A janë një Shqipëri e Madhe dhe një Serbi e Madhe zgjidhja për paqen në Ballkan dhe pse Perëndimi nuk e lejon këtë?

Ideja për krijim e një Shqipëri të Madhe dhe një Serbi të Madhe është e vjetër dhe ekziston që nga shekulli i 19-të, më saktë që nga Kongresi i Berlinit, sqarojnë bashkëbiseduesit e Kosovo Online. Megjithatë, siç thotë Prof. Dr. Momçillo Pavlloviq, Shqipëria e Madhe dhe Serbia e Madhe krijojnë probleme të mëdha, mbi të gjitha Shqipëria e Madhe, ndërsa politologu Nenad Kecmanoviq thotë se kjo ide padyshim ka një bazë racionale tregtare.

Drejtori i Albanian Post, Baton Haxhiu, në një letër drejtuar gazetarëve dhe politikanëve serbë ka përmendur se “ai personalisht ka qenë ithtar dhe ushtar i flaktë i idesë së korrigjimit të kufijve dhe bashkimit të të gjithë shqiptarëve në një shtet”, edhe pse, siç shprehet ai, e dinte mirë se korrigjimi i kufijve do të kishte një efekt domino në të gjithë rajonin. Siç shtoi ai, si nacionalist shqiptar, ai interesohej për Shqipërinë dhe shqiptarët, pavarësisht se çfarë do të bëhej me Maqedoninë, Malin e Zi apo Bosnjën dhe se për të, nëse për një Shqipëri më të madhe çmimi do të ishte krijimi i një Serbie më të madhe, kjo do të ishte plotësisht e pranueshme.

Prof. Dr. Momçillo Pavlloviq, historian, kujton se ideja e Shqipërisë së Madhe dhe Serbisë së Madhe është e vjetër dhe shton se ajo është paraqitur në mënyrë më moderne në kontekstin e krizës aktuale.

“Shqipëria e Madhe po destabilizon të gjithë Ballkanin dhe këtu nuk ka nevojë për njohuri apo përvojë të madhe. Nuk është vetëm çështja e Serbisë në jug të saj, por edhe e Maqedonisë së Veriut, e cila do të përballej me ato kërkesa shqiptare, dhe Malit të Zi, dhe nga ana tjetër, serbët do të kishin një argument shtesë për të ngritur çështjen serbe, që nuk ka është zgjidhur as në territorin e Bosnjës, as në republikat e tjera të shkëputura jugosllave”, tha ai.

Përndryshe, siç thotë Pavlloviqi, kjo ide e Shqipërisë së Madhe dhe Serbisë së Madhe buron nga shekulli i 19-të, më saktë nga Kongresi i Berlinit dhe ka vazhduar në kohë të ndryshme dhe në forma të ndryshme deri më sot.

“Në përgjithësi, në sytë e historianëve, Shqipëria e Madhe dhe Serbia e Madhe krijojnë probleme të mëdha, mbi të gjitha Shqipëria e Madhe. Për të qenë realist, ato teza janë të shekullit të 19-të dhe janë pak a shumë aspirata. Mos harroni se Adem Demaçi, babai politik i Albin Kurtit, foli për të ashtuquajturën Shqipëri natyrore, duke iu referuar zonave të bashkuara ku jetojnë shqiptarët, dhe kjo shkon deri në Nish dhe Leskovc, pjesë jugore të Serbisë“, tha Pavlloviq.

Nga ana tjetër, siç thotë ai, ka një çështje të vërtetë shqiptare në Ballkan dhe është zgjidhur në kohë të ndryshme në mënyra të ndryshme, por, shton ai, ka edhe çështje serbe.

Ai thekson se sot çështja e shqiptarëve dhe e serbëve është e territorializuar vetëm në territorin e Kosovës dhe se jemi dëshmitarë të një krize në të cilën Perëndimi është përfshirë me gjithë zemër që nga fundi i viteve nëntëdhjetë.

