Rakoçeviq: 17 marsi – një krim i shpërblyer i paraprirë nga një heshtje ogurzezë

Gazetari dhe shkrimtari Zhivojin Rakoçeviq kujton se në prag të 17 marsit 2004, në Kosovë mbretëroi një heshtje e pazakontë, pas së cilës një turmë e përbërë nga mijëra shqiptarë filloi të rrënojë dhe djegë gjithçka që kishte para tyre. Edhe pse besohej se pas përndijekjes do të zhdukej ideja e pavarësisë së Kosovës, bashkësia ndërkombëtare, siç thotë ai, e shpërbleu krimin e qytetërimit dhe serbët mbetën pa qytete, pa vend ku të ktheheshin, me plagë dhe simbolin “më e keqja ju ka ndodhur, por keni shpëtuar”.

Zhivojin Rakoçeviq, atëherë kryeredaktor i Radio Kim, duke kujtuar 17 marsin 2004 dhe ngjarjet në Çagllavicë, afër Prishtinës, thekson se disa ditë para përndijekjes në Kosovë mbretëroi një heshtje e pazakontë, e cila, siç thotë ai, u tha serbëve nga përvoja se diçka po përgatitet.

“Dhe një heshtje kaq ogurzezë e përfshiu Kosovën disa ditë para 17 marsit, që do të thotë se diçka po ziente brenda, se ato parastruktura po vendosnin për jetën tonë, për qytetërimin tonë dhe për gjithçka që kemi në Kosovë dhe Metohi. Pastaj pati një shpërthim dhe zëri i Valentina Çukiqit nga Mitrovica e Kosovës duke thënë “Këtu ka filluar kaosi, nuk e di se çfarë po ndodh, të shtëna, çfarë po ndodh në vendin tuaj”. E thirra profesoren Mitra Reljiq, e cila ishte në kompleksin universitar në Prishtinë, dhe e pyeta “A mund të shihni nga dritarja pranë mullirit të erës, nëse diçka po lëviz drejt nesh”. Ajo tha se turma po shkonte në Çagllavicë dhe në atë moment ne u goditëm nga stuhia, të cilët e vërshuan Çagllavicën për 12 orë dhe na përmbytën jetën”, thotë Rakoçeviq.

Jovica Iviq u plagos atë ditë në Çagllavicë.

“Së pari pamë njolla gjaku nga plagosja e tij në rrugën ngjitur me rrugën, erdhën gjimnazistët, shokët e tij nga Graçanica, ishte protesta, ishte ajo, le të themi, spazma me të cilën jemi mësuar tashmë. Jetonim me të vdekurit, me të plagosurit, me lajmin se dikush është rrëmbyer, se dikush është rrahur, nuk kemi regjistruar as gurëzime. Ne si popull, si komunitet, si komunitet mediatik thjesht i kemi regjistruar të gjitha këto, por jemi sjellë në atë gjendje që kemi reaguar vetëm për të vdekurit dhe të plagosurit”, ka theksuar Rakoçeviq.

Ai kujton edhe bisedat me kolegë gazetarë, të cilët siç shprehet ai në mes të zjarrit dhe aksidentit tentuan të ndihmojnë dhe njëkohësisht të raportojnë për situatën.

“Nuk do ta harroj kurrë bisedën me kolegun Zoran Baboviq nga Fushë Kosova, gazetar i RTV Most-it, RTV Prishtinës dhe RTS-së, kur ai telefonoi, kuptuam se gjithçka po shembet, se gjithçka po digjej, se nuk kishte asgjë dhe fjalia jone me e rendesishme ishte te dije ku jemi, se situata eshte e tille qe ajo dallge eshte ndalur' dhe me duket se diku ne ajer, mes njerezve, ne nje bisede, ajo fjalia per ate dallge u ndal, se ndalimi i së keqes na qetësoi disi të gjithëve dhe ajo klithmë, që të paktën për këtë na jep një moment shprese, disi na qetësoi”, tregon ai.

Ishin, siç thotë ai, një milion detaje dhe ndryshim fytyrash, zjarr që përfshiu shtëpi dhe njerëz trima që edhe nën presion nuk donin të largoheshin nga shtëpitë e tyre.

“Më kujtohet gruaja e vjetër nga familja Markoviq të cilën e nxorëm nga shtëpia, sepse ajo ishte plotësisht e paralizuar nga ndikimi i demonstruesve të cilët hynë në shtëpinë e saj dhe shkatërruan gjithçka para syve të saj, dhe ajo është ulur plotësisht e ngrirë në tavolin me nje thes gjera prane saj dhe mbaroi me boten e saj, mbaroi me shikimin e saj, mbaroi me syte e saj. E tëra çfarë ju duhet të bëni është ta nxirrni jashtë dhe shtëpia e saj do të zhduket në valën tjetër. Me sa kuptoj, tani në vendin e shtëpisë së saj është ai "Bau market" milion dollarësh, një qendër e madhe tregtare, por sa herë që kaloj pranë asaj qendre shoh fytyrën e saj në qendër të të gjithëve dhe shoh se si ne atë moment po përpiqeshim të shpëtonim jetë, njerëz, të ruanim situatën, të ndalonim disi dhjetëra e dhjetëra sulme, elementë, me jetë të zhveshur, por ajo frikë, duket kur merr frymë, kur ndalon, kur sheh se çfarë ka ndodhur, kur dikush afër teje goditet nga një snajper”, kujton Rakoçeviq.

