Adem Demaçi – “profeti i armatosur” i lëvizjes kombëtare shqiptare në Kosovë (4)

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq, gazetar

Shlyrja e “xhaxhit Adem” dhe përgjigja e tij

Organizata e Demaçit ishte organizata e parë separatiste në Kosovë, e cila përveç orientimit programor drejt përdorimit të dhunës dhe rebelimit, në dokumentet e saj i kushtonte rol parësor inteligjencës së re shqiptare. Të gjitha organizatat dhe grupet që u krijuan më vonë, pavarësisht nga shumëllojshmëria e formave organizative - "celula", "treshi", "dhjetëra", "komitete", "grupe goditëse", "aktivet" - si dhe disa nuanca në orientimet programore, janë të bazuara pak a shumë në platformën programore të organizatës së Demaçit.

Për shkak të sjelljes së tij në gjyqin e parë të vitit 1959, meqenëse gjatë gjykimit theksoi se nuk ndihej fajtor për punën e tij dhe "sepse Kosova një ditë do t'i bashkohet Shqipërisë", Demaçi u bë idhulli i nacionalistëve dhe separatistëve shqiptarë në vend dhe jashtë vendit dhe u shpall “hero kombëtar”. Fotot e tij janë shpërndarë si në vend ashtu edhe në radhët e emigracionit shqiptar dhe qytetarëve tanë në punë të përkohshme në Perëndim.

Drejtuesit e demonstratave studentore në Prishtinë në vitin 1968, si dhe organizatorët e aksioneve separatiste në Universitetin e Prishtinës në vitin 1974, ishin në marrëdhënie të fshehtë me Demaçin. Emri i tij ishte një kalim për në Tiranë. Bashkëpunëtorët e rinj të Demaqit në Prishtinë ishin Kadri Osmani, Adem Rukiqi dhe Skender Kastrati. Ata u arrestuan të gjithë së bashku në fillim të shtatorit 1975. Ata u vunë në gjyq për organizimin e armikut për të kërcënuar RSFJ-në. Demaçi u dënua për të tretën herë me pesëmbëdhjetë vjet burg.

Në programin e “Lëvizjes për Çlirimin Kombëtar të Kosovës” në lidhje me Adem Demaçin, ndër të tjera thuhet: “Mjafton të kujtojmë shembullin e revolucionarit tonë të madh Adem Demaqi, i cili tërë jetën e kaloi në kampet e përqendrimit jugosllav, vuajti si një Promotor i vërtetë dhe nuk u lëkund kurrë, ndaj të shohim se çfarë forca i jep proletariatit duke u mbështetur te Partia për hir të Shqipërisë”.

Derisa ishte në burg, Demaqi nuk pushoi së punuari. Ai ishte në kontakt dhe drejtoi veprimtarinë dhe sjelljen e një sërë organizatorësh të dënuar të demonstratave të vitit 1968 si dhe anëtarëve të organizatës së tij nga viti 1964. Ai këshilloi të liruarit që të vazhdojnë veprimet e tyre “për të mos humbur vazhdimësinë e punës”.

Sipas konceptit të konceptuar, organizata duhej të vepronte në parimin territorial dhe forma bazë e organizimit duhej të bazohej në sistemin "treshi", me detyrë themelore "të depërtonte në të gjitha strukturat shoqërore për të masivizuar lëvizjen" dhe ngritja "ideologjikisht-politike" e masave në platformë" të marksizëm-leninizmit" nga qëndrimet e Partisë së Punës së Shqipërisë, në mënyrë që në një situatë të caktuar "krize" në vend, një kryengritje popullore të mund të ngrihet me sukses, për të realizuar shkëputjen e Kosovës dhe bashkimin e saj me Shqipërinë.

