Ekspertët: Kërcënim për eksod administrativ të serbëve në Kosovë nga 15 marsi

Serbët në Kosovë e quajnë 15 marsin "Dita-D", duke paralajmëruar se Ligji për të Huajt mund të hapë çështjen e qëndrimit, punës dhe mbijetesës së mijëra njerëzve që funksionojnë në sistemin e institucioneve serbe. Nga Brukseli po vijnë apele për të shmangur tensionet, por nuk ka njoftime të qarta për vonesa, raporton RTS.

Docenti Dushko Çeliq nga Fakulteti Juridik i Universitetit të Prishtinës, me seli në Mitrovicën e Veriut, paralajmëron se ky institucion është më i ndjeshëm, sepse më shumë se një e treta e studentëve janë nga Serbia Qendrore dhe Mali i Zi Verior, dhe pothuajse gjysma e bashkëpunëtorëve dhe mësimdhënsve janë gjithashtu nga Serbia Qendrore, raporton RTS.

Është fakt, shton ai, se të gjithë ata nuk kanë dokumente të Kosovës dhe se do të konsiderohen të huaj sipas atij ligji.

"Ata nuk do të lejohen të qëndrojnë më gjatë se tre ditë. Për të qëndruar më gjatë se tre ditë, ata duhet të deklarojnë një arsye. Nëse arsyeja është për të studiuar ose punuar në institucionin tonë në fakultetin tonë, atëherë ai institucion duhet të jetë i akredituar në Prishtinë, i njohur në sistemin kuazi-ligjor të Prishtinës, gjë që, siç e dimë, nuk është kështu", thotë Çeliq.

Shembuj mësimdhënsve dhe studentësh

Çeliq shpjegon se si do të dukej në rastin specifik të një mësuesi ose studenti që hyn në Kosovë dhe duhet të qëndrojë më gjatë se tre ditë, sepse, për shembull, ata japin mësim në Mitrovicën e Veriut në një nga fakultetet ose dëgjojnë mësimet në semestrin e dytë.

"Do t'ju kërkohet të paraqiteni në njësinë e policisë lokale në Kosovska Mitrovicë, në stacionin e policisë, për të deklaruar një arsye nëse doni të qëndroni më gjatë se tre ditë. Duhet të jepni një arsye, dhe kjo arsye duhet të jetë e justifikuar sipas mendimit të policisë së Prishtinës. Dhe një nga arsyet e justifikuara është puna ose studimi në një institucion të akredituar në Prishtinë. Nëse ai institucion nuk është i akredituar, do të merrni një refuzim dhe do të dëboheni. Do t'i nënshtroheni një sanksioni kundërvajtës, ndoshta penal", thotë Çeliq.

Profesori Bojan Bojaniq nga Fakulteti i Drejtësisë i Universitetit të Prishtinës, me seli në Mitrovicë e Veriut, thekson se nuk ka asgjë të veçantë në normat ligjore që dallon nga ligjet e tjera kundër të huajve, por se është problematike që pasojat e zbatimit të atij ligji janë diskriminuese ndaj të gjithë anëtarëve të komunitetit serb në Kosovë.

"Ato prekin 3,000 studentë të Universitetit të Prishtines me seli të përkohshme në Kosovska Mitrovica. Këta janë studentë që jetojnë në territorin e Serbisë Qendrore, Malit të Zi, dhe studiojnë në Kosovska Mitrovicë. Ata nuk kanë dokumente të Kosovës dhe automatikisht u mohohet një nga të drejtat themelore të njeriut, që është e drejta për arsim. Pothuajse gjysma e mësuesve të Universitetit të Prishtines nuk jetojnë përgjithmonë me familjet e tyre në territorin e Krahinës Autonome të Kosovës dhe Metohisë", thotë Bojaniq.

Rasti i të kthyerve që nuk kanë dokumente

Bojaniq gjithashtu tregon shembuj të njerëzve që jetojnë në Kosovë, por që nuk mund të marrin një kartë identiteti nga Prishtina.

"Kemi shembuj të të kthyerve, për shembull në Gorazhdevc, Osojani dhe vende të tjera, ku pesë anëtarë të familjes kanë dokumentacion, dhe një që ka lindur në Kraljevë, për shembull, ose Nish, nuk ka të drejtë dhe nuk mund të marrë një dokument të Kosovës, një kartë identiteti të Kosovës, dhe jeton në një mjedis të tillë, në një enklavë", shpjegon profesori.

Nga ana tjetër, Bojaniq shton se profesorë si ai ose Duško Čelić nuk i kanë këto karta identiteti.