“Tani Perëndimi po lufton se si ta arsyetojë veprimin e tij dhe si të sigurojë pavarësinë e Kosovës në një mënyrë për të poshtëruar Serbinë dhe për ta bërë Serbinë të pajtohet me faktin që Kosova të marrë pavarësinë, pa qenë pasojë e agresionit, por e realitet.

Realitetet historike lindin dhe zhduken përmes veprimeve të ndryshme, si nga aktorët serbë dhe shqiptarë, por edhe nga ngjarjet në rrafshin ndërkombëtar.
Prandaj, konflikti në Ukrainë e forcoi edhe më tej argumentin e Serbisë se ajo mbron integritetin dhe sovranitetin e saj territorial, se sulmet agresive nuk mund të ndikojnë në ndryshimet territoriale...”, tha ai.

Pavlloviq shpjegon se Serbia e Madhe është produkt i propagandës austro-hungareze dhe se ajo ka vazhduar që nga fundi i shekullit të 18-të dhe gjatë gjithë shekullit të 19-të.
Ai thekson se në rrethanat aktuale, një Serbi e Madhe do të kërcënonte integritetin territorial të Bosnjë e Hercegovinës dhe republikave të tjera të shkëputura jugosllave, dhe, siç thekson ai, nga ana tjetër, çështja serbe nuk është zgjidhur në mënyrë gjithëpërfshirëse dhe të unifikuar.

“Mbështesin shqiptarët dhe nxiten të krijojnë një shtet të pavarur, dhe nga ana tjetër serbët në Bosnjë, të cilave ka po aq sa ka shqiptarët në Kosovë, shtyhen me këmbëngulje në një mini-Jugosllavi, në një lloj federate, dhe ata shprehin me këmbëngulje disa nga aspiratat e tyre për zhvillim dhe jetë të pavarur”, shton ai.

Nga ana tjetër, Pavlloviq thekson se ato dy çështje - çështja e Kosovës dhe ajo serbe në Bosnjë nuk mund të mbivendosen, për të thënë se ka çështje shqiptare, ka çështje serbe, a mund të palosim në përputhje me rregullat ndërkombëtare dhe të shohim se çfarë pikat janë e lidhjes dhe e ndarjes. 
Nëse zgjidhja e çështjes serbe do të fillonte mbi bazën e Serbisë së Madhe, Pavlloviq thotë se do të përfundonim në një situatë ku vendet përreth do të destabilizoheshin dhe do të lindte një problem i madh.

“Për të parandaluar këtë, vetëm integrimi më i gjerë i gjithë hapësirës jugosllave, mos harroni se është një hapësirë unike e popujve dhe standardeve të përziera, vetëm një kornizë shtetëror më i gjerë, kornizë ndërkombëtare, e qetëson atë hapësirë.

E vetmja pikë e marrëveshjes mes serbëve dhe shqiptarëve është integrimi evropian, çfarëdo që të thonë me këtë, pse ata paqebërësit, ndërmjetësuesit evropianë nuk nisen nga ajo pikë që zona e atyre shteteve jugosllave plus Shqipëria të integrohet në BE, dhe pastaj le të diktojë Bashkësia standardet e tij përmes politikës, ekonomisë, kulturës... në kuptimin që nuk ka kufij, të drejtat të garantuar pronësore, personale, fetare, kulturore dhe të gjitha të drejtat e tjera, që njerëzit të mund të tregtojnë lirshëm, të udhëtojnë lirshëm”, beson Pavlloviq.

Sipas tij, kjo do t'i relaksonte marrëdhëniet në të gjithë Ballkanin, e veçanërisht në hapësirën e ish-Jugosllavisë, sepse, siç shton ai, ata popuj aq sa kanë jetuar të ndarë, kanë jetuar së bashku nën kornizat shtetërore të ndryshme, qoftë si pjesë e perandorive osmane, austro-hungareze apo shteteve jugosllave nga viti 1918 deri në vitet nëntëdhjetë.