Demaçi ishte jo vetëm një ideolog dhe udhëheqës, por një shembull shumë efektiv, të cilin e ndoqën të tjerët, sepse besonin se ishte gjetur mënyra që lëvizja shqiptare të konkurronte me autoritetet serbe. I tillë Adem Demaçi ishte idhulli i separatistëve të rinj shqiptarë që formuan qindra grupe dhe organizata sekrete marksiste-leniniste në mbarë Kosovën. Shumë prej tyre përdorën dhunën politike si bazë të aktiviteteve të tyre, e cila u demonstrua gjatë trazirave të viteve 1980.

Ai kishte pasuesit e tij edhe në Maqedoni. “Organizata e parë Marksiste-Leniniste komuniste” në RSFJ u formua në vitin 1976 në Kumanovë. Organizata kishte rreth 20 anëtarë, kryesisht intelektualë nga arsimi në Maqedoni dhe nga Kosova. Në pritje, secili anëtar bëri betimin për besnikëri ndaj organizatës. Në mbledhjet e zhvilluara u glorifikua sistemi politiko-shoqëror shqiptar. Ata kanë siguruar edhe materiale të shkruara propagandistike nga Shqipëria.

Radmilo Bogdanoviq, ish-ministër i Punëve të Brendshme të Serbisë, një herë kishte thënë për vetë Demaçin:
"Nacionalisti më i rrezikshëm në Kosovë është Adem Demaqi. Ai ka 50 vjet që lufton për Kosovën e lirë, për të cilën ka qenë i burgosur për 27 vjet. Ai është këmbëngulës dhe kjo duhet respektuar. Ibrahim Rugova nuk është aq i rrezikshëm, sepse ai është si Azem Vllasi, përkrahës i idesë për Kosovën autonome, të mbështetur nga Jugosllavia, që shqiptarët të mbajnë nën kontroll territorin tonë, pushtetin dhe paratë tona”.
Përmes profesorit Mihajlo Mihajlov, të cilin e kishte takuar në burg, Adem Demaçi arriti të fitojë simpatinë e mediave dhe politikanëve perëndimor për fatin e tij si nacionalist, por edhe si disident. Në këtë mënyrë Radio Evropa e Lirë ishte e para që ndërkombëtarizoi veprimtarinë e saj dhe çështjen shqiptare në Jugosllavi. Si disident dhe nacionalist, Demaçi u nominua për çmimin Nobel në Norvegji. Megjithatë, ai vetë pohoi se Evropa nuk është e ndershme ndaj shqiptarëve: “Evropa pret që shqiptarët të bëjnë sa më shumë për veten e tyre dhe të presin sa më pak nga Europa, sepse nuk është vetëm problemi ynë. Na ka mbështetur gjithmonë dhe do të na mbështesë, por kjo nuk do të thotë se ajo do të bëjë gjithçka për ne dhe pa ne”.

Më 2. prill 1990, Sekretariati Republikan për Drejtësi i Kroacisë, pas vendimit të Kryesisë së RSFJ-së, e fali dhe e liroi Demaqin nga burgu i Slavonska Pozhega. Pasi doli nga burgu, Demaçi nuk e mori drejtimin e lëvizjes nacionaliste shqiptare, gjë që do të rezultojë si një gabim i madh, sepse ai nuk do të mund ta korrigjojë më dhe të krijojë një forcë të mjaftueshme mbështetëse pas tij, edhe pse nuk kishte dyshim se Demaqi ishte frymëzuesi më i madh, ai tashmë ka pranuar të jetë kryetar i Lidhjes për Mbrojtjen e të Drejtave dhe Lirive të Njeriut.

Në atë kohë, ai mendonte se partitë e reja shqiptare ishin mjaft të forta për të qenë në gjendje të udhëheqin në mënyrë të pavarur një betejë politike me Serbinë dhe Jugosllavinë. Ai nuk donte të shkaktonte përçarje brenda lëvizjes kombëtare shqiptare me praninë e tij.

Duke qenë se ishte përkrahës i linjës radikale të marrëdhënieve ndaj Serbisë dhe serbëve, ai kishte gjithnjë e më shumë përkrahës në Kosovë e Metohi, dhe udhëheqja e Shqipërisë ishte gjithnjë e më hapur në anën e tij. Më pas ai dhe Bujar Bukoshi fajësuan drejtpërdrejt dr Ibrahim Rugovën për monopolin në drejtimin e politikës kombëtare.

