Surlliq: Për qytetarët e Serbisë, trashëgimia kulturore në tri pyetjet e para kur është fjala për dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës

Në panelin “Çfarë nuk ka në negociatat për normalizim” të mbajtur në Beograd, profesori asistent në Fakultetin e Shkencave Politike, Stefan Surlliq, theksoi se “çështja e trashëgimisë kulturore është në tri pyetjet e para kur qytetarët e Serbisë deklarojnë se çfarë mendojnë se duhet të jetë një nga temat kyçe në dialogun mes Beogradit dhe Prishtinës”.

Surlliq foli në panel për mbrojtjen e trashëgimisë kulturore, duke theksuar se duhet të ketë një dokument ligjërisht obligues që do ta zgjidhte këtë çështje.

Ai ka thënë se çështja e trashëgimisë kulturore është në tri pyetjet e para kur qytetarët e Serbisë deklarojnë se çfarë do të thotë Kosova për ta, gjegjësisht se çfarë mendojnë se duhet të jetë një nga temat kryesore në dialogun Beograd-Prishtinë.

“Është një mbështetje prej 67 deri në 86 për qind, ku qytetarët e Serbisë në përgjithësi e shohin si një çështje që duhet zgjidhur në normalizimin e marrëdhënieve”, thotë Surlliq.

Megjithatë, thekson ai, hulumtimet në Kosovë tregojnë se vetëm nëntë për qind e qytetarëve e mbështesin statusin e trashëgimisë kulturore si një nga çështjet për zgjidhjen e problemeve të Beogradit dhe Prishtinës.

Sipas fjalëve të tij, politikanët në Beograd nuk do të ofrojnë koncesion për çështjen e trashëgimisë kulturore për marrëveshjen përfundimtare.

“Beogradit nuk është i interesuar që trashëgimia kulturore të jetë një lloj koncesioni në marrëveshjen përfundimtare, të cilën do ta ofronte Prishtina apo aktorët ndërkombëtarë, sepse kuptohet që duhet aplikuar ‘në vetvete’ ndonjë model evropian për trashëgiminë kulturore, dhe të mos jetë temë e dialogut”, ka thënë ai.

Në Prishtinë, thekson Surlliq, ata e shohin Kishën Ortodokse Serbe vetëm si një aktor politik.

“Në bazë të këtyre narrativave, ne arrijmë në përfundimin se është e nevojshme të ndahet trashëgimia kulturore nga procesi, të cilin tani e quajmë dialog për planin evropian, dhe nëse versioni jozyrtar, që mund të shihnim në media, vetëm përmend trashëgiminë kulturore dhe të definohet statusi i saj”, tha Surlliq.

Ai shton se kur bëhet fjalë për trashëgiminë kulturore, plani evropian kërkon që të zbatohet një model i qëndrueshëm evropian.

Ai përkujtoi se pakoja e Ahtisarit nuk ofronte kushte të mira për ruajtjen e trashëgimisë kulturore, ndërsa autoritetet kosovare pohojnë të kundërtën, duke pretenduar se “Ahtisaari” është maksimumi, edhe pse, vlerëson ai, nuk është zbatuar plotësisht.

Ai ka thënë se sipas planit të Ahtisarit, KOS ka të drejtë të menaxhojë dhe rindërtojë pronën dhe objektin e saj dhe tha se kjo rregull shkelet çdo ditë, duke iu referuar ndalimit të patriarkut për hyrjen në Kosovë.

“Unë propozoj që procesi i dialogut të zhvendoset, së paku për sa i përket KOS-it dhe të jetë një proces krejtësisht paralel, të cilin do ta marrë edhe BE, meqenëse nuk shohim një dëshirë të qartë as të Beogradit dhe as të Prishtinës që përfaqësuesit evropianë të merren me këtë temë, në dialogun me Kishën Ortodokse Serbe po diskutohet për një zgjidhje të qëndrueshme”, theksoi ai.

Nga Iniciativa Qytetare, Maja Stojanoviq theksoi se temat që janë lënë jashtë dialogut Beograd-Prishtinë dhe që janë të një rëndësie vendimtare për normalizimin e marrëdhënieve, duhet të diskutohen me shoqërinë civile.

Ajo vlerësoi se organizatat që merren me viktimat janë të neglizhuara në masë të madhe.
Ajo shtoi se tema e të zhdukurve po përdoret për të ndalur dialogun dhe për të pamundësuar çdo marrëveshje, në vend që të ngrihen ato pyetje për të përcaktuar fatin e të zhdukurve nga të dyja palët.

Ajo shprehu frikën se edhe nëse pranohet propozimi franko-gjerman, çështja e viktimave dhe e atyre që vuajtën nuk do të zgjidhet, e cila në thelb çon në paqe dhe një ulje të intensitetit të nacionalizmit.
Çështjet që gjithashtu nuk përmenden në planin evropian janë tema që kanë të bëjnë me mbrojtjen e pronës, për të cilën ka folur Dushan Radakoviq nga organizata joqeveritare ACDC.

“Rreth 6000 gurë varresh u shkatërruan dhe u dëmtuan, si dhe rreth 250 varreza ortodokse serbe, dhe në më shumë se 50 varreza nuk ka asnjë monument të tërë, sipas të dhënave të UNHCR-së nga viti 2000. U shkatërruan 27,500 shtëpi dhe 5,900 banesa të serbëve dhe joshqiptarëve, gjithsej 33,500 njësi banimi”, tha ai.

Ai ka theksuar se viktimat nuk kanë marrë dëmshpërblim, dhe Prishtina është duke punuar në konfiskimin shtesë të tokës.

Ai ka deklaruar se serbëve në Kosovë u është marrë prona për të ndërtuar një “stacion policor” në 48 hektarë, por në fakt, ai ka thënë se bëhet fjalë për një bazë nga ku shihet i gjithë Kopaoniku dhe Sjenica në Serbi.