Maqedonia e Veriut – sfidat e vjetra në vitin e ri

Željko Šajn
Burim: Kosovo Online

Shkruan për Kosovo online: Zelko Shajn, korrespondent i Politikës nga Shkupi

Viti i ri është në prag të derës. Përshtypjet përmblidhen, numërohen sukseset dhe dështimet. Se sa ka mësuar dikush prej tyre, do të tregojë viti i ardhshëm, i cili do të përcaktojë rrugën e mëtutjeshme të Maqedonisë së Veriut drejt së ardhmes dhe do të tregojë se në cilën anë ka vendosur të qëndrojë njerëzit - qoftë me qeverinë apo me opozitën. Do të mësojmë pas zgjedhjeve, të cilat do të mbahen në prill dhe maj, nëse do të ketë ndryshime kushtetuese apo ky kusht është shumë i shtrenjtë për anëtarësim në Bashkimin Evropian.

Në historinë e re të Maqedonisë, marrëveshja e Prespës do të mbahet mend si një hap që i premtoi këtij vendi arritjen e integrimeve euroatlantike. Megjithatë, duke ndryshuar Kushtetutën dhe emrin e shtetit, qëllimet e tij strategjike u arritën vetëm pjesërisht - u bë anëtari i 30-të i NATO-s, por Bashkimi Evropian “harroi” të përmbushte premtimin dhe t'i jepte asaj akses në familjen e saj, dhe populli maqedonas mbeti i ngrirë para derës së këtij Bashkimi Evropian, gjë që e kushtëzon këtë vend me një ndryshim të ri të aktit më të lartë shtetëror, dhe që për të plotësuar kushtet e anëtarit të saj të Bullgarisë.

Partia më e madhe opozitare e Maqedonisë së Veriut – VMRO-DPMNE – nuk pranoi ndryshimin e rregullave në lojërat politike nga Brukseli, e cila nuk e ka ndryshuar qëndrimin se nuk do të mbështesë ndryshimet e reja kushtetuese në Kuvend. Koalicioni qeverisës LSDM dhe BDI e filluan debatin për ndryshimin e Kushtetutës në Kuvend, por meqenëse nuk kishin shumicë prej dy të tretash, për çka është e nevojshme mbështetja e VMRO-DPMNE-së, Maqedonia e Veriut hyn në vitin e ri me pasiguri të madhe se në cilën rrugë do të arrijë në BE.

Në vitin e ri, në Maqedoninë e Veriut do të mbahen zgjedhje - si presidenciale ashtu edhe parlamentare - ku si qeveria ashtu edhe opozita shpresojnë në mbështetje bindëse nga populli. Partitë në pushtet – LSDM dhe BDI, si përfaqësuese të bllokut evropian, janë të bindura se perspektiva e vendit është në duart e tyre dhe se do të kenë sukses që Maqedoninë e Veriut ta sjellin në familjen evropiane. Në anën tjetër VMRO-DPMNE prin në të gjitha sondazhet, dhe qeveria aktuale është shumë prapa kësaj, partia më e madhe parlamentare opozitare maqedonase. Sigurisht që edhe VMRO-DPMNE qëndron për integrime evropiane, por jo me çdo kusht, duke mos pranuar të ndryshojë sërish Kushtetutën e vendit sipas diktatit të Bullgarisë.

Kujtojmë se Bullgaria vendosi një ndryshim në Kushtetutën e RMV-së, duke përdorur metoda fashiste në Manastir dhe Ohër, ajo mbështeti hapjen e klubeve kulturore bullgare që mbanin emrat e bashkëpunëtorëve të dëshmuar të Hitlerit dhe Musolinit - perandorit bullgar Boris III dhe revolucionarit Vanço Mihailov. Siç dihet, të dy janë ithtarë të ideologjisë naziste, të cilët, duke shkelur çizmet fashiste në tokën maqedonase gjatë Luftës së Dytë Botërore, pushkatuan fëmijë të pafajshëm dhe dërguan në kampe hebrenjtë, maqedonasit dhe romët.

Pra, në prill dhe maj 2024, qytetarët e Maqedonisë së Veriut do të votojnë për ata që besojnë se do t'i çojnë drejt një të nesërme më të mirë dhe që do të kenë sukses të heqin barrën e presionit dhe shantazhit nga mbrapa e vendit. Politikanët në pushtet i kanë pranuar rekomandimet e BE-së, por populli ende nuk ka thënë me zërin e tij nëse i beson apo do t'i ndëshkojë dhe do t'i japë besim opozitës, e cila u largua nga pushteti me "Revolucionin Shumëngjyrësh" dhe publikimin e materialeve të incizuara në mënyrë të paligjshme, të cilat janë proceduar në Prokurorinë Speciale Publike, por ato procese kanë dështuar, sepse është zbuluar korrupsioni brenda vetë prokurorisë, kryetarja e së cilës në atë kohë, Katica Janeva, ka përfunduar para trupit gjykues penal, dhe ajo u përball me një dënim me burg.

