Mandati presidencial në matematikën paszgjedhore – çmim ngushëllues për Kurtin apo krizë e re politike

Pas dështimit të Vetëvendosjes për të formuar qeverinë, analistët vlerësojnë se zgjedhjet e dhjetorit mund ta sjellin opozitën në pushtet, por se Albin Kurti do të mbetet faktor i pashmangshëm në negociatat paszgjedhore – veçanërisht sa i përket pozitës së presidentit. Ndërsa disa paralajmërojnë se një shpërndarje e tillë e fuqisë mund të hapë krizë të re institucionale, të tjerë mendojnë se pikërisht kjo funksion mund të bëhet “çmim ngushëllues” për Kurtin për një largim paqësor nga pushteti.

Shkruan: Petar Rosiq

Analisti politik Azdren Shala vlerësoi se rezultati i zgjedhjeve të parakohshme parlamentare të 28 dhjetorit nuk do të jetë shumë i ndryshëm nga ai i zgjedhjeve të mëparshme, të mbajtura më 9 shkurt, por se mbështetja për Vetëvendosjen do të bjerë.
Edhe analisti Shenoll Muharremi deklaroi se nuk beson që Kurti do të fitojë një mandat të ri, dhe se zgjedhjet e 28 dhjetorit do të jenë garë mes Bedri Hamzës dhe Lumir Abdixhikut. Megjithatë, shton ai, kjo nuk do të thotë se Vetëvendosja do të jetë “jashtë lojës”.
Muharremi tha se pa kompromis të madh nuk do të ketë zgjidhje e as institucione, dhe se Kurti ka gjasa të mira të bëhet president i Kosovës vitin e ardhshëm.

Shumicë prej dy të tretash

Analisti politik, Nexhmedin Spahiu, vlerëson për Kosovo online se metoda e zgjedhjes së presidentit të Kosovës përfaqëson një pengesë të vazhdueshme për zhvillimin e shoqërisë së Kosovës dhe se ai duhet të zgjidhet me votë të drejtpërdrejtë të qytetarëve. Siç shpjegon, vetëm Kosova dhe Shqipëria në Ballkan zgjedhin presidentin në parlament.
"Zgjedhja e presidentit të Kosovës është ajo që do ta pengojë gjithmonë shoqërinë e Kosovës, sepse në Ballkan, nga Turqia në Rumani dhe Slloveni, të gjithë zgjedhin presidentin me votë të drejtpërdrejtë të qytetarëve. Vetëm në Kosovë dhe në Shqipëri vendos parlamenti", tha Spahiu.
Ai shton se në Shqipëri, presidenti mund të zgjidhet me shumicë të thjeshtë, ndërsa në Kosovë, nevojitet një shumicë prej dy të tretash për të zgjedhur presidentin, gjë që, sipas tij, është një problem i madh.
"Kjo është arsyeja pse duhet të ndryshohet dhe presidenti duhet të zgjidhet drejtpërdrejt nga populli. Në dy raunde, gjithmonë do të votohet se kush do të jetë president", tha Spahiu.

Drejtori i OJQ-së CASA, Miodrag Marinkoviq, paralajmëron se pikërisht për shkak të mënyrës së zgjedhjes së presidentit, pas zgjedhjeve të dhjetorit Kosova mund të hyjë përsëri në krizë institucionale, sepse, siç vlerëson për Kosovo online, nuk ekziston një shumicë stabile që do të mund të mbështeste cilindo kandidat për president, e veçanërisht jo Albin Kurtin.
Marinkoviq thekson se kalkulimet politike tashmë janë duke u zhvilluar.
“Ne tashmë po i jetojmë këto kalkulime, ekziston rrezik i qartë që shumica eventualisht e formuar në dhjetor të shpërbëhet që në fillim të pranverës, për shkak se nuk ka numër të mjaftueshëm deputetësh për të zgjedhur presidentin”, tha ai.

Matematika zgjedhore

Ai shton se Kosova ndodhet në një krizë shumë të rëndë institucionale dhe se ekziston një rrugëdalje nga bllokada — që Lëvizja Vetëvendosje të marrë më pak se 40 vende në Kuvend, gjë që do t’i hapte rrugën opozitës të marrë legjitimitetin e plotë politik.
“Nën një kusht i vetëm kjo krizë mund të zgjidhet pa vonesa të mëtejshme dhe pa zgjedhje të reja — që Vetëvendosje të fitojë më pak se 40 deputetë në përbërjen e re, me ç’rast ata do të marginalizoheshin dhe nuk do të mund të formonin qeverinë. Po ashtu, ata nuk do të kishin mjaftueshëm vota për të kontestuar zgjedhjen e presidentit”, shpjegoi ai.
Siç shton, çdo rezultat mbi 40 deputetë për Vetëvendosjen do të thotë vazhdim i krizës institucionale në Kosovë.
Duke folur për spekulimet se Albin Kurti mund të braktisë postin e kryeministrit për t’u kandiduar për president, Marinkoviq thotë se nuk sheh mbështetje reale për një zhvillim të tillë.
“Shpresoj që jo”, tha ai, duke shtuar se megjithatë nuk mund të parashikojë kalkulimet politike.
“Duke gjykuar nga deklaratat e opozitës, nga qëndrimet dhe politikat e tyre, nuk jam i sigurt se opozita është e gatshme të mbështesë një zgjedhje të tillë”, theksoi ai.
Ai shtoi gjithashtu se presidentët e mëparshëm të Kosovës nuk kishin peshën politike që kanë si udhëheqës partie dhe se pret që të jetë e njëjtë edhe këtë herë. Ai gjithashtu thekson se sondazhet e opinionit publik tregojnë një rënie të mbështetjes për Vetëvendosjen, ndërsa opozita po rritet.
"Jam i sigurt se opozita do të ketë një ndikim matematik, statistikor dhe politik në zgjedhjen e presidentit, dhe në këtë rast nuk jam i bindur se Kurti ka ndonjë shans për t'u bërë president, nëse ai dëshiron fare", përfundoi Marinkoviq.

