Përndijekja kundër serbëve në Kosovë - dy dekada krim të pandëshkuar

Sot bëhen 20 vjet nga fillimi i dhunës treditore të ekstremistëve shqiptarë kundër serbëve në Kosovë, gjatë së cilës u vranë tetë serbë, të paktën 170 u plagosën dhe më shumë se 4000 u dëbuan. Rreth 900 shtëpi serbe u shkatërruan dhe 35 objekte fetare, duke përfshirë 18 monumente kulture, u dogjën. Ikona të shumta dhe pasuri të paluajtshme kulturore u shkatërruan përgjithmonë. Disa vende u spastruan etnikisht.

Asnjë nga organizatorët dhe nxitësit nuk u soll para drejtësisë për këto krime dhe serbët e dëbuar nuk u lejuan të ktheheshin dhe as nuk u kompensuan për pasurinë e shkatërruar.

Në përleshje 11 shqiptarë kanë humbur jetën  me pjesëtarët e forcave ndërkombëtare të sigurisë. Të plagosur kanë mbetur edhe dhjetëra pjesëtarë të forcave ndërkombëtare që janë përleshur me shqiptarë vendas.

Fillimit të përndijekjes i paraprinë raportimet në mediat kosovare më 16 mars 2004, se tre djem të nacionalitetit shqiptar, të moshës 8, 11 dhe 12 vjeç, janë mbytur në Ibër, në fshatin Çabër, jo larg Zubin Potokut gjoja duke ikur nga sulmuesit serbë. Zëdhënësi i UNMIC-ut, Derek Chappell, megjithatë mohoi se djemtë vdiqën duke ikur nga serbët dhe vlerësoi se dhuna ishte planifikuar.

“Përpjekjet e ekstremistëve shqiptarë për ta paraqitur përndijekjen e marsit të serbëve në vitin 2004 si një reagim spontan të shqiptarëve ndaj rastit fatkeq të mbytjes së djemve shqiptarë nga fshati Çabër në lumin Ibër, për të cilin fajësohen me keqdashje serbët, vetëm një mbulesë për një aksion të mirëplanifikuar dhe të përgatitur paraprakisht të spastrimit etnik të serbëve nga Kosova e Metohija dhe shkatërrimit të identitetit të tyre kombëtar dhe kulturor, gjegjësisht fshirjes së gjurmëve të ekzistencës së tyre shekullore në atë zonë”, thuhet në botim të Agjencisë së Sigurisë Informative të Serbisë përgatitur me rastin e 20 vjetorit të përrndijekjes të popullit serb në Kosovë.

Sipas këtyre të dhënave, plani operacional i veprimit është përgatitur paraprakisht dhe është miratuar në mbledhje të fshehta të organizuara nga struktura të ndryshme shqiptare.

“Përfshirje të veçantë në përgatitjet për rebelimin dhe spastrimin etnik të serbëve kanë treguar pjesëtarët e shërbimit shqiptar të SHIK-ut, të cilët ishin të ngarkuar me grupimin e anëtarëve të tyre nëpër komuna dhe përgatitjen e ekstremistëve për një fushatë rrënimi kundër serbëve dhe tyre. pronë”, tregojnë të dhënat e BIA-s.

Skenat e pakëndshme të 17 marsit filluan në mesditë kur disa mijëra shqiptarë të Kosovës kaluan urën mbi Ibër dhe sulmuan serbët në Mitrovicën e Veriut. Ata përdorën armë automatike dhe snajper dhe hodhën kokteje molotov në automjetet e UNMIK-ut. Sulmet ndaj serbëve filluan edhe në Çagllavicë dhe fshatrat përreth serbe, Prishtinë, Podujevë, Vuçitërna, Istok, Gjakovë, Lipjan, Ferizaj, Vitinë, Suharekë, Obiliq, Prizren, Gjilan, Kamenicë e Kosovës, Pejë... Gjithçka ndodhi në prani të prej mijëra anëtarëve të forcave paqeruajtëse ndërkombëtare KFOR dhe UNMIK.

Në Obiliq, një shkollë është sulmuar dhe djegur në kohën kur rreth tridhjetë nxënës kanë qenë duke mbajtur mësim. Djegia e faltoreve dhe shkatërrimi masiv vazhdoi më 18 mars. Imazhi i thyerjes së kryqit në kishën e Shën Elias në Podujevë është bërë një nga simbolet e vuajtjeve serbe.

