Dy pamje të botës shqiptare - Edi Rama dhe Albin Kurti (3): Parashikimi dhe strategjitë për "Shqipërinë e Madhe"

Shkruar për Kosovo online: Dragan Biseniq, gazetar

Kurti dhe Rama u ndanë menjëherë për çështjen e “mini Shengenit”, e cila më pas u shndërrua në “Ballkanin e Hapur”, në shkurt të 2020-ës, gjatë vizitës së parë të Kurtit në Tiranë në rolin e kryeministrit. Meqenëse ideja erdhi nga pala amerikane dhe përkon me ekuivalentin e Ramës të "politikës lindore" gjermane, pra bashkimin përmes paqes dhe iniciativave të paqes, Rama e pranoi dhe e mbështeti atë, ndryshe nga qëndrimi mosbesues i Kurtit ndaj komunitetit ndërkombëtar dhe politikës së "mbështetjes tek të tjerët". Rama beson se shqiptarët së bashku janë “më të fortë se serbët”. Por kjo nuk do të thotë se ata duhet t'i arrijnë kërkesat dhe qëllimet e tyre me dhunë. Më mirë në një mënyrë të këndshme. Në fund të fundit, "një fjalë e mirë hap një derë hekuri".

Prandaj Rama thotë: "A duhet Serbia të kërkojë falje? Po. A duhet ta njohë Serbia Kosovën?! Sigurisht! Por si arrihet kërkesa për falje? Duke hapur dhe afruar gjëra të dobishme, për të gjithë".

Kurti e hodhi poshtë që në fillim “mini Shengenin”. Për të më i rëndësishëm është “Shengeni shqiptar” mes Shqipërisë dhe Kosovës, ia ktheu Kurti. Në polemikën që pasoi, Rama tha se nuk ka “makro Shengen shqiptar pa një mini-shengen ballkanik”.

Për Ramën, bashkëpunimi me Kosovën është “prioritet mbi të gjitha prioritetet”, por që nuk janë shfrytëzuar të gjitha mundësitë për “heqjen e kufirit mes dy vendeve”, gjë që “Serbia dhe as vendet e tjera nuk mund ta kundërshtojnë”.

Rama për "Shqipërinë e madhe"

Më 18 shkurt 2018, në një fjalim në parlamentin e Kosovës për shënimin e 10-vjetorit të shpalljes së “pavarësisë” së Kosovës, Rama propozoi që Kosova dhe Shqipëria të kenë një president të përbashkët dhe një monedhë të përbashkët si “simbol i unitetit kombëtar”. Presidenti i Kosovës, Hashim Thaçi, shprehu në 2019, besimin se “në të ardhmen e afërt” do të krijohet një shtet i përbashkët Kosovë-Shqiptar. Kjo, sipas Thaçit, do të ishte një "alternativë e izolimit" që BE-ja po i imponon Kosovës.

Dhe ish-kryeministri i Kosovës, Ramush Haradinaj, ka paralajmëruar se nëse vazhdon pengimi i anëtarësimit të Kosovës në NATO dhe OKB, me liberalizimin e vizave të pavlefshme për qytetarët e Kosovës, duke pasur parasysh refuzimin e pesë vendeve të BE-së për ta njohur pavarësinë e Kosovës, atëherë referendumi për bashkimin me Shqipërinë mund të jetë i pashmangshëm.

SHBA dhe BE kanë reaguar me indinjatë ndaj deklaratës së Ramës. Ambasada e SHBA-së në Tiranë është shprehur e zhgënjyer me komentet e Ramës. “Gjuha e pakujdesshme që aludon për bashkim është e padobishme dhe e dëmshme për marrëdhëniet e Shqipërisë me fqinjët e saj. Ne u bëjmë thirrje të gjithë liderëve që të jenë fqinjë të mirë dhe të braktisin gjuhën përçarëse të së kaluarës”, thuhet në një deklaratë të ambasadës. Zëdhënësja e Komisionit Evropian Ketrin Rej i porositi Tiranës në atë kohë që të fokusohej në reformat e veta ndërsa kërkon të bashkohet me BE, duke thënë se komentet që mund të shiheshin si ndërhyrje në vende të tjera "nuk ishin të dobishme".

