke treguar qartë se premtimi, natyrisht, nuk do të realizohet dhe as që zyrtarët në Prishtinë nuk e mendojnë këtë. Për të shmangur konfuzionin.

Në Këshillin e Evropës, megjithatë, sipas të rejave të fundit po përgatisin një karrige për përfaqësuesen e Kosovës. Ata duan t'i besojnë premtimeve të Albin Kurtit. Shumë më tepër nga sa i jep vetes merita kur shkruan letra me fjalë ëmbël.

Pra, kush i raporton kujt? Këshilli i Evropës tek Prishtinë, apo Kurti tek ministrat e SE?

Analisti politik Ognjen Gogiq thotë për Kontekst se premtimet e bëra nga zyrtarët e Prishtinës në këmbim të anëtarësimit të Kosovës në Këshillin e Evropës, pasi të arrihet, janë bërë me synimin që të mos realizohen kurrë.

“Premtimet shërbejnë si mbulesë afatshkurtër për promotorët e anëtarësimit të Kosovës në Këshillin e Evropës, për çështjet e pakëndshme me të cilat do të përballen pashmangshmërisht. Kur dikush i pyet se si mund të pranohet Kosova në Këshillin e Evropës, edhe pse më parë nuk i ka përmbushur kushtet për anëtarësim, përgjigja do të jetë se autoritetet e Prishtinës kanë premtuar se do ta bëjnë këtë. Për ata që shqetësohen se ky është fillimi i një politike të re evropiane të kushtëzimit, sipas së cilës nuk është më e nevojshme të plotësohen kushtet, por vetëm të premtohet se do të bëhet, “lajmi i mirë” do të jetë se kjo qasje do të zbatohet vetëm për Kosovën”, thotë Gogiq.

Për t'iu përgjigjur pyetjes se a mund t'u besohet premtimeve të tilla, shton ai, fillimisht duhet pyetur se çfarë i pengon autoritetet në Prishtinë që t'i përmbushin ato kushte edhe para pranimit në Këshillin e Evropës.

“Nuk ka përgjigje adekuate për këtë pyetje. Nuk ka asnjë arsye tjetër pse Prishtina refuzon të respektojë obligimet që në fund të fundit rrjedhin nga rendi juridik i Kosovës, përveç mungesës së vullnetit politik. Në fakt, politika e kushtëzimit të kundërt është në punë. Prishtina tani është ajo që i vendos kusht Këshillit të Evropës, që do të vullnetarisht të respektojë normat e veta ligjore nëse Kosova më parë pranohet në anëtarësim”, thekson Gogiq.

Të gjitha kushtet që fillimisht i vendosi Këshilli i Evropës për anëtarësimin e Kosovës në Këshillin e Evropës dhe më pas i braktisi, kanë të bëjnë me sundimin e ligjit dhe respektimin e Kushtetutës dhe legjislacionit të Kosovës.

“Nuk po flasim për ndonjë aktivitet kërkues tekniko-logjistik për të cilin Kosova do të kishte nevojë eventualisht për mbështetjen që do të sillte anëtarësimi në Këshillin e Evropës. Bëhet fjalë vetëm për mungesën e vullnetit politik për të zbatuar legjislacionin e vet dhe për të respektuar vendimet e Gjykatës Kushtetuese”, shpjegon bashkëbiseduesi i Kontekstit.

Ai shton se premtimet e zyrtarëve të Prishtinës nuk janë një taktikë e re negociuese.

“Kurti bëri një mashtrim të ngjashëm në fillim të vitit 2023 kur po negociohej propozimi franko-gjerman. Në atë kohë, ideja fillestare e ndërmjetësve nga BE-ja dhe SHBA-ja ishte që fillimisht të formohej Bashkësia e Komunave Serbe, si një detyrim i mbetur nga ciklet e mëparshme të negociatave, para se të lidhej një marrëveshje e re. Duke qenë se Kurti me këmbëngulje refuzonte ta pranonte, iu sugjerua që vetëm të thoshte publikisht se BKS do të formohej për t'ia lehtësuar ndërmjetësve që ta detyrojnë Serbinë ta pranojë marrëveshjen. Pas përfundimit të marrëveshjes dhe aneksit në Bruksel dhe Ohër në shkurt dhe mars, Kurti iu kthye retorikës së vjetër kundër BKS-së”, kujton Gogiq.

Premtimet e bëra nga Kurti dhe Osmani, ka theksuar ai, askush nuk mund t'i marrë seriozisht.

“Askush në Evropë nuk është aq naiv sa të pengohet vazhdimisht mbi të njëjtin gur. Bëhet fjalë për shtetet e Kuintit që me vetëdije tolerojnë refuzimin e Prishtinës për të zbatuar zotimin që ka marrë 11 vjet më parë. Formimi i BKS-së ishte rënë dakord në Marrëveshjen e Brukselit të vitit 2013 si një koncesion për palën serbe pasi Beogradi ra dakord për integrimin e katër komunave veriore në sistemin e Kosovës. BKS u “shit” sërish në vitin 2015 në këmbim të disa marrëveshjeve, përfshirë atë për telekomunikacionin. Për herë të tretë, BKS-së iu ofrua për të bindur Beogradin të pranonte Marrëveshjen për Rrugën e Normalizimit të Marrëdhënieve në fillim të vitit 2023. Në fund, premtimi se do të formohet BKS do të përfaqësojë biletën e Kosovës për në Këshillin e Evropës”, thekson Ognjen Gogiq.

Për çfarë shërbejnë marrëveshjet?

Prishtina, thotë ai, nuk ka treguar as vullnetin më të vogël për të punuar në formimin e BKS-së.