Lidhur me aspiratat për të krijuar një Shqipëri të Madhe, Pavlloviq thotë se ato janë të drejta të natyrshme dhe se kjo aspiratë nuk mund t'u mohohet serbëve, shqiptarëve, bullgarëve apo grekëve.

“Është një tendencë e natyrshme, por kur e vendos atë tendencë natyrore në një kontekst historik, qoftë konflikti i luftës i vitit 1914 apo më parë konflikti midis Rusisë dhe Perandorisë Osmane në 1886, 1887 dhe 1888, atëherë Lufta e Dytë Botërore..., keni problem që të realizoni aspiratat”, shton ai.

Pavlloviqi kujton gjithashtu se komunistët jugosllavë në vitet 1945 dhe 1946, veçanërisht para miratimit të kushtetutës, mendonin që, siç thoshin, "zonat e Kosovës e Metohisë" t'i aneksoheshin Shqipërisë, por me kusht që Shqipëria t'i bashkohej federatës ballkanike.

“Kishte opsione të ndryshme, ide të ndryshme, por realiteti, ndërhyrja e forcave të huaja që më shumë destabilizojnë se sa stabilizojnë këto zona, kanë ndikuar që këto aspirata të shtypen në një mënyrë apo tjetër dhe që më pas të theksohen në propagandë si shkatërruese, luftënxitëse, varësisht nga fituesit dhe humbësit në luftë”, tha Pavloviq.

Ai shton se, si rregull, këto luftëra nuk janë shkaktuar nga vetë popujt ballkanikë, por aspiratat politike, tensionet mbështeten gjithmonë nga jashtë dhe në këto konflikte, në interesa të kryqëzuara, ka pasur grindje reciproke, urrejtje, krim, veprim, reagim.

“Çdo krim kërkonte hakmarrje dhe ky është një zinxhir në të cilin kalojmë nga shekulli i 19-të deri në ditët e sotme”, përfundon Pavlloviq.

Politologu Nenad Kecmanoviq thotë se ideja për një Shqipëri të zgjeruar për Kosovën dhe një Serbi të Madhe që do të zgjerohej për Republikën Srpska është një ide e vjetër që padyshim ka një bazë racionale tregtare.

Mirëpo, siç thotë ai, edhe pse Serbia në atë shkëmbim do të merrte më shumë njerëz dhe territor sesa Shqipëria, Kosova është burimi i spiritualitetit dhe shtetësisë serbe dhe nuk është për tregti profane.

"Simbolet dhe mitet kombëtare dhe shpirtërore nuk janë vlera për shkëmbim dhe për shkak të këtij kuptimi më të lartë, nuk besoj se dikush do të heqë dorë nga ato me asnjë çmim. Megjithatë, nuk është keq të përmendet paralelja Kosovë-Serbi me Perëndimin kolektiv si ilustrim i standardeve të dyfishta të tyre”, thotë Kecmanoviq.

Duke sqaruar standardet e dyfishta, Kecmanoviq tregon se Perëndimi beson se Kosova duhet të largohet nga Serbia dhe Republika Srpska duhet të mbetet në Bosnjë e Hercegovinë.
Ndoshta përgjigja e vërtetë ndaj standardit të tyre të dyfishtë, siç thekson ai, është standardi ynë i dyfishtë: Kosova e Metohia duhet të mbeten në Serbi dhe Republika Srpska mund të largohet nga Bosnja e Hercegovina.

Megjithatë, Kecmanoviq beson se Kosova dhe Republika Srpska nuk janë të krahasueshme sepse derisa serbët në Bosnjë e Hercegovinë janë populli përbërës, shqiptarët në Kosovë janë pakicë kombëtare.

"Ndoshta përgjigjen më të mirë e ka dhënë dikur Millorad Dodik - "nëse Kosova mbetet në Serbi, Republika Srpska është e gatshme të qëndrojë në Bosnjë e Hercegovinë të Dejtonit. Nëse Kosova largohet nga Serbia, Srpska gjithashtu largohet nga Bosnja e Hercegovina””, ka përfunduar Kecmanoviq.