Rama, megjithatë, vazhdoi këtë lloj retorikë, e cila tërhoqi vëmendjen e rajonit, por edhe ankthin. Në seancën e përbashkët të dy qeverive më 26 nëntor 2018 në Pejë, Edi Rama shpalli planin e tij - bashkimin e shqiptarëve deri në vitin 2025. Ai ftoi Ramush Haradinajn që të fillojë me hartimin e një strategjie për atë lëvizje dhe pjesëmarrësit e seancës së përbashkët, të udhëhequr nga Rama dhe Haradinaj, në një foto të përbashkët kanë pozuar duke treguar simbolin e shqiponjës shqiptare me duar. Kryeministri shqiptar prezantoi edhe idenë e një “projekti kombëtar për bashkimin e Shqipërisë dhe Kosovës”. Siç raporton “Gazeta Express” e Prishtinës, Rama e ka ftuar Haradinajn që të fillojë punën për “strategjinë e përbashkët për bashkimin e shqiptarëve deri në vitin 2025”.

Është pranuar edhe propozimi i ministrit të Jashtëm të Kosovës, Behgjet Pacolli, për përgatitjen e studimit “Kombi shqiptar në 50 vitet e ardhshme”. Pacolli tha se është një dokument që do të shërbejë si “platformë për zhvillimin dhe forcimin e kombit shqiptar në Ballkan”.

“Të përballur me shumë sfida, shqiptarët duhet të kenë një të ardhme të përbashkët”, tha Pacolli pas seancës.

Rama tha se Shqipëria dhe Kosova shkojnë dorë për dore si dy shqiponja krenare dhe vlerësoi se kushdo që është kundër presidentit të institucioneve të përkohshme të Kosovës, Hashim Thaçi, është “gomar dhe tradhtar”.

Partitë e Rugovës the Pacollit ishin në një distancë nga kjo ide. Hashim Thaçi filloi të manipulonte idenë në një moment me Edie Ramën. Kur është fjala për ABK-në - për shkak të Daut Haradinajt, Ramushit, ata janë afër asaj ideje, por jo një 'Shqipëri e madhe' por e ashtuquajtura natyrore, në të cilën jetojnë të gjithë shqiptarët.

Duke folur në Vjenë në vitin 2018, Rama tha se mënyra se si disa e kanë portretizuar termin “Shqipëria e Madhe është shumë stigmatizuese, ndërsa është vetëm çështje interpretimi”.

“Por duhet të jem i sinqertë... nuk shoh zgjidhje. Nëse shqiptarët mbeten pa një perspektivë të qartë dhe jashtë rrugës së saj të natyrshme – të jenë pjesë e Europës – që sigurisht e duam, por nëse kjo zhduket...”, tha Rama. Ai shtoi se “Shqipëria e madhe u përdor si alibi” për ndarjen e shqiptarëve, “sepse nëse bashkohen do të krijojnë një perandori të madhe”.

Faqja e internetit Deutsche Welle citoi Ramën në një intervistë të vitit 2017 për Politiko duke thënë se ai nuk mund të përjashtonte një "bashkim të vogël" midis Shqipërisë dhe Kosovës së dominuar nga shqiptarët nëse Bashkimi Evropian vendos të largojë anëtarësimi i Shqipërisë jashtë tavolinës.

“Unë di për 'Serbinë e madhe' dhe 'Greqinë e madhe', jo për 'Shqipërinë e madhe'. Dhe kjo është shumë e rrezikshme. Nëse përsërit diçka, mund të ndodhë. Ndaj është e nevojshme që BE-ja të bëhet serioze sepse tha se është për rreptësi dhe drejtësi, por ajo që shoh unë është rreptësi dhe padrejtësi”, tha Rama në Vjenë.

Ai shtoi se është “zhgënjyese dhe poshtëruese” për shqiptarët e Kosovës që u është premtuar liberalizimi i vizave pas demarkacionit të kufirit, por ende nuk e kanë marrë atë.

“Njerëzit nuk janë idiotë dhe sidomos shqiptarët nuk janë budallenj. Ata dëgjojnë, ndjejnë. Jemi të izoluar, nuk kemi liri të lëvizjes”, tha ai, duke shtuar se “shqiptarët e Kosovës janë të vetmit që nuk mund të lëvizin lirshëm”.

