Adem Demaçi – “profeti i armatosur” i lëvizjes kombëtare shqiptare në Kosovë (6)

Shkruan për Kosovo online: Dragan Biseniq, gazetar

Pralajmrimi për përballjen finale me Rugovën

Është interesant fakti se termi “Ballkania” në lidhje me formën shtetërore përmendet për herë të parë në romanin “ The Lady of the Shroud” (Zonja e qefinit) të Bram Stoker-it, i cili u botua në vitin 1909. Bram Stoker njihet si autori i romaneve "Drakulla" dhe "I burgosuri i Kështjellës Zenda", në të cilat ai e cilësoi juglindjen e Evropës dhe Ballkanin si lartësi perandorake. " The Lady of the Shroud " zhvillohet, meqë ra fjala, në Mal të Zi, i cili papritmas merr një sundimtar të ri - një të huaj. Në këtë drejtim është organizuar një takim i madh aviacioni ku janë të pranishëm të gjitha vendet e rajonit. Gjatë takimit u krijua ideja që të gjitha këto vende të mund të lidhen, nëse nuk bashkohen në një entitet të quajtur - Ballkania.

Nga data 6 deri më 8 prill 1997, isha në një grup reporterësh që mbuluan një dialog treditor serbo-shqiptar të organizuar në Nju Jork. Bëhej fjalë për takimin e mbajtur në “Carnegie Endowment”, ku morën pjesë përfaqësues të partive politike serbe dhe shqiptare nga Kosova, si dhe nikoqirë amerikanë. Lista e pjesëmarrësve në takim përfshinte:

Nga Serbia - Vuk Drashkoviq (kryetar i Lëvizjes për Ripërtëritjen Serbe), Vesna Peshiq (kryetar i Unionit Qytetar të Serbisë, Dragolub Miqunoviq (kryetar i Qendrës Demokratike), Dushan Mihajlloviq (kryetar i Demokracisë së Re), Mirolub Llabus (nënkryetar i Partisë Demokratike) dhe Dushan Janjiq (Drejtor i Forumit për Marrëdhënie Etnike).

Shqiptarët e Kosovës: Adem Demaçi (kryetar i Partisë Parlamentare të Kosovës), Abdullah Karijehdill (nënkryetar i PPK-së), Fehmi Agani dhe Hidayet Hiseni (nënkryetar i Aleancës Demokratike të Kosovës), Mark Krasniqi (kryetar i Partisë Demokristiane), ish-kryetari i Komitetit krahinor të Lidhjes së komunistëve të  Kosovës, Mahmut Bakali dhe kryeredaktor i të përditshmes “Koha”, Veton Suroi.

Pala Amerikane: Organizator nga "Projekti i Marrëdhënieve Etnike" të Princeton Dr. Allen Kasof dhe si vëzhgues - Rudolf Perina, David Fillips dhe Metju Palmer (Departamenti i Shtetit), Steven Berg (Universiteti Brandeis), Robert Hayden (Universiteti i Pittsburgh), David Hamburg (korporata Carnegie),Xhohn Skanlon (ish-ambasador në Beograd dhe këshilltar i Millan Paniqit).

Ishte planifikuar që në takim të ishin edhe përfaqësuesit e Partisë Socialiste të Serbisë, por presidenti i atëhershëm i Serbisë, Sllobodan Millosheviq, vendosi të mos dërgojë delegacion, sepse mikpritësit amerikanë nuk siguruan që të takoheshin edhe me sekretarin e atëhershëm të shtet, Madeleine Albright, ndërsa takimi me përfaqësuesit e partive opozitare u sigurua.

Takimi u organizua në nivelin më të lartë. Pjesëmarrësit qëndruan në hotelin magjepsës Waldorf Astoria, ku u mbajtën darka dhe pritje. Gazetarët u penguan të ndiqnin se çfarë po ndodhte me dyer të mbyllura, por ata mundën të bisedonin me pjesëmarrësit gjatë pushimeve dhe pas seancave.

Shumica e pjesëmarrësve nga Beogradi dhe Kosova fluturuan për në Nju Jork me të njëjtin aeroplan nga Cyrihu. Kishte takime dhe biseda aty-këtu pasi ishte një fluturim disa orësh. Kam folur me Demaçin, Aganin dhe Bakalin. Të gjithë ishin optimistë përpara këtij takimi dhe mendonin se asgjë e keqe nuk mund të dilte prej tij. Ata nuk e panë atë si një vend dhe kohë për të negociuar, por si një mundësi për t'u njohur me njëri-tjetrin.

Gjatë verës, e pyeta Demaçin se ku e mori emrin "Ballkania" për projektin e tij të konfederatës që filloi. "Është një emër që pajtohet dhe rimon me të gjitha vendet e rajonit - Serbinë, Shqipërinë, Maqedoninë. Kështu do të jetë më e lehtë të shkruash këngë dhe vargje", u përgjigj Demaçi me shaka.