“Është fare e qartë se organizata jonë është krejtësisht e papërshtatshme për rrethanat e reja në të cilat u gjend populli ynë. Partitë u angazhuan në një luftë për pushtet që as që ekzistonte në atë kohë. Arrita të takohem me dr Ibrahim Rugovën, në zyrën e tij në institutin shqiptar i thashë gjithçka që sipas meje duhet bërë për ta drejtuar më seriozisht këtë organizatë dhe si ta shndërrojmë popullin tonë, një forcë numerike, në një forcë të respektuar politike. Përpjekja ime ishte e kotë. Lidhja Demokratike është bërë më shumë se një parti demokratike, e cila luftoi për një qeveri inekzistente. Rezultatet e politikës sonë të mëparshme ishin katastrofike në lidhje me kërcënimin ndaj substancës sonë kombëtare", tha Demaçi në atë kohë.

Motoja e tij e parë politike ishte: "As luftë, as kapitullim!"

Ai shkoi në Tiranë për bisedime me zyrtarët shqiptarë, në Beograd u takua me krerët serbë. Ai u përpoq të gjente veten në rolin e ndërmjetësit dhe t'i arrinte qëllimet e tij me marrëveshje dhe mjete paqësore. Mirëpo, kur në vitin 1993 e pa se në Prishtinë e kishin shlyer si komunist-nacionalist, se po emerroheshin si faktorë politikë të njerëzve për të cilët ai personalisht nuk kishte respekt, vendosi të fillojë një grevë urie. Por akti i tij u bojkotua nga vetë mediat shqiptare. E mbështeti vetëm Partia Parlamentare. Pikërisht atëherë ai pa që forcat e reja politike shqiptare e klasifikuan si “plakun e komunizmit” dhe e lanë të jetë një legjendë e gjallë e lëvizjes shqiptare.

Vetë Demaçi, i vetëdijshëm për rolin e tij legjendar në lëvizjen shqiptare, e përshkruan fatin e tij me rreshtat: “Jam si qiri, shkrihem dalëngadalë, por u ndez rrugën të tjerëve”.

Por ai nuk donte ta pranonte atë lloj disfate. Ai u bashkua me Partinë Parlamentare dhe filloi një ofensivë politike. Ai u kthye në kritikuesin më të madh të gabimeve dhe devijimeve të lëvizjes shqiptare, siç i pa.

Në sulmin e tij ndaj Ibrahim Rugovës dhe Lidhjes Demokratik të Kosovës, Demaçi gjeti dëshmi për tezën e tij se liderët e lëvizjes shqiptare nuk kujdesen për popullin, por për karrierën e tyre, në pakuptimësinë e miratimit të Deklaratës Kushtetuese me 2. Qershorit 1990, miratimi i Kushtetutës së Kaçanicës, 7. shtator 1990 dhe formimi i Kuvendit dhe Qeverisë ilegale të Republikës së Kosovës më 24. maj 1992. Të gjithë krijuesit e këtyre institucioneve të "Kosovës së pavarur" inekzistente“, tha Demaçi, kan ikur jashtë shtetit dhe tradhtuan popullin shqiptar.

Ky sulm i tij nuk mbeti pa përgjigje. Nëpërmjet mediave të tyre, udhëheqësit e rinj iu përgjigjën Demaçit me pretendime tallëse dhe nënçmuese: “Xha Adem është simboli ynë i rezistencës, njeri i mirë, por politikisht koha e ka nëpërkëmbur”; “Adem Demaçi është marksist-leninist”; “Adem Demaçi është stalinist”; “Adem Demaçi është enverist”; “Adem Demaçi është serbofil, sepse serbët i quan vëllezër”; “Ai me kritikat e tij kërkon të shkatërrojë partitë tona, veçanërisht Lidhja Demokratike e Kosovës”; “Adem Demaçi me kritikat e tij kërkon ta rrëzojë Ibrahim Rugovën, për t’i zënë vendin, sepse është karrierist”; “Ai dëshiron të krijojë kultin e tij”; “Ai dëshiron të bëhet diktator”; "Ai është një aventurier"; "Demaçi deshiron luftë!"
Madje, qysh në janar të vitit 1991, në faqet e të përjavshmes “Zëri” u përpoq të dëshmonte me argumente se shqiptarët në këtë gjendje në të cilën gjenden nuk kanë mundësi të mjaftueshme për luftë, por për këtë arsye i kanë të gjitha mundësitë për luftë politike dhe prandaj është e nevojshme aleanca me Shqipërinë.

