Tanaskoviq: Është e vështirë të pritet që përfaqësuesit e vijës antisllave në BE të mbrojnë më me energji të drejtat e Kishës Ortodokse Serbe

Shqetësimi në rritje i Kishës Ortodokse Serbe për ekzistencën dhe të ardhmen e saj është i kuptueshëm, si dhe kërkesa për të filluar konkretisht diskutimin e statusit të saj në 'Kosovë' sa më shpejt të jetë e mundur, duke pasur parasysh përkeqësimin e vazhdueshëm të pozicionit të popullit serb dhe tundimet e shumta ndaj të cilave ekspozohet vazhdimisht, thotë për Kosovo online Darko Tanaskoviq, ish-ambasador i Serbisë në UNESCO, Vatikan dhe Turqi.

Ai vlerëson se çështja e statusit të Kishës Ortodokse Serbe duhet të jetë për dialogun midis Beogradit dhe Prishtinës, sepse ka një pikë të veçantë për këtë në Marrëveshjen për rrugën drejt normalizimit të marrëdhënieve nga viti 2023, por ai gjithashtu vëren se ka një ngecje pothuajse të plotë në atë rrugë, sepse Prishtina po pengon qartë procesin e dialogut, duke zbatuar njëkohësisht një sërë veprimesh dhe duke miratuar masa që, në fund të fundit, kanë si qëllim një ndryshim të rëndësishëm të situatës në terren dhe spastrimin etnik të zvarritur të serbëve, veçanërisht nga veriu.

Ai gjithashtu vëren se temat mund të futen në dialog vetëm me pëlqimin e ndërsjellë të pjesëmarrësve, gjë që edhe Prishtina e keqpërdor.

"Pozicioni i KOS-it në 'Kosovë' është jashtëzakonisht kompleks dhe i palakmueshëm, sepse është në kryqëzimin e së drejtës ndërkombëtare, legjislacionit të Kosovës dhe marrëveshjeve që rezultojnë nga dialogu midis Beogradit dhe Prishtinës, të cilat në përgjithësi nuk zbatohen. KOS-i, në një farë mënyre, nuk është as në qiell as në tokë. Në planin e Ahtisaarit, të cilin Serbia nuk e ka pranuar kurrë, sipas mendimit të përgjithshëm të ekspertëve, dhe vetë KOS-it, pjesa që i referohet statusit dhe të drejtave të KOS-it është ndër më të zhvilluarat. Ajo njihet si bashkësi e veçantë fetare që ka të drejtë të menaxhojë objektet dhe pronën e saj, ka të drejtë të mirëmbajë dhe restaurojë objektet e saj, të organizojë aktivitete edukative dhe bamirëse, si dhe të komunikojë dhe bashkëpunojë me selinë në Beograd. Autoritetet në Prishtinë, siç dihet, kanë marrë disa nga këto dispozita dhe i kanë përfshirë ato në kornizën e tyre kushtetuese, e cila në letër i ka njohur KOS-it të drejtat disi të reduktuara të parashikuara nga plani i Ahtisaarit, të drejtat e njohura ligjërisht dhe është nën presion të vazhdueshëm", thotë Tanaskoviq.

KOS-i, shton ai, duhet të luftojë fort dhe të luftojë për atë që i takon sipas vendimeve të gjykatave të Kosovës.

"Një segment i veçantë, me rëndësi ndërkombëtare, i garantimit të të drejtave të KOS-it përfaqësohet nga Ligji për Zonat e Mbrojtura (2008), i cili rregullon mbrojtjen e vendeve të shenjta ortodokse serbe që janë në listën e UNESCO-s të pronave kulturore të rrezikuara. Dhe edhe atje ka probleme, edhe pse ky lloj mbrojtjeje është i vlefshëm, por është i kufizuar vetëm në katër vende të shenjta, dhe qindra janë në rrezik. Bashkësia e Komunave Serbe, e parashikuar në Marrëveshjen e Brukselit të vitit 2013, për të cilën nuk ka asgjë (për momentin), sigurisht që do të ishte përgjegjëse për t'u kujdesur për statusin e KOS-it. Kjo është, shkurt, se si qëndron ligjërisht, por ka qenë e qartë për një kohë të gjatë, në fakt që nga fillimi, se thelbi i problemit nuk është në fushën ligjore, por në atë politike", thekson ky diplomat.

Lidhur me atë se kush duhet të jetë garantues, nëse ka një marrëveshje për statusin e KOS-it, në mënyrë që ai të respektohet, Tanasković thotë se meqenëse BE-ja, "për fat të keq, ndërmjetëson zyrtarisht dialogun, do të ishte logjike që ajo të garantonte respektimin e marrëveshjes, nëse dhe kur ajo të arrihej, domethënë, të krijonte në strukturën e saj një mekanizëm institucional për monitorimin dhe sigurimin e përmbushjes së detyrimeve të dakorduara, me ekzistencën dhe zbatimin e sanksioneve efektive kundër shkelësve të marrëveshjes".