“Draft statuti i BKS-së i përgatitur nga BE-ja mbahet në sirtar. Kthimi i serbëve në institucionet komunale në veri të Kosovës qëllimisht po vështirësohet dhe po zgjatet, gjë që e vonon edhe më shumë formimin eventual të BKS-së. Refuzimi retorik për formimin e BKS-së u pasua me veprime konkrete që synonin pengimin e këtij procesi. Për dallim nga viti i kaluar, tani as retorika e zyrtarëve të Prishtinës në lidhje me BKS-në nuk është zbutur. Është krejtësisht e pabesueshme që dikush në Evropë mund të gjejë ndonjë tregues se Prishtina është e gatshme të bëjë një kthesë kopernikase në politikën e saj ndaj BKS-së, në mënyrë që ajo të merret me fjalën e saj”, përfundon Gogiq.

Nëse Kosova pranohet në Këshillin e Evropës në maj, paralajmëron Gogiq, nuk do të ketë mekanizëm që Prishtina të pranojë të përmbushë atë që ka premtuar. Për më tepër, Prishtina do të demotivohet që të tregojë çdo gatishmëri për kompromis në zgjidhjen e çështjeve kontestuese, sepse në këtë mënyrë do t'i thuhet se do të lirohet nga respektimi i të gjitha obligimeve dhe marrëveshjeve vetëm nëse i shmanget asaj që ka premtuar mjaft gjatë dhe me këmbëngulje.

Gazetari nga Shkupi dhe njohës i shkëlqyer i situatave politike në Ballkan, Zhelko Shajn për Kontekst tregon standardet e dyfishta të politikanëve perëndimorë.

“Mund të shtrohet pyetja më shumë për sa kohë do të jenë Kievi, Sarajeva dhe Prishtina në funksion të mentorëve të tyre, sesa nëse duhet të kemi besim te politikanët si Kurti? Sapo të ulen në tryezën e gjelbër në epokën e re të interesave globale ushtarake, politike, të sigurisë dhe ekonomike, Kurti dhe të tillë nuk do të kenë vend pranë mentorëve të tyre. Globi do të rrotullohet pa to, sepse paqja nuk do t'i pranojë dhe e drejta ndërkombëtare do të marrë rolin e duhur. Mund të shpresojmë për fillimin e kësaj tashmë në tremujorin e parë të vitit të ardhshëm”, beson Shajn.

Ai thekson rolin negativ të ndërmjetësve në rastin e Kosovës.

“Roli aktual i mentorëve perëndimorë të Kurtit, dhe politikanëve si ai, është të ndërlikojnë më tej situatën, jo të qetësojnë situatën dhe kjo do të zgjasë derisa të fillojnë bisedimet për parimet e balancimit të interesave të dy fuqive më të mëdha ushtarake në botë, SHBA-së dhe Federatës Ruse, ku interesat hegjemoniste do të margjinalizohen. Atëherë nuk do të ketë as Kurti, as Zelenski, as Schmidt në asnjë skenë politike. Koncepti kyç i Evropës pas vitit 1945 ishte dhe është ende refuzimi i parimit të balancës së fuqisë së ambicieve hegjemoniste të shteteve individuale, i cili u shfaq pas Paqes së Vestfalisë në 1648. Ai refuzim mori formën e ndërhyrjes së interesave jetike dhe transferimit të të drejtave sovrane të shteteve kombëtare në institucionet evropiane mbikombëtare. Edhe pse këtë e deklaroi Joshka Fischer, ish-ministri i Punëve të Jashtme të Gjermanisë në vitin 2000, duket se nga kjo deklaratë ai ka përjashtuar nga kujtesa se çfarë roli ka luajtur Gjermania pikërisht kur ai ishte ministër në kohën e bombardimeve të RFJ-së në vitin 1999. Ishte Gjermania ajo që ishte ndër të parat që shkatërroi konceptin e paqes në bazë të Fischer-it. Dhe kjo, jo vetëm pas përfundimit të Luftës së Dytë Botërore, por që nga Kongresi i Berlinit më 1878, kur Fuqitë e Mëdha i dhanë Austro-Hungarisë mandatin për të hyrë me ushtri në Bosnjë-Hercegovinë, me pretekstin e vendosjes së paqes atje. Ai fuqi zgjati deri në fund të Luftës së Madhe në 1918”, vëren Shajn.

Me pretekstin e vendosjes së paqes, shton ai, sot në epokën moderne për Bosnjë-Hercegovinën kemi Marrëveshjen e Dejtonit të nënshkruar në vitin 1995.

“Për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës kemi Marrëveshjen e Brukselit nga viti 2013. Gjithashtu Marrëveshja e Minskut për Ukrainën e nënshkruar në 2014 dhe Marrëveshja e Prespës e nënshkruar në 2018, zbatimi i së cilës pengohet nga vetoja bullgare për anëtarësimin e Maqedonia e Veriut në BE. Marrëveshjet e numëruara mund të quhen marrëveshje false paqeje, pas të cilave qëndrojnë fuqi të mëdha nga perëndimi me ambicie hegjemoniste. Në Evropë, në radhë të parë Franca dhe Gjermania, të cilat i nënshkruan të gjitha këto marrëveshje, por nuk i zbatuan në kuptimin juridik, por i zëvendësuan me zbatim ushtarak përmes vendimeve politike. Prandaj, nëse shikojmë rolin e të gjitha marrëveshjeve të listuara, do të shohim se ato janë kryesisht marrëveshje false paqeje, të cilat kanë zbatuesit e tyre në secilin vend. Për kurorëzimin e tyre u kujdesën mentorët perëndimorë”, përfundon Shajn.