Lojëra luftarake në Ballkan: A është stërvitja e FSK dhe FASH në Shqipëri një provë e një përgjigjeje "diplomatike" ndaj Serbisë?

Brenda vetëm njëzet ditëve, artileria gjëmonte në dy anët e kundërta të Kosovës. Fillimisht, më 19 prill, në terrenin e përkohshëm ushtarak “Peshter”, ushtria serbe gjëmonte me artileri të rëndë dhe avionë luftarakë dhe më pak se tre javë më vonë, në bazën e Bizës në Shqipëri, Forcat e Sigurisë së Kosovës dhe Forcat e Armatosura të Shqipëria u “përgjigjen” më 10 maj një stërvitje e përbashkët në të cilën u bashkuan zjarri i drejtpërdrejtë dhe i tërthortë nga mjetet e artilerisë dhe mjetet luftarake Vuran. Çdo ushtri në botë duhet të stërvitet thonë për Kosovo online analistët në Tiranë dhe Beograd. Megjithatë, ata nuk kanë dyshim se secila prej këtyre ushtrimeve ishte një lloj mesazhi diplomatik për palën tjetër.

Stërvitja ushtarake shumëditore “Vihor 2024” në të cilën morën pjesë disa mijëra ushtarë me rreth 500 mjete dhe pajisje komplekse luftarake që u mbajt afër Sijenicës për Prishtinën zyrtare ishte një provokim i pastër.

“Janë duke bërë stërvitje me dronë luftarakë kamikaze dhe vendi ku zhvillohen këto ushtrime përveç se është 30 kilometra nga kufiri i Kosovës është vetëm tre kilometra nga kufiri i Serbisë dhe Malit të Zi, kjo është dëshmi se Serbia është autoritet. , një shembull, një faktor, aktori kryesor i përpjekjeve destabilizuese për rajonin e Ballkanit Perëndimor dhe që përfaqëson një kërcënim jo vetëm për Republikën tonë, të cilën nuk e njeh, por edhe për sigurinë e të gjithë qytetarëve të rajonit tonë”, tha Kurti.

Edhe ministri i Mbrojtjes Ejup Maqedonci shprehu shqetësimin e tij për, siç tha, militarizimin e Serbisë. Ai këtë e tha në margjinat e Forumit Defense24.

Paraprakisht, ai e ka vlerësuar stërvitjen ushtarake në Pešter si vazhdimësi e shkaktimit të tensioneve sepse Serbia po teston armë sulmuese, jo mbrojtëse.

“Në kohën kur po kryhet kjo stërvitje, përdorimi i pajisjeve dhe sistemeve të armatimit në këtë stërvitje paraqet kërcënim për stabilitetin dhe sigurinë në Ballkan. Serbia ka kamufluar të gjitha veprimet e mëparshme të përgatitjes dhe militarizimit për mbrojtje. “Serbia do të testojë pajisje sulmuese, jo mbrojtëse”, tha Maqedonci.

Megjithatë, rreth njëzet ditë më vonë, stërvitja e përbashkët e FSK dhe Forcave të Armatosura të Shqipërisë me përdorimin e artilerisë së rëndë nga Maqedonia u vlerësua si “rritje e aftësive luftarake të FSK për të ruajtur paqen dhe sigurinë globale”.

“Qëllimi i kësaj stërvitjeje është ngritja e kapaciteteve luftarake të FSK, ndërveprueshmëria ndërmjet ushtrive tona, si dhe shkëmbimi i përvojave me qëllim të ruajtjes së paqes dhe sigurisë globale”, tha Maqedonci.

"Fërkimi me armë" si një mesazh

Këshilltari i lartë i Fondit ISAK, Marko Savkoviq, shpjegon se ushtrimet ushtarake nuk janë asnjëherë vetëm praktikë apo demonstrim i pushtetit, por edhe mesazhe të qarta politike.

“Para së gjithash, theksi këtu është te demonstrata. Me një stërvitje ushtarake, ju u dërgoni një mesazh partnerëve dhe kundërshtarëve të mundshëm: "Ne jemi këtu, jemi gati për të gjitha rastet". Dhe ndoshta dërgojini një mesazh popullatës suaj që ta qetësoni dhe t'i thoni se jeni në gjendje të mbroni veten në - nuk e di se çfarë lloj skenari - që mund të zhvillohet nesër”, vlerëson Savkoviq.

