Sa është e sigurt që deputetët të mbeten pa mandate nëse Kuvendi nuk konstituohet deri më 26 korrik?

A mund të mbeten pa mandate deputetët e Kuvendit të Kosovës pas skadimit të afatit të caktuar nga Gjykata Kushtetuese për konstituimin e parlamentit, është një çështje për të cilën mendimet janë të ndara. Sipas një pikëpamjeje, Kushtetuta e Kosovës nuk parasheh që dështimi për konstituimin e Kuvendit sjell humbjen e mandatit, ndërsa sipas një tjetër, kjo do të ndodhë automatikisht. Kush do t’ua merrte mandatet deputetëve kur Kuvendi nuk është konstituuar dhe për këtë arsye nuk ekziston as Komisioni për Legjislacion dhe Mandate?

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Diskutimin mbi sanksionet që mund të godasin deputetët nëse Kuvendi nuk konstituohet deri më 26 korrik, afati i caktuar nga Gjykata Kushtetuese, e ka hapur ish-nënkryetari i Gjykatës Kushtetuese, Kadri Kryeziu, duke përmendur madje edhe dënime me burg.

“Çdo aktgjykim i Gjykatës Kushtetuese është ligj,” ka thënë Kryeziu, dhe mosrespektimi i tij sjell automatikisht pasoja.

“Masa e parë është ajo administrative ndëshkuese, që do të thotë heqja ose humbja e mandatit. Masa e dytë është ajo penale, ku Prokuroria Speciale ka për detyrë të nisë ndjekjen penale për shkeljen e rendit juridik dhe kushtetues të Republikës së Kosovës dhe mosrespektimin e ligjit. Kjo vlen për 120 deputetët e Kuvendit të Kosovës të cilët, sipas Kodit Penal, mund të dënohen me burgim nga tre deri në gjashtë vjet”, tha ai.

Deputetja e Alternativës, partnere e koalicionit të Vetëvendosjes, Mimoza Kusari-Lila, gjithashtu deklaroi se një nga pasojat juridike nëse nuk ndodh konstituimi i Kuvendit të Kosovës deri më 26 korrik mund të jetë heqja e mandatit për të gjithë deputetët.

“Pas kësaj, heqja e mandatit mund të pasojë edhe për kandidatët e tjerë nga listat zgjedhore,” tha Kusari-Lila, ndërsa për një skenar të ngjashëm paralajmëroi edhe deputetja e Nismës Socialdemokrate, Xhevahire Izmaku, e cila mendon se mandatet e deputetëve mund të rrezikohen në rast të mosrespektimit të afatit të caktuar nga Gjykata Kushtetuese.

Sipas mendimit të bashkëpunëtorit të Institutit Demokratik të Kosovës, Eugen Cakolli, Gjykata Kushtetuese nuk mund të marrë vendimin për revokimin e mandatit të deputetëve. Ai gjithashtu beson se nuk ka bazë kushtetuese ose procedurale për t'i privuar anëtarët e Kuvendit të Kosovës nga mandatet e tyre në rast se Kuvendi nuk konstituohet brenda afatit 30-ditor të dhënë nga Gjykata Kushtetuese.

"Kushtetuta specifikon rrethanat në të cilat një deputet humbet mandatin e tij. Këto përfshijnë dorëheqjen, vdekjen, mosbërjen e betimit, dënimin përfundimtar, burgimin efektiv dhe të tjera. Askund në Kushtetutë nuk thuhet se moskonstituimi i Kuvendit do të thotë humbje e mandatit. Nuk është aspak logjike dhe përgjegjësia nuk mund të jetë kolektive. Gjykata Kushtetuese nuk mund të marrë fare një vendim të tillë", tha Cakolli.

Analisti politik, Gëzim Kasapolli, thotë se askund në Kushtetutën e Kosovës nuk thuhet se deputetët mund të marrin ndonjë ndëshkim ose se mund të privohen nga mandati i tyre në rast se nuk votojnë.

"Nuk ka kushte të tilla në Kushtetutën tonë dhe nuk besoj se do të shkojë kaq larg," ka deklaruar Kasapolli për Kosovo online.

Heqja e mandateve për të gjithë deputetët është një skenar joreal edhe sipas mendimit të Stefan Surlliqit, docent në Fakultetin e Shkencave Politike në Beograd. Një kërcënim i tillë ndaj deputetëve, sidomos atyre të opozitës, sipas tij është një strategji e zvarritjes që i përshtatet Lëvizjes Vetëvendosje.

