Ekspertët mbi raportin e BE-së: Kosova pa përparim të ndjeshëm

Kriza e zgjatur politike dhe institucionale në Kosovë pasqyrohet edhe në Raportin e Komisionit Evropian për vitin 2026. Sipas ekspertëve në procesin e integrimit evropian, Kosova mbetet pa përparim të ndjeshëm në shumicën e fushave të vlerësuara nga Bashkimi Evropian.

Në fushën e sundimit të ligjit dhe luftës kundër korrupsionit, sipas pritjeve të tyre, Kosova mund të marrë nota që tregojnë mungesën e përparimit të ndjeshëm, ndërsa sfidat në zbatimin e reformave dhe forcimin e mekanizmave të llogaridhënies institucionale mbeten ende të dukshme. Bashkëbiseduesit gjithashtu deklarojnë se, bazuar në qasjen paraprake, Raporti për Kosovën duhet të përfshijë për herë të parë një vlerësim të përputhshmërisë së politikës së jashtme të Kosovës me politikën e Bashkimit Evropian.

Hulumtuesja e Grupit për Studime Ligjore dhe Politike, Arbëresha Loxha, tha për Kosova Press se pritet që raporti i këtij viti të mos sjellë ndryshime thelbësore në vlerësimin e përparimit të Kosovës, duke pasur parasysh situatën politike dhe institucionale në vitet e fundit.

Ajo gjithashtu tregoi arsyet që ndikuan në pamundësinë e vazhdimit të reformave dhe zbatimin e rekomandimeve të Komisionit Evropian nga raportet e mëparshme.

"Nuk presim ndonjë ndryshim thelbësor krahasuar me raportin e vitit të kaluar. Edhe nëse nuk do të kishim një pasqyrë paraprake të raportit, pritjet tona nuk do të kishin qenë që Kosova të ketë bërë përparim të konsiderueshëm në fushat që Bashkimi Evropian vlerëson në raportin e vendit. Nuk pritet që Kosova të bëjë përparim në funksionimin e institucioneve demokratike, duke pasur parasysh se Kosova ishte në një krizë të zgjatur politike dhe se spektri politik në vend ishte jashtëzakonisht i polarizuar. Kjo, sigurisht, e bëri të pamundur që institucionet të zbatojnë reformat dhe të vazhdojnë përparimin në fushat ku Kosova nisi reformat ose në të cilat rekomandimet buruan nga raportet e mëparshme", shtoi ajo.

Loxha shton se mosfunksionimi i Kuvendit dhe mandati teknik i qeverisë kanë penguar përparimin në reforma të shumta.

"Për herë të parë, ky raport vlerëson konformitetin, pra përputhjen e politikës së jashtme të Kosovës me politikën e BE-së, megjithëse Kosova e ka bërë këtë më parë, pa detyrimin për ta bërë këtë. Tani pritet që kjo të bëhet pjesë e raportit për vendin. Raporti vlerëson gjithashtu progresin në dialogun midis Kosovës dhe Serbisë, si dhe veprimet e ndërmarra nga Kosova në lidhje me veriun dhe urën mbi Ibër", tha Loxha.

Analisti politik Blerim Canaj beson se mungesa e progresit në Raportin për Kosovën nuk është e papritur, duke marrë parasysh gjendjen e institucioneve të Kosovës gjatë dy viteve të fundit.

Sipas tij, bazuar në draftin e publikuar të raportit, mosfunksionimi institucional, mungesa e përgjegjësisë dhe paqartësitë në ndarjen e përgjegjësive e bënë të pamundur trajtimin e reformave dhe avancimin e vendit në fusha të ndryshme.

Ai beson se, në rrethanat ekzistuese politike dhe institucionale, të presësh një vlerësim dukshëm më pozitiv të Kosovës në raportin e këtij viti do të ishte jorealiste.

"Në fakt, nuk duhej të prisnim asgjë tjetër, sepse të gjithë e dimë që kishim një shtet de facto jofunksional për më shumë se dy vjet. E dimë me çfarë po merreshim dhe askush nuk përmendi, as nuk pati mundësinë të përmendte, ndonjë përparim. Nëse i shtojmë kësaj mungesën e kompetencës midis individëve të caktuar, zinxhiri i përgjegjësisë u thye, dhe në atë kontekst vështirë se duhej të prisnim diçka tjetër. Duket se gjatë asaj periudhe ishte më e rëndësishme të merrej kontrolli i institucioneve, dhe jo që shteti të bënte përparim në ndonjë fushë. Kjo është arsyeja pse kemi këtë lloj përparimi." raporti, i cili flet për pengesat e shkaktuara nga mungesa e institucioneve. Ajo që më tërhoqi vëmendjen është se u vunë re probleme që lidhen me lirinë e medias, lirinë e shprehjes dhe shumë çështje të tjera. Do të ishte iluzore të prisja diçka më pozitive”, tha Canaj.

Me një raport vjetor, Komisioni Evropian vlerëson zbatimin e reformave në fusha të tilla si demokracia, sundimi i ligjit, funksionimi i institucioneve, të drejtat themelore, ekonomia, administrata publike dhe përputhshmëria me politikën e jashtme të BE-së. Vlerësimi mat jo vetëm progresin e bërë gjatë vitit, por edhe nivelin e përgatitjes së secilit vend për anëtarësim.

Raporti i Komisionit Evropian për vitin 2026 publikohet në një periudhë kur procesi i zgjerimit të Bashkimit Evropian po fiton vrull të ri, ndërsa vendet e Ballkanit Perëndimor vazhdojnë të shënojnë nivele të ndryshme progresi në rrugën drejt anëtarësimit në BE.