Pastaj i tregova për përdorimin e konfederatës së tij nga Stoker. "Shkëlqyeshëm. Kjo do të thotë se edhe britanikët do ta mbështesin projektin kur t'u tregoj për këtë," thuajse bërtiti Demaçi, kështu që Mahmut Bakali u kthye dhe na shikoi me kureshtje.

Nuk dihet nëse ai e ka bërë vërtet këtë, por tashmë në aeroportin e Nju Jorkut e kuptonte se kjo ide nuk do të pranohej nga shqiptarët.

Domethënë, menjëherë pas uljes në aeroportin e Nju Jorkut, është parë një skenë mbresëlënëse: një grup i tërë shqiptarësh amerikanë prej gati 100 personash kanë pritur delegacionin shqiptar dhe i kanë përshëndetur ngrohtësisht për një kohë të gjatë. Veçanërisht u përshëndet Demaçi, i cili ishte në krye të grupit dhe ishte i pari në mesin e tyre që vizitoi bashkatdhetarët e tij në aeroport. Ishte gjithashtu hera e tij e parë në SHBA.

Para fillimit të bisedimeve në Nju Jork, Departamenti i Shtetit bëri një njoftim më 4 prill, i cili i komunikoi pa mëdyshje dhe qartë qëndrimin e SHBA-së për të dyja palët.

“Shkelja e mëtutjeshme e të drejtave themelore të njeriut të shqiptarëve të Kosovës, qytetarëve të Serbisë, është e papranueshme. Kjo paraqet pengesën kryesore për përmirësimin e marrëdhënieve ndërmjet SHBA-së dhe Serbisë. SHBA-të nuk e përkrahin separatizmin dhe as pavarësinë e Kosovës. Ne respektojmë integritetin territorial të Serbisë dhe Malit të Zi. Ne inkurajojmë shqiptarët e Kosovës që të marrin një rol në sistemin politik - në jetën politike dhe ekonomike të vetë Serbisë. Në të njëjtën kohë, i bëjmë thirrje qeverisë së Serbisë që të heqë arsyet themelore të separatizmit të Kosovës - brutalitetin e policisë serbe, aktet e diskriminimit ndaj shqiptarëve, si dhe refuzimin e qeverisë serbe për të hyrë në një dialog serioz me popullata e Kosovës për problemet e tyre të shumta. Darka për pjesëmarrësit e takimit u organizua në katin e 4-të të pjesës perëndimore të hotelit - në sallonin "Konrad", ku pritej të merrte pjesë edhe ish-sekretari shtetëror dhe negociatori për Jugosllavinë, Sajrus Vance. Organizatorët, megjithatë, kanë bërë të ditur se për shkak të gripit, ai nuk do të mund të marrë pjesë në darkë dhe as të marrë pjesë në mbledhjen e nesërme. Tryeza filloi në selinë e Korporatës Carnegie në katin e 26-të të rrokaqiellit në 437 Madison Avenue, në një hapësirë ​​zyre superluksoze.

Pjesëmarrësit mbërritën në orën 8:30, kur filloi mëngjesi i punës dhe u larguan vetëm pas më shumë se 14 orësh diskutimesh të vazhdueshme, diku rreth orës 10 të mbrëmjes. Të nesërmen u mbajt një konferencë për media ku u prezantua deklarata e përbashkët e miratuar. Kam dëgjuar se gjatë mëngjesit ka pasur herë pas here konfrontime të ashpra për njërën nga dy komunikatat e përbashkëta që përfundimisht u miratuan njëzëri. Askush nuk duhej të shpjegonte asgjë më tej: se për çfarë bëhej fjalë u pa nga fytyrat e zymta të disa përfaqësuesve shqiptarë dhe në një fjali të njoftimit për qëndrimet e miratuara bashkërisht ku thuhet se marrëveshja e ardhshme për Kosovën duhet të bazohet ndër të tjera në “vendosjen e stabilitetit rajonal përmes respektimit të parimeve të Helsinkit për kufijtë”.

Demaçi u tha gazetarëve të mbledhur në serbisht: “Ishin tre ditë shumë të lodhshme, por edhe shumë të rëndësishme në Nju Jork, vendosëm kontaktin e nevojshëm dhe thamë thuajse gjithçka që menduam për një politikë dhe një qëndrim tjetër. Por ne nuk u grindëm, nuk humbëm kontaktin, nuk humbëm masën. Pra, arritëm të krijojmë temperaturën dhe atmosferën që nevojiten për zgjidhjen e këtij problemi jashtëzakonisht të vështirë të Kosovës. E dini si qëndron problemi i shqiptarëve dhe i Serbisë... Me këto dy dokumente që i miratuam hapet rruga për takime të tjera, pavarësisht se kur dhe si dhe kush do të marrë pjesë. Kjo është më shumë nga sa shpresoja se ai do të dilte nga ky takim... Meqë ra fjala, unë personalisht nuk e shoh zgjidhjen e problemit të Kosovës as brenda Serbisë, as brenda Jugosllavisë, por në formën e një konfederate të Serbisë, Malit të Zi dhe Kosovës, të cilën e quajta 'Ballkania', cili është projekti që e kam vënë për diskutim në Kosovë dhe me të cilin së fundi e kam prezantuar publikun serb përmes 'Lufta jonë'", ka thënë Demaçi. Këtë herë ai nuk e ka përmendur Bram Stokerin.