“Mendoj se kjo është një ‘spin’ që vjen qëllimisht fillimisht nga struktura qeverisëse dhe njerëzit e afërt me ta, të cilët thonë: ‘ja, nuk do të ketë zgjedhje, madje do ta ndryshojmë edhe përbërjen e deputetëve’. Po flasim për një skenar shumë joreal, sepse mandatet e deputetëve janë formalisht të verifikuara, por Kuvendi nuk është konstituuar. Kështu që, nëse nuk vjen deri te konstituimi, nuk mund të presim asnjë masë. Hipotetikisht, edhe nëse deputetët mbeten pa mandate, listat kanë të drejtë të propozojnë deputetë të rinj. E gjithë kjo mund të cilësohet si blerje kohe, sepse nga njëra anë kemi një qeveri teknike, nuk kemi Kuvend të konstituuar dhe atmosfera e përgjithshme politike është e tillë që po shkon drejt zgjedhjeve,” tha Surlliq për Kosovo online.

Aleksandar Rapajiq, drejtor programi i OJQ-së Qendra për Përfaqësimin e Kulturës Demokratike nga Mitrovica e Veriut, thotë se nuk është në dijeni se deputetët mund të ndiqen penalisht nëse Kuvendi nuk konstituohet brenda afatit kohor të përcaktuar nga Gjykata Kushtetuese, por ai beson se nëse afati 30-ditor nuk respektohet, deputetët automatikisht do të humbasin mandatet e tyre.

"Atëherë do të duhet të shkojmë në zgjedhje të reja, të cilat me shumë mundësi do të duhet të thirren nga presidenti", thotë Rapajiq.

Siç pohon ai, situata është shumë e çuditshme për momentin dhe fushata për zgjedhjet e ardhshme ka filluar tashmë.

“Ne shohim që partitë politike nuk kanë fare dëshirë ta zgjidhin problemin, por tashmë kanë hyrë në fushatë, duke sulmuar palën tjetër, duke lëshuar tullumbace provë për të parë se si do të reagohet. Mendoj se gjëja më e logjikshme është të mos shkojmë në zgjedhje dy herë brenda pak muajsh, por të kombinojmë zgjedhjet e reja me ato vendore. Ligjërisht mund të bëhet me shtyrjen e zgjedhjeve parlamentare në kohën kur janë caktuar ato lokale, por me këto afate të përcaktuara nga Gjykata Kushtetuese do të jetë shumë e komplikuar realizimi i saj”, tha Rapajiq për Kosova online.

Surlliq është i mendimit se zgjedhjet janë e vetmja rrugëdalje nga kriza politike në Kosovë, por ai beson se struktura qeverisëse e Albin Kurtit dëshiron t'i zgjasë zgjedhjet, ndoshta t'i bashkojë ato me ato lokale ose edhe të shmangë bashkimin e zgjedhjeve qendrore dhe lokale.

"Nëse do të kishte një konsensus midis opsioneve politike në lidhje me zgjedhjet e reja, mendoj se ata do të kishin gjetur një zgjidhje, por ende nuk është arritur një marrëveshje e heshtur dhe pastaj kemi këtë situatë karikaturë në të cilën ata po përpiqen të konstituojnë Kuvendin me seanca të panumërta ku zgjidhet presidenti", thotë Surlliq.

Për zgjidhjen e situatës në të cilën nuk mund të përfundojë konstituimi i Kuvendit, sipas vlerësimit të Kasapolit, është e nevojshme që presidentja Vjosa Osmani t’i drejtohet Gjykatës Kushtetuese me pyetje, sepse pa këtë, gjithçka mund të zvarritet pafundësisht. Ai thekson se Gjykatës Kushtetuese duhet t’i drejtohet dikush që aktualisht e ushtron pushtetin.

“Sot pushteti nuk ka parlament, as nuk ka qeveri – vetëm presidentja është pushteti që mund t’i drejtohet Gjykatës Kushtetuese për hapat e mëtejshëm, dhe besoj se kjo është mënyra më e mirë për ta zgjidhur këtë krizë. Vjosa Osmani ka pasur takime me kryetarët e grupeve politike dhe ajo do të jetë e kujdesshme në mënyrën se si do t’ia shtrojë pyetjen Gjykatës Kushtetuese, sepse kjo nuk do të jetë vetëm një shembull për këtë qeveri dhe për këtë parlament. Kjo do të vlejë edhe për qeveritë dhe parlamentet e ardhshme, sepse situata të tilla të ndërlikuara mund të ndodhin gjithmonë,” tha Kasapoli.