"Unë mendoj se Shqipëria ka të drejtë të kujdeset për problemin e Kosovës, sepse ai problem ka të bëjë drejtpërdrejt me Shqipërinë. Krijimi i një Kosove të pavarur mund ta fillojë zgjidhjen e këtij problemi nga një qorrsokak," tha Demaçi.

Pas një vizite në Tiranë dhe një bisede me presidentin Salji Berisha, ai filloi të fliste publikisht në qershor 1991 për nevojën e përdorimit të metodave kryengritëse dhe revolucionare.

Ai i propozoi Rugovës dhe Bujar Bukoshit që të nxjerrin rininë shqiptare në rrugët e Prishtinës dhe të sulmojnë objektin e RTV Prishtinës me duar.

“Duke pushtuar rrugët dhe pasazhet, duke qëndruar atje me ditë e javë, nëse është e nevojshme, dhe duke mos u shpërndarë sapo të mbërrijnë forcat e policisë. Në të njëjtën mënyrë, ne mund të çlirojmë më vonë fabrikat dhe punishtet tona, spitalet dhe institucionet kulturore. .. dhe per te gjitha keto do kishim mbeshtetjen e botes gjithmone 10.000 e ndoshta 20.000 shqiptare mund te vdesin, por derisa te lajme edhe nje here Radiotelevizionin, shkollat ​​dhe Universitetin me gjakun tone, derisa te lajme fabrikat dhe punëtori, spitale dhe institucione, Serbia nuk do të heqë dorë nga qëllimi i saj djallëzor për serbizimin e Kosovës dhe bota nuk do ta marrë seriozisht çështjen tonë dhe nuk do të ndërmjetësojë e ndërhyjë për ta ndalur këtë projekt të egër serb”, tha Demaçi.

Kur idetë e tij nuk u pranuan, Demaçi hyri në grevë urie edhe tri herë të tjera. Ndonëse nuk pati sukses në luftën politike, ndikimi i Adem Demaçit ishte vendimtar në formimin e forcave të reja nacionaliste, por të armatosura të nacionalistëve shqiptarë në mesin e viteve '90 në Kosovë e Metohi. Gjegjësisht, së bashku me “Organizatat Marksiste-Leniniste të Kosovës” dhe organizatat e tjera të majta, themeluan “Lëvizjen Popullore të Kosovës”, e cila vepronte si bërthamë organizative dhe politike e Ushtrisë Çlirimtare. Në të kishte shumë “demacistë”, shqiptarë që, të udhëhequr nga idetë e tij, besonin në Kosovën e pavarur.

“E ashtuquajtura Ushtria Çlirimtare e Kosovës është krijuar, më së shumti, në burgjet e Jugosllavisë dhe krijuesi i saj është ish i burgosuri politik Jakup Krasniqi, i cili u dënua në vitin 1981 për komplot për veprimtari armiqësore dhe demonstrata shkatërruese. Ai u bë zëdhënës i UÇK-së në vitin 1998. Kujtohet se më 1. dhe më 2 prill 1981, në demonstrata, ndër të tjera thërriste “Rroftë Adem Demaqi!” e cila në vetvete flet për UÇK-në”, pohoi gazetari Milivoje Mihajloviq, atëherë shef i Qendrës Mediale në Prishtinë.

Nesër : Krijuesi dhe presidenti i “Ballkanisë” imagjinare