Drejtori i strategjisë në Qendrën për Politika Evropiane në Beograd, Millosh Pavkoviq, vlerëson gjithashtu se pas zgjedhjeve parlamentare çështja e zgjedhjes së presidentit do të jetë tema qendrore e negociatave politike.
Ai thekson se presidenti zgjidhet me shumicë dy të tretash në parlament, prandaj partive, të cilat zakonisht kanë një shumicë minimale për formimin e qeverisë, do t’u duhet shumë më tepër. Për këtë arsye, thotë ai për Kosovo online, Lëvizja Vetëvendosje “hyn në lojë”.
„Vetëvendosja në zgjedhjet e kaluara parlamentare mori mbi 40 për qind, dhe ndoshta tani do të ketë më pak, por sërish do të jetë një aktor i rëndësishëm politik dhe në këtë kuptim do të jetë partner i paevitueshëm në negociatat për zgjedhjen e presidentit. Në një skenar të tillë, kjo për Albin Kurtin mund të jetë një lloj shpërblimi ngushëllues, pasi vështirë se mund të sigurojë edhe një mandat të ri si kryeministër, por mund të marrë mbështetjen e partive të tjera që të zgjidhet president, ndërsa në këmbim të mbështesë një kandidat tjetër për kryeministër“, shpjegon Pavkoviq.

Skenari racional

Ai thekson se kompromisi rreth zgjedhjes së presidentit është i rëndësishëm për të shmangur zgjedhje të reja të parakohshme.
„Nëse presidenti nuk zgjidhet në raundin e parë ose të dytë, qeveria bie dhe shkohet në zgjedhje të reja. Pra, është e domosdoshme të arrihet një marrëveshje edhe me Vetëvendosjen. Edhe nëse partitë e tjera formojnë qeverinë pa Vetëvendosjen, ato nuk do të mund të zgjedhin presidentin pa ta. Për këtë arsye, kjo do të jetë pjesë e rëndësishme e negociatave koalicionuese dhe paszgjedhore“, thekson Pavkoviq.
Duke folur për kompromise të mundshme, Pavkoviq thekson se, nëse partitë duan të dalin nga kriza pa hyrë në një të re, ato patjetër do të duhet të hyjnë në negociata me Vetëvendosjen në lidhje me presidentin e Kosovës.
"Në këtë kontekst, besoj se partitë do të mendojnë racionalisht dhe nuk do të shkojnë me kokë në një pasiguri të re politike dhe në një krizë të re politike", tha ai.

Ai deklaron se është një "skenar racional", por se gjithmonë ekziston një përqindje e konsiderueshme probabiliteti që të ndodhë një krizë e re politike nëse negociatat me Vetëvendosjen dështojnë.
"Nëse Kurti, gjë që është karakteristikë e tij, është kokëfortë dhe vazhdon të këmbëngulë që Vetëvendosja të jetë kryeministër, kjo mund të çojë në një krizë të re politike. Megjithatë, duke i dhënë mandatin Konjufcës për pozicionin e Kryeministrit, ai sinjalizoi se është gati për kompromise. Nuk do të habitem nëse Vetëvendosja është gati për një kompromis të tillë, i cili do t'i lejonte Kurtit të largohej nga pushteti në mënyrë paqësore dhe graduale", deklaroi ai. 

Nga ana tjetër, thekson ai, nuk ka qëndrime të përcaktuara qartë në opozitë, pavarësisht nëse janë në favor të një ndarjeje të plotë me Vetëvendosjen apo nëse janë të gatshëm për kompromis. Ai vlerëson se rezultati përfundimtar varet kryesisht nga rezultatet e zgjedhjeve parlamentare.
"Nëse Vetëvendosja arrin një rezultat të rëndësishëm, ajo do të jetë e domosdoshme në negociatat për pozicionin e presidentit, dhe opozita thjesht do të duhet të përshtasë qëndrimin e saj me këto rezultate. Nëse, nga ana tjetër, Vetëvendosja pëson një katastrofë në zgjedhje, atëherë një skenar ku Kurti lihet plotësisht jashtë loje është i mundur", thotë Pavkoviq.