Qeveria e sotme ka frikë edhe nga kthimi i mundshëm i ish-kryeministrit dhe liderit të VMRO-DPMNE-së, Nikolla Gruevski, i cili ndodhet në ekzil në Hungari. Megjithatë, siç tha Gruevski së fundi për Politika, edhe pse shumë kanë frikë nga rikthimi i tij në vend, ai nuk do të ndodhë përderisa ai është nën presionin e persekutimit politik. Domethënë, partia BDI, përmes zëdhënësit të saj Bujar Osmani, u përpoq të iniciojë kthimin e tij ligjor, sepse ai di shumë për Maqedoninë dhe mund të ndihmojë, por partneri i parë i koalicionit nga qeveria e LSDM-së as që dëshiron ta shqyrtojë një mundësi të tillë. Reagime të ngjashme ka edhe nga VMRO-DPMNE, edhe pse jo aq të zhurmshme.

Qeveria e Përzhinit do të bëjë ndryshime të shumta në strukturën e qeverisjes. Se kush do ta zëvendësojë kryetarin e Kuvendit shqiptar, Talat Xhaferi, pas zgjedhjeve të majit, mbetet një pyetje e hapur, por është padyshim një hap i rëndësishëm për popullin shqiptar që për herë të parë në këtë vend kryeministër do të jetë shqiptar, nga radhët e partisë shqiptare BDI, e dalë nga ushtria çlirimtare - UÇK. Edhe pse zgjedhja e Xhaferit për kryeministër u kundërshtua nga partitë shqiptare dhe opozita, kreu i BDI-së Ali Ahmeti theksoi se Xhaferi do të jetë kryeministri i ri i Qeverisë së Përzhinit. Qeveria e Przhinit do të marrë gjithashtu një ministër të ri të punëve të brendshme nga radhët e opozitës, si dhe një ministër të një dikasteri tjetër. Por, siç tha lideri i opozitës Hristijan Mickoski, VMRO-DPMNE nuk do ta njohë Talat Xhaferin për kryeministër të Qeverisë së Përzhinës.

Në kaosin e mosmarrëveshjeve politike mes pushtetit dhe opozitës, të cilat akuzojnë njëra-tjetrën për veprimtari korruptive dhe kriminale, skenën politike maqedonase po e rëndojnë edhe mosmarrëveshjet mes partive politike shqiptare. Me ndryshimin e Kodit Penal, qeveria uli sanksionet për shpërdorim të detyrës zyrtare dhe konsiderohet se me këtë hap ajo zbuti përgjegjësinë e saj të mundshme në rast të rënies së saj nga pushteti. Natyrisht, mbetet një pyetje e hapur sesi klanet politike të formuara brenda partisë BDI dhe në opozitë do ta ndajnë pushtetin pa momente ekstreme dhe agresive.

Maqedonia e Veriut, natyrisht, do të nderohet nga këshillat e huaja se si të formohet më mirë një qeveri që do të përgatisë zgjedhjet, dhe pritet që partitë e vogla maqedonase, si e Levica dhe Lëvizja për Maqedoninë tonë - ZNAM, të udhëhequra nga kryetari i komunës së Kumanovës, Maksim Dimitrievski, të luajnë një rol të rëndësishëm i cili u largua nga partia LSDM dhe mori mbështetje të konsiderueshme në zgjedhjet për kryetar komune nga partia opozitare maqedonase VMRO-DPMNE.

Ky vit po i vjen fundi dhe do të mbahet mend jo vetëm për mosmarrëveshjet mes qeverisë dhe opozitës, sidomos për kushtet për anëtarësim në BE, por edhe fatkeqësisht për tragjedinë e tmerrshme që ndodhi së fundmi në ky, vendi ynë fqinj, kur dy persona të privuar nga jeta, dhe njëra prej tyre është një vajzë e mitur. Të gjithë të dyshuarit janë në paraburgim në Shkup, përveç të dyshuarit kryesor dhe pritet ekstradimi i tij nga Turqia.

Edhe pse ky vit nuk ishte shumë i frytshëm për Maqedoninë, e cila nuk arriti të anëtarësohej në BE dhe as të harmonizonte pikëpamjet evropiane të liderëve politikë, dhe viti në të cilin Albin Kurti në Tetovë u shpall president i të gjithë shqiptarëve, me ikonografinë që simbolizon “Shqipërinë e madhe” – ajo ushqeu dhe forcoi marrëdhëniet e saj miqësore me Serbinë, e cila sipas sondazheve është fqinji më i mirë i Maqedonisë së Veriut.