Ai shpjegon se stërvitjet ushtarake në Shqipëri dhe në Serbi nuk mund të krahasohen në kuptimin praktik, sepse ajo në rrafshnalten e Peshterit është shumë më komplekse dhe kryhet me pjesëmarrjen e disa degëve dhe sistemeve të armëve dhe pajisjeve ushtarake, duke përfshirë edhe aviacionin.

Megjithatë, shton ai, të dyja kanë një emërues të fshehtë, të përbashkët.

“Ata po dërgojnë një mesazh, jo vetëm për rajonin, por një mesazh universal për të gjithë aleatët, partnerët, por edhe për rivalët e mundshëm: “Ne jemi këtu, jemi gati dhe mund t'u përgjigjemi sfidave të ndryshme”, thotë Savkoviq.

Ai kujton se forcat e armatosura duhet të praktikojnë, pra të testojnë në kushte sa më reale nëse kanë arritur të zotërojnë disa kapacitete të reja.

Në këtë kuadër duhet të respektohet edhe ushtrimi i FSK, e cila është e pajisur edhe me sisteme të reja armatimi.

Shfrytëzimi i terreneve stërvitore në Shqipëri nuk është befasi për të dhe e sheh më së shumti si funksion të përafrimit me standardet e NATO-s, që ishte synimi i Prishtinës që në fillim.

“Sigurisht që këto ushtrime kanë gjithmonë funksionin e tyre të brendshëm. Me të, ju demonstroni se jeni të lirë të veproni dhe nëse dëshironi, mund të praktikoni. Ju kujtohet se sa shumë e kundërshtoi Beogradi ushtrinë e Kosovës. Në fund të fundit ajo u formua dhe tani ajo ushtri duhet të forcojë ndërveprueshmërinë dhe gatishmërinë e saj përmes stërvitjeve. Kjo është e gjitha, do të thoja, një vazhdim logjik i mënyrës që kemi bërë për shumë vite”, thotë Savkoviq.

Ai shton se ushtrimet ushtarake nuk nënkuptojnë gjithmonë “rrëmbim armësh”, por se për shkak të mosbesimit dhe marrëdhënieve të këqija dypalëshe në rajon, ato përgjithësisht interpretohen kështu.

“Nëse do të kishte më shumë besim, atëherë nuk do të flisnim për armët e rrahura. Stërvitjet ushtarake janë një fenomen normal, në to marrin pjesë një numër i madh përfaqësuesish të akredituar ushtarakë, ju ftoni vende të tjera - ju kërkoni praninë e tyre për të legjitimuar diku vetë stërvitjen ushtarake, për të treguar se nuk është një akt i drejtuar kundër askujt. Ata nuk duhet të jenë domosdoshmërisht zhurma e armëve, por për shkak se ka mungesë besimi, sepse marrëdhëniet dypalëshe janë ashtu siç janë, atëherë ne i interpretojmë në atë mënyrë”, shpjegon Savkoviq.

Ai thekson se tendenca e rritjes së stërvitjeve dhe armatimeve të tilla, jo vetëm në rajon por edhe më gjerë, duhet të jetë më shqetësuese.

“Sigurisht që trendi i përgjithshëm i rritjes së stërvitjeve ushtarake është shqetësues, jo vetëm në rajonin tonë, por edhe në një këndvështrim më të gjerë. Natyrisht, bota në të cilën jetojmë është bërë më e pasigurt. Kemi një rritje eksponenciale në stërvitjet ushtarake në të gjithë botën, pasi kemi një rritje të investimeve në armë dhe pajisje ushtarake. Vetëbesimi është në rënie, të gjithë po përgatiten për skenarë të ndryshëm. Asgjë nuk përjashtohet më, siç ka treguar konflikti në Ukrainë”, përfundon Savkoviq.

Pyetje me shumë pikpytje

Për analistin dhe prezantuesin e emisionit “Dekalog” të Radio Televizionit të Shqipërisë, Rolando Çafoku, këto dy stërvitje ushtarake kanë një ndryshim thelbësor.

Stërvitja e Ushtrisë Serbe në Peshterë, thekson ai, mund të interpretohet si paralajmërim apo provokim dhe se stërvitjet e përbashkëta të FSK dhe Forcave të Armatosura të Shqipërisë ishin nën kontrollin e NATO-s dhe pjesë e procesit normal të trajnime të përbashkëta sepse, nënvizon ai, flasim për dy shtete, por për një komb.