Situata në Çagllavicë nuk u qetësua as të nesërmen, më 18 mars, kur, siç pohon Rakoçeviq, dikush vendosi të lejojë qarkullimin nëpër atë vend.

“Serbët nuk kanë dashur që ajo rrugë të jetë e hapur për trafik atë ditë, sepse me siguri do të ketë viktima, por dikush është kujdesur të tregojë se shqiptarët janë viktima dhe se e gjitha ka qenë një konflikt mes dy palëve 17 marsi dhe konflikti në Çagllavicë nuk ishte aspak një konflikt mes dy palëve, ishte një sulm i përgjithshëm mbi një qytetërim, një sulm i përgjithshëm mbi shkollat ​​tona, bibliotekat, kishat, afresket, manastiret, ikona, mbi gjithë jetën, mbi kafshët, dhe pastaj kupton se duhet të mbijetosh dhe ajo valë të përputhet me ty, dhe se e vetmja zgjidhje është t'i shpjegosh vetes në mënyrë racionale në atë moment se cila është lëvizja jote e radhës dhe çfarë po bën në sekondën e ardhshme, kë po përpiqesh të shpëtosh , kujt i beson, cili është hapi tjetër dhe nuk ka panik, je ndrydhur brenda, të kanë lënë të gjitha frika dhe ke mbetur me një jetë të zhveshur kundër mijëra njerëzve që kanë ardhur të shkatërrojnë gjithçka që ke" thekson ai.

Siç pohon ai, populli serb jetoi me bindjen se 17 marsi ishte fundi absolut i idesë së pavarësisë së Kosovës dhe se bota demokratike, moderne, e cila e vëzhgon me sytë e saj, do të thotë "nuk mund t'i besosh një të tillë sistem me një shkallë të tillë lirie, një shkallë të tillë administrimi, nuk mund të përballesh me këtë, nuk është e natyrshme, nuk është normale”, megjithatë, siç thekson ai, ka ndodhur e kundërta.

“Virgjëresha e Ljevishkës po digjet, varen kafshët, varen derrat në gjithë Obiliqin, në Çagllavicë në një moment e shihni se turma e vrau të gjitha pulat, i vrau të gjitha shpendët. Ata dogjën gjithçka që u takuan, dhe pastaj ju thoni 'komuniteti ndërkombëtar duhet ta shohë këtë, bota duhet ta shohë këtë', dhe ata do të thonë 'jo, ju duhet ta ndani këtë jetë me të tjerët, ju nuk jeni në gjendje të krijoni një shoqëria funksionale në këtë moment dhe ajo shoqëri funksionale duhet të ndajë përgjegjësinë me dikë, sepse nuk jeni në gjendje të krijoni një sistem që do ta gëzojë atë pavarësi ideale botërore”, por ndodhi krejt e kundërta, komuniteti ndërkombëtar e shpërbleu dhunën e 17 marsit e shpërbleu atë krim civilizues që mund të krahasohet me krimet më të rënda në histori, por duhet të dimë vazhdimisht se ky krim ka ndodhur në kohë paqeje, në praninë e 30 mijë ushtarëve, në praninë e 5-6 mijë oficerëve të UNMIK-ut, shërbimeve sekrete, policies së Kosovës, sistemi, institucionet, asgjë nuk ekzistonte. Gjithçka u zhduk papritur dhe komuniteti ndërkombëtar e anashkaloi atë," thotë ai.

Pas 17 marsit serbët u dëbuan pothuajse nga të gjitha qytetet e Kosovës dhe nuk pati kthim.

“Edhe në Shtimle kemi pasur njerëz që kanë jetuar në kushte jashtëzakonisht të pamundura, kemi pasur njerëz që dy vjet nuk kanë lëshuar banesat e tyre në Prishtinë, por kanë qenë në Prishtinë, kemi pasur një komunitet të tillë që është integruar me seminarin në Prizren kishte disa njerëz që dolën në rrugë në qytet, por ai element më 17 mars ishte i drejtuar saktësisht, i organizuar në mënyrë perfekte dhe gjeti njerëz në banesa, i hodhi jashtë, i rrahu, madje edhe disa vrau. Nëntë persona vdiqën që ne e dime. Ne nuk e dimë më se kush vdiq më vonë në spitale, shkalla e atij elementi të mposhtjes së pasojave nuk mund të sistemohej fare," tha Rakoçeviq.

Ai shton se edhe 20 vjet pas përndijekjes, serbët po zbulojnë se çfarë u ka ndodhur dhe se pasojat e fatkeqësisë natyrore të 17 marsit po i vuajnë edhe sot.

"Ne e dimë për 20 vjet që mijëra ikona përfunduan në tregun e zi. Ndoshta, në 20 apo 30 vitet e ardhshme, në të njëjtin treg do të gjejmë relike të vjedhura nga kishat dhe manastiret tona. Nuk do ta dimë kurrë se sa mijëra varre u thyen atë ditë. Dimë për Deviçin, dimë për Belo Poljen, dimë për varrezat në Prishtinë. U thyen ata kryqe të bukur të shekullit të 19-të mbi kishën në Prishtinë, u thyen ato pllaka që mbulonin eshtrat e të ndjerëve, përmasat e atyre elementeve që i vuajmë edhe sot”, tha ai.

17 dhe 18 marsi janë skalitur në ndërgjegjen e serbëve në Kosovë, pohon Rakoçeviq, dhe ato data janë shndërruar në një simbol që thotë “më e keqja ju ka ndodhur, por keni mbijetuar”.