Për të kuptuar se sa e lodhshme, e vështirë dhe konfliktuale ishte e gjitha, mjaftoi të dëgjohej vlerësimi i bisedës së Vuk Drashkoviqit. “Jam i befasuar nga qëndrimi i fortë i të gjithë pjesëmarrësve shqiptarë. Ditën e parë ata hodhën poshtë në mënyrë uniforme çdo mundësi për zgjidhjen e problemit të Kosovës brenda Serbisë, ndërsa asnjëri prej tyre nuk dëshironte ta njohë Serbinë si shtetin e tyre. Mendoj se një qëndrim i tillë dëmton pozicionin shqiptar në sytë e komunitetit ndërkombëtar. Çfarë mendojnë ata, si do të reagonin amerikanët nëse tani kubanezët do të shpallnin se donin të shkëputnin Florida nga SHBA-të apo meksikanët do të shpallnin pavarësinë e Kalifornisë Jugore?! Kështu e sheh Uashingtoni rastin e tyre me Kosovën... Megjithatë, kam përshtypjen se ata përfundimisht do të pranojnë që këto bisedime të zhvendosen në terrenin e tyre - në Beograd, Prishtinë apo Mal të Zi. Gjithsesi”, ka thënë Drashkoviq.

Dallimet ishin të mëdha, por diplomacia e fortë ishte ende në punë në atë kohë. Këtë herë, Vatikani u përfshi në marrëveshjen e arsimit përmes organizatës St. Egidio, e cila vepronte në emër të Imzot Paglia.

Në marrëdhëniet mes Shqipërisë dhe Serbisë ka një tjetërsim të madh në kohën kur në krye të qeverisë ishte Fatos Nano. Gazetarët e Prishtinës shkruanin se në pesë muajt e qeverisjes së tij janë bërë më shumë kontakte me Beogradin sesa në kohën e Enver Hoxhës dhe Salja Berishës së bashku. Kurora e asaj hapjeje ishte takimi mes Millosheviqit dhe Fatos Nanit në Beograd. Gjatë asaj kohe, koalicioni SPS dhe JUL uruan fitoren e socialistëve shqiptarë në zgjedhjet e qershorit; i ngarkuari me punë jugosllave u prit nga Presidenti i Shqipërisë, Rexhep Mejdani, dhe nga Ministri i Brendshëm, Paskall Millo.

Në shtator të vitit 1996, Rugova dhe Millosheviqi veçmas nënshkruan Marrëveshjen për normalizimin e mësimit në Kosovë, me ndërmjetësimin e shoqatës katolike Shen Egidio. Ajo marrëveshje duhej të ishte një prelud i "marrëveshjes gjithëpërfshirëse" të planifikuar më vonë që do ta vendoste Kosovën në kuadër të autonomisë më të gjerë, pothuajse pavarësisë. Por marrëveshja u prish shpejt.

- Rugova bëri një gabim fatal dhe de facto pranoi propozimin e Millosheviqit për autonomi të Kosovës. Negociatorët dhe paqebërësit shqiptarë nga grupet G-15 dhe G-4, pas suksesit çuditërisht të madh të shënuar nga populli shqiptar dhe ushtarët e armatosur në luftën kundër pushtuesit serb, u dorëzuan dhe ranë dakord të hiqnin dorë edhe nga Republika e Kosovës, e cila do të të jetë në marrëdhënie konfederale me Serbinë dhe Malin e Zi. Një gjë e tillë pritej nga lëkundjet - tha Demaçi, pasi Ibrahim Rugova as që donte të mendojë për konceptin e konfederatës së Demaçit. Ishte paralajmërimi i përballjes përfundimtare me Rugovën dhe kalimi në krah të Ushtrisë Çlirimtare të Kosovës.

Sfida tjetër serioze politike me të cilën u përball Rugova ndodhi në vjeshtën e vitit 1997, kur studentët e universitetit paralel, të udhëhequr nga Albin Kurti, organizuan demonstratat e para masive në Prishtinë pas vitit 1989. Edhe pse studentët, të cilët kërkuan të kthehen në ndërtesën e Universitetit , bërtisnin parulla kundër regjimit serb, këto demonstrata ishin kryesisht një paralajmërim për Rugovën se metodat e tij jo të dhunshme nuk funksionojnë më dhe se brezat e rinj po e humbin durimin. Madje më shumë se kaq, demonstratat praktikisht shkatërruan marrëveshjen për arsimin dhe perspektivat për një lloj zgjidhjeje diplomatike të dramës së Kosovës që po afrohej. Praktikisht nënkuptonin një kthesë drejt luftës dhe një ndryshim të raportit të fuqive brenda udhëheqjes së lëvizjes kombëtare shqiptare.

Nesër: Refuzimi i Marrëveshjes së Hillit