"Unë jap mësim mbi të drejtën kushtetuese të Republikës së Serbisë, u mësoj studentëve Kushtetutën e Serbisë, i filloj leksionet me preambulën, sigurisht, dhe pastaj me radhë, të gjitha këto janë norma rreth integritetit territorial, sovranitetit e kështu me radhë. Do të ishte hipokrite nga ana ime të shkoja dhe të merrja një kartë identiteti nesër dhe kështu të pranoja shtetësinë e një vendi që nuk e njoh. Do të kisha një problem vërtet të madh me ndërgjegjen time", thotë Bojaniq.

Shembulli i një mjeku specialist

Politologu Ognjen Gogiq theksoi se sektori i shëndetësisë është i prekur, duke përmendur shembullin e një mjeku specialist që duhet të vijë për një ndërhyrje të planifikuar në Graçanicë ose në Mitrovicë.

"Dhe pastaj në kalimet administrative i thonë - nuk mund të hysh sepse ke tejkaluar kohën që mund të qëndrosh në Kosovë pa regjistruar qëndrimin tënd", thekson Gogiq.

Pse pikërisht tani - BE apo një axhendë e fshehur

Çeliq kujton se Prishtina miratoi Ligjin për të Huajt në vitin 2013, dhe se për ndonjë arsye vendosi ta zbatojë atë tani.

Gogiq vuri në dukje se zbatimi i ligjit përkon me sistemin e ri evropian të hyrjes dhe daljes nga zona Shengen, por edhe me temën e marrjes së kontrollit mbi sistemin shëndetësor dhe arsimor.

Edhe pse Prishtina njoftoi se në procesin e anëtarësimit ka detyrimin të mbajë të dhëna se cilët persona dhe në çfarë cilësie dhe periudhe qëndrojnë në Kosovë, problemi, thekson Gogiq, është se të huajt kuptohen si qytetarë të Serbisë.

"Dyshojmë se ekziston një axhendë e fshehur. Është shumë treguese që së bashku me temën e ligjit për të huajt, u hap edhe tema e integrimit të sistemeve shëndetësore dhe arsimore, dhe këto janë tema që u hapën paralelisht. Nuk është rastësi që kjo temë doli në axhendë", thekson Gogiq.

Profesor Bojaniq pajtohet që zbatimi i ligjit është i sinkronizuar me njoftimin e integrimit të institucioneve serbe, dhe se arsimi dhe shëndetësia, të cilat funksionojnë në sistemin e Republikës së Serbisë, janë në shënjestër.

Çfarë tutje

Çeliq beson se nuk është e mundur të integrohesh në një mjedis që nuk të do dhe që të diskriminon, duke kujtuar rastet e profesorëve që u vranë ose u linçuan në Kosovë.

Gogiq nuk sheh ndonjë indikacion se zbatimi i Ligjit për të Huajt mund të shtyhet, por kjo nuk do ta zgjidhte problemin gjithsesi, por vetëm do të blinte kohë.

Ne duhet të mendojmë për përshtatjen dhe masat që autoritetet në Prishtinë mund të ndërmarrin për të lehtësuar zbatimin e ligjit për serbët, beson Gogiq, dhe deklaron se është e mundur të përshtatet ligji me aktet nënligjore në mënyrë që, për shembull, të jetë e mundur të njihen dokumentet e lëshuara nga institucionet arsimore dhe shëndetësore serbe.

Një apel drejtuar shtetit të Serbisë që të mos heqë dorë nga të drejtat e tij

"Tani është çështje e diplomacisë sonë të theksojmë se zbatimi i këtij ligji është diskriminues, se prek një grup në mënyrë asimetrike dhe se më pas kërkohen rregullime", tha Gogiq.
Bojaniq deklaroi se javën e kaluar iu paraqit një kërkesë nga Prishtina për të liruar ambientet e Fakultetit të Shkencave Teknike.

"Pra, ky është një nga mekanizmat dhe tani po bëjmë pyetjen se çfarë do të ndodhë më 12 mars, kur të skadojnë ato 30 ditë. Gjithashtu duhet të marrim një përgjigje se si të sillemi dhe çfarë të presim nga themeluesi ynë, nga Qeveria. Sepse kjo është një çështje që tejkalon fuqinë e Universitetit. Universiteti nuk mund ta zgjidhë këtë", tha Bojaniq.

Çeliq i bën apel Republikës së Serbisë që të mos heqë dorë nga të drejtat e saj themeluese si themelues i universitetit.

"I bëj apel shtetit të Serbisë që të mos qëndrojë pas, por përpara popullit të saj në Kosovë dhe Metohi", tha Çeliq.