“Është krejt normale që ushtria e Kosovës dhe ajo e Shqipërisë të kenë stërvitje të përbashkëta. Këtu në Shqipëri mendojmë se kur flasim për Shqipërinë dhe Kosovën, flasim për dy shtete dhe një popull. Mendoj se duhet të shqetësohemi më shumë që ushtria serbe po kryen manovra në kufirin me Kosovën, në pikën më të nxehtë në Ballkan dhe në pikën e dytë më të nxehtë në kontinent dhe ndoshta një nga më të nxehtat në botë”, tha Çafoku për Kosovo online.

Duke komentuar stërvitjet ushtarake të Forcave të Armatosura të Serbisë dhe FSK dhe FASH në një hark kohor prej vetëm njëzet ditësh, Çafoku thotë se një “koincidencë” e tillë prodhon një pyetje me disa pyetje.

“Një pyetje ka shumë pikëpyetje. Kjo mund të kuptohet edhe pasi stërvitja e ushtrisë serbe në kufirin me Kosovën mund të ishte paralajmërim, madje edhe provokim. Duket se në Serbi nuk janë të kënaqur me stërvitjen e përbashkët në Shqipëri, afër Tiranës”, tha Çafoku.

Ai shton se stërvitja në bazën e Bizës nuk përbën rrezik potencial për askënd dhe se nuk është zhvilluar në fshehtësi pasi Shqipëria si anëtare e NATO-s është nën vëzhgim të vazhdueshëm nga komanda e kësaj Aleance në Bruksel, e cila ka informacione për çdo stërvitje e armatosur që zhvillohet në territorin e Shqipërisë.

“Çdo veprim i ushtrisë shqiptare monitorohet nga NATO. Është një nga detyrimet e vendeve anëtare të NATO-s, që do të thotë se çdo veprim ushtarak i secilit anëtar monitorohet nga komanda e NATO-s në Bruksel. Askush nuk mund të mendojë se kjo stërvitje e përbashkët e forcave të armatosura të Kosovës dhe Shqipërisë është zhvilluar fshehurazi, në ndonjë “cep” të Shqipërisë, pa e ditur NATO-ja. Jo. Aleanca ka informacion dhe NATO mbështet dhe inkurajon çdo bashkëpunim që e konsideron normal. Ne jemi dy vende, por jemi një popull. Ne e dimë që kufiri ajror i Shqipërisë monitorohet nga NATO, si dhe kufiri detar. Madje solli kritika në vend se jo gjithçka duhet bërë nga NATO. Padyshim që NATO ka informacion për këtë stërvitje të përbashkët të armatosur”, ka përfunduar Çafoku.

Kush dëshiron të “sundojë” Ballkanin?

Megjithatë, analisti ushtarak Aleksandar Radiq jep një përgjigje tjetër.

Ai pretendon se stërvitja e fundit e përbashkët e FSK dhe Forcave të Armatosura të Shqipërisë në bazën e Bizës duhet parë vetëm në një kontekst më të gjerë - një projekt agresiv turko-neo-osman i depërtimit në Ballkan.

“Mesazhi i vërtetë i mbajtjes së stërvitjeve të përbashkëta mes Shqipërisë dhe FSK është në fakt në hije. Turqia është një emër i përbashkët për të dyja ushtritë. Tashmë ata janë pjesë e projektit turk të depërtimit në Ballkan, i cili materializohet përmes dërgimit të armëve, pajisjeve ushtarake dhe punës intensive për trajnimin e partnerëve të tyre në Ballkan”, thekson Radiq.

Sipas tij, shitjet e armëve të Turqisë deri para disa vitesh drejtoheshin nga interesa tregtare, por sot janë ekskluzivisht interesa politike.

“Politika neo-osmane e Turqisë është bërë shumë agresive. Ata duan të tregojnë flamurin nga Ballkani në Azinë Qendrore, në jug në Sudan. Turqia dërgon ushtrinë aty ku duhet, armë aty ku duhet. Deri para një viti, Turqia kishte interes që t'i shiste një veturë forcave të sigurisë së Kosovës për të blerë më shumë vetura, ishte një ide e qartë me motive komerciale. Por tani është pjesë e politikës. Forcat e Sigurisë së Kosovës, Shqipëria dhe Forcat e Armatosura të BeH janë përfituese të donacioneve të Turqisë dhe më pas Turqia i drejton paratë shtetërore kompanive shtetërore dhe private që furnizojnë me armë ato vende. Tani është një pasqyrim i qartë i politikës, një përpjekje për të treguar praninë turke, për të vendosur pushtetin turk, për të treguar qartë flamurin dhe mortajan”, thekson Radiq.