Ngjarjet e marsit në Kosovë u dënuan nga Këshilli i Sigurimit i OKB-së dhe BE-ja. Gjatë një vizite në Obiliq më 23 mars, kreu i atëhershëm i UNMIK-ut, Harry Holkeri, tha se ekstremistët shqiptarë "kishin një plan të gatshëm" për dhunën, ndërsa komandanti i forcave të NATO-s në Evropën Jugore, Admirali Gregory Johnson, përshkroi dhunën në Kosovë si qartazi e “organizuar”.

"Ky lloj aktiviteti, i cili në thelb është spastrim etnik, nuk mund të vazhdojë," u tha Johnson gazetarëve në Prishtinë.

Pas përndijekjes ndaj serbëve u arrestuan 270 shqiptarë, u dënuan 143, shumica me gjobë, 67 prej tyre u dënuan me burg, por jo aktorët kryesorë.

Serbët e vrarë

Në komunën e Mitrovicës janë vrarë Borivoje Spasojeviq (1941) dhe Jana Tuçev (1968), në Lipljan Nenad Vesiq (1951), babë e bir, Dobrivoje (1955) dhe Borko (1984) Stoliq janë vrarë në Drajkovc të Shtërpcës, në Gjilan u vra në komunën e Fushë Kosovës Boban Periq (1952), mësues i edukimit fizik në fshatin Kusçe, u vra Zlatibor Trajkoviq (1942) nga Fusha e Kosovës, kurse në komunën e Prizrenit, Dragan Nedelkoviq (1943) u vra në seminarin e Prizrenit.

Kisha dhe manastire u shkatërruara dhe dëmtuan

Në Prizren, Virgjëresha e Ljevishkës (shek. XIV), Kisha e Shën Shpëtimtarit (shek. XIV), Katedralja e Shenjtë Dëshmorit të Madh Georgi (1856), Kisha e Shën Nikollës Tutuçev (shek. XIV), Kisha e Shën Gjergj Runoviq (shek. XVI), Kisha e Shën Nedelisë (shek. XIV), Kisha e Shën Panteleimonit (shek. XIV), Kisha e Shën Kozmait dhe Damianit (shek. XIV), Kisha e Shën Nedelisë në Zivinjan, Manastiri i Shën Kryeengjëjve ( shek. Në Rahovec, Kisha e Shën Nedeljës (Kirijake, 1852), Bërnjaça u shkatërrua. Në Gjakovë, Kisha e Fjetjes së Shën Mërisë (shek. XVI) me shtëpinë e famullisë, Kishën Katedrale të Trinisë së Shenjtë (këmbanorët që i mbijetuan bombardimeve në 1999 u shkatërruan) dhe Kisha e Princit të Shenjtë Llazar në  Piskote u shkatërruan. Manastirit të Deviçit (shek. XV) iu vu zjarri në Sërbicë. Në Pejë, zona metropolitane me famullinë e Kishës së Shën Gjon Pararendësit dhe Pagëzorit, Kishën e Shën Gjonit në Beli Polje (përsëri në flakë) dhe Kishën e Shën Gjonit. Pararendësi dhe Pagëzori në Banjat e Pejës u shkatërruan. Në Ferizaj u shkatërrua kisha e Perandorit të Shenjtë Uroshit, në Kamenicën e Kosoves kisha në Slapashnicë të Sllapashnicës, si dhe kisha në Talinovci, në Shtimë Kisha e Kryeengjëllit të Shenjtë Mihail. Kisha e Shën Nikollës (shek. XIX) është djegur në Prishtinë, Kisha e Shën Nikollës është djegur në Fushë Kosovë dhe Kisha e Shën Katerinës në Breshia aty pranë. Kisha e Shën Elias është shkatërruar në Vuçitrn. Një kishë e re u shkatërrua në Obiliq. Kisha e Shën Savës u shkatërrua në Mitrovicën e Kosovës, ndërsa kisha e vitit 1930 në Podujevë.

Me qëllim që përndijekja i marsit kundër serbëve të mos harrohet kurrë, në Graçanicë mbahet ceremonia qendrore përkujtimore e përndijekjes me titull “Përndijekja – krim i shpërblyer”.

Në manastirin e Graçanicës do të mbahet një ceremoni përkujtimore, pas së cilës është planifikuar zbulimi i monumentit të të vrarëve në përndijekje dhe më pas një akademi ceremoniale.

Në Beograd, presidenti serb Aleksandar Vuçiq do të presë nxënës të shkollave fillore nga Kosova.