Vihet re se fjalori dhe performanca e Ramës në vitin 2018 është ndryshe dhe më radikale se sa do të jetë më vonë. Kjo shpjegohet me faktin se gjatë atyre viteve pati një ngecje absolute në ecurinë e Shqipërisë drejt BE-së, veçanërisht në liberalizimin e vizave dhe vendosjen e Shqipërisë në “listën e bardhë Shengen”. Komentatori i “Tirana Times”, Albert Rakipi, duke parë perspektivat e bashkimit të Shqipërisë dhe Kosovës, i lidhi veprime të tilla me Bashkimin Europian. Ai thekson se paralelisht me marrëdhëniet dypalëshe mes Shqipërisë dhe Kosovës, ka edhe një kontekst tjetër që ushqen narrativën e bashkimit apo bashkimit kombëtar: marrëdhëniet e Shqipërisë me Bashkimin Europian dhe veçanërisht ndjenja e ngecjes, apo një hap prapa në procesin e integrimit evropian të vendit. Në narrativën politike në Shqipëri po shfaqet gjithnjë e më shpesh teza se përveç bashkimit me Europën ekziston edhe mundësia alternative e “bashkimit të shqiptarëve mes tyre”. “Rrjedhimisht, qasjet e tilla kanë edhe nuhatjen e hakmarrjes dhe presionit, por edhe shantazh, si përgjigje ndaj mungesës së vullnetit”, ka thënë Rakipi.

Rakipi, megjithatë, kupton se çështja e bashkimit të Shqipërisë nuk kufizohet vetëm në marrëdhëniet me BE-në, por se ajo ekziston dhe funksionon në mënyrë të pavarur brenda aktorëve politikë dhe publikut shqiptar. Ai bazohet në argumentin historik se populli dhe vendet shqiptare u ndanë padrejtësisht dhe se bashkimi kombëtar do të korrigjonte padrejtësinë historike dhe do të zgjidhte përfundimisht çështjen kombëtare shqiptare. Argumenti i dytë i referohet qëndrueshmërisë së shtetit shqiptar.

Arsyeja pse Shqipëria historikisht ka qenë dhe mbetet një shtet i dobët, mezi i qëndrueshëm apo funksional, është “ndarja e kombit dhe copëtimi i territoreve të tij”. Bashkimi i të gjithë shqiptarëve dhe i të gjitha trojave shqiptare do të mundësonte një shtet funksional, të fortë dhe konkurrues, do të garantonte përparim ekonomik dhe do të rriste fuqinë politike e diplomatike të vendit, si dhe peshën e kombit shqiptar.

Pavarësisht shkakut, mbetet fakt se çështja e bashkimit të Shqipërisë dhe Kosovës po bëhet gjithnjë e më e spikatur. Bashkimi i shqiptarëve, i ngulitur fillimisht në ide nga diaspora, gjatë pesë deri në gjashtë viteve të fundit është bërë pjesë e narrativave politike të partive kryesore politike dhe ka tërhequr një mbulim të konsiderueshëm mediatik. Gjatë kësaj periudhe, mbështetja publike për bashkimin u rrit në shkallë befasuese, madje spektakolare. Nëse në vitin 2018 në Shqipëri do të ishte mbajtur një referendum për çështjen e bashkimit, 74.8 për qind do të kishin votuar pro. Nëse ky referendum do të ishte mbajtur në Kosovë, do të kishin fituar përsëri ithtarët e bashkimit, por me një numër më të vogël votash, 63.9 për qind total.

Pas seancës së parë të përbashkët të qeverisë së Shqipërisë dhe Kosovës të mbajtur në vitin 2021 në Elbasan, Rama, duke iu përgjigjur pyetjes se si do të votonte nëse do të bëhej tani referendumi për bashkim, tha: “A është pyetje apo provokim? Nëse hipotetikisht më pyesni për referendumin për bashkimin e Shqipërisë me Kosovën, do të votoja hapur “po”. Nëse më pyesni nëse do të ndodhë, kur dhe si, por që do të bëhet një ditë, unë them “po” – tha Rama.

Siç tha ai, beson se referendumi do të ndodhë një ditë, por nuk e di se kur dhe si. “Atyre që flasin publikisht për ‘Shqipërinë e madhe’”, u them se fallxheshët nuk gjykohen se janë fallxheshë. Nëse do të bëja një magji dhe në këtë rast e bëja me imagjinatën time, them se do të ndodhë”, tha Rama.

Në fillim të vitit 2023, gjatë një vizite në Prizren, Rama tha se në këtë qytet “historia shqiptare ndihet në ajër”, duke aluduar për krijimin e “Lidhjes së Prizrenit”, dhe më pas konkludoi se në fund të procesit të negociatave për Kosovën “shqiptarët duhet të bashkohen”. Në festën e 145-vjetorit të Lidhjes së Prizrenit, Kurti theksoi “ruajtjen e filozofisë” në të cilën veçoi mbrojtjen e territorit, forcimin politik të “vendeve tona”, së bashku me aleatët amerikanë dhe evropianë, dhe ruajtjen e “lidhmërisë institucionale”.

Nesër: “Grupi i Tiranës” në rolin e Sejdo Bajramoviqit