Ai thekson se armatosja e Kosovës, por edhe e rajonit, duhet parë edhe përmes një tabloje më të gjerë në të cilën po kthehen në skenë “rregullat e vjetra të lojës”.

“Të gjithë po armatosen tani. Që nga momenti kur forcat ruse kaluan kufirin me Ukrainën, bota është ndryshe. Po shkojmë drejt militarizimit të shoqërive, po kthehen në fuqi rregullat e vjetra të lojës. Në këtë kontekst, të gjithë në Ballkan, përveç BeH-së, blejnë armë dhe është e natyrshme që ju të punoni në ngritjen e gatishmërisë luftarake të ushtrisë dhe kjo ka si pasojë të natyrshme stërvitjet”, thekson Radiq.

Ai shton se pyetja e madhe është se si i ndërton Serbia marrëdhëniet me Turqinë në një situatë kur ky vend tregon se i ka favoritët kryesorë në Ballkan.

“Armatimet që dergon FSK dhe Shqipëris tregon se kush është ai të cilit i beson Ankaraja zyrtare”, thekson ai.

Ai rikujton se Kosova ka intensifikuar prokurimin e armëve dhe pajisjeve ushtarake pas ndryshimit të ligjit në vitin 2018 dhe se rol kyç në atë proces, kur bëhet fjalë për prokurime më serioze, nuk e kanë shtetet perëndimore, por Turqia.

“Pas ndryshimeve në pakon ligjore lidhur me Forcat e Sigurisë së Kosovës, në vitin 2018 u hoqën kufijtë për armë dhe pajisje ushtarake. Në të njëjtën kohë, Kfor i përmbahet ligjit të vjetër, i përmbahet kufizimeve. Vendet perëndimore armatosin FSK, por ofrojnë mjete të lehta të blinduara si M-1017 amerikane, të cilat mund të përdoren kryesisht për qëllime ushtarako-policore, Havies, pushkë automatike... Por është Turqia ajo që ka shfaqur dëshirën për të përmirësuar ndjeshëm aftësitë e FSK, për t'u dhënë atyre mundësinë për të marrë fuqi zjarri dhe për këtë arsye Turqia dorëzoi mortaja vetëlëvizëse 120 mm, një mjet mbështetës zjarri batalioni, pastaj mortaja 60 dhe 81 mm dhe armë të ndryshme. Në Kosovë “flamurët” janë TB2 – mjete ajrore pa pilot shumë të afta, shumë të fuqishme që mund të përdoren për zbulim, por edhe për operacione zjarri. Turqia i ka dorëzuar të njëjtat fonde ushtrisë shqiptare dhe po kursen para për trajnime: disa kurse nga prodhuesit turq organizohen në Turqi, disa në Kosovë, disa në Shqipëri. Tani në Shqipëri është mbajtur një stërvitje, e cila në fakt është një kontroll i gatishmërisë së njësive mbështetëse të zjarrit të forcave nën komandën e Tiranës, pra Prishtinës”, thekson Radiq.

I pyetur nëse stërvitja e fundit e Forcave të Armatosura shqiptare dhe FA në bazën e Bizës mund të interpretohet edhe si një lloj paralelizimi me stërvitjet e Ushtrisë Serbe në rrafshnaltën e Peshtërit, Radiq thotë se ky është një krahasim i gabuar sepse. Stërvitja në Shqipëri ishte vetëm për qëllimin e trajnimit të Forcave Shqiptare të Sigurisë së Kosovës për përdorimin e armëve turke.

“Ajo ka dinamikën e vet dhe lidhet me afatet e dorëzimit të armëve dhe marrjes së atyre armëve në repartet që i kanë marrë. Natyrisht, para së gjithash, në kuptimin politik, është një konfirmim i pranisë së fortë turke dhe, nga pikëpamja serbe, një konfirmim i rritjes së aftësive të kufizuara, por gjithsesi sulmuese të FSK”, përfundon Radiq.