"Megjithatë, kjo duket si fantastikë shkencore sot. Mendoj se është e nevojshme të thuhet se BE-ja jo vetëm që nuk është një ndërmjetësuese e suksesshme, por se është gjithnjë e më pak e përshtatshme të jetë fare ndërmjetëse, nëse me ndërmjetësim nënkuptohet të paktën një qëndrim disi i paanshëm ndaj dy palëve në konflikt. Prej kohësh është e qartë për këdo objektiv dhe të arsyeshëm se qasja e atyre në BE që janë përgjegjës për negociatat midis Beogradit dhe Prishtinës, pavarësisht të gjitha pamjeve dhe banaliteteve banale, nuk është neutrale ndaj statusit, por se është e dëshirueshme dhe e vetmja "rezultat normal është që Serbia të njohë pavarësinë e vetëshpallur të 'Kosovës'". Anëtarët e BE-së që nuk e kanë njohur atë për momentin mbeten pasivë në këtë drejtim dhe nuk e vënë në dyshim sjelljen e qartë pronësore të 'ndërmjetësve' që veprojnë gjithashtu në emër të tyre", deklaron Tanaskoviq.

Kjo është arsyeja pse, sipas tij, kursi bandit anti-serb i "qeverisë" aktuale në Pristinë tolerohet objektivisht në Bruksel, dhe edhe nëse, siç thotë ai, në vend të ekstremistit Aljbin Kurti, do të kishte një politikan gjoja më të moderuar, domethënë një parti, gjithçka do të ecte në thelb në të njëjtën rrugë, më shpejt ose më ngadalë.

Lidhur me qëndrimin e KOS-it, përveç qëndrimit vazhdimisht hipokrit të BE-së, i cili nuk është nga dje, gjërat, thekson Tanaskoviç, u përkeqësuan më tej pas fillimit të luftës në Ukrainë. Ai konflikt radikalizoi shumë qëndrime, intensifikoi dhe përshpejtoi proceset në bashkësinë ndërkombëtare, përfshirë edhe në lidhje me problemin e "Kosovës".

BE-ja dhe i ashtuquajturi "Perëndimi kolektiv" filluan gjithnjë e më shumë ta shihnin KOS-in si një instrument dhe kanal të "ndikimit të keq rus", vëren Tanasković dhe kujton se edhe në Rezolutën e Parlamentit Evropian të 9 marsit 2022 "mbi ndërhyrjen e huaj në proceset demokratike të BE-së", KOS-i përmendet në mënyrë eksplicite dhe skandaloze si një instrument i Rusisë në promovimin e vlerave tradicionale familjare dhe forcimin e lidhjeve shtet-kishë në Serbi, Mal të Zi dhe Republika Srpska. Sipas tij, vlerësime të ngjashme u paraqitën në Raportin e PE-së për Serbinë nga prilli 2023, dhe pati edhe disa deklarata nga zyrtarë evropianë në të njëjtën frymë.

 Dhjetë vjet më parë, siç pohon ai, mbështetësit perëndimorë të 'Kosovës' i theksuan, mjaft strikt, Prishtina se, për të përmirësuar imazhin e saj në bashkësinë ndërkombëtare, ajo duhet të respektojë pozicionin specifik të KOS-it në kontekstin e përgjithshëm të çështjes së Kosovës, kështu që, për shembull, ata madje ndaluan miratimin e Ligjit për Trashëgiminë Kulturore në 'Kuvendin e Kosovës', sepse drafti i tij thotë se monumentet kulturore në territorin e 'Kosovës' janë pronë e 'Shtetit të Kosovës'. 

"Sot, ato aspekte të politikës së jashtme të BE-së që janë veçanërisht të rëndësishme për ne, dhe që kanë të bëjnë me identitetin dhe traditat sllave dhe ortodokse të popullit serb, vendosen në mënyrë dominuese nga përfaqësueset (kryesisht përfaqësuese të thekura femra) të një linje të ashpër dhe fanatike anti-ruse dhe anti-sllave, e cila nuk është e panjohur me revizionizmin historik militant në aspektin e relativizimit të marrëdhënies midis antifashizmit dhe nazizmit. Është e vështirë të pritet që njerëz të tillë të avokojnë më energjikisht për realizimin e të drejtave të KOS-it mbi 'Kosovën'. BE-ja e vitit 2025 nuk është BE-ja e vitit 2013, dhe që atëherë Brukseli "mbështeste" Prishtinën. Ne duhet të përballemi me këtë fakt pa asnjë gjobë vetëmashtrimi dhe t'i përshtatemi atij politikisht, d.m.th., diplomatikisht, në një mënyrë të qëllimshme në mënyrë që të mbrojmë interesat tona ligjore dhe legjitime, jetësore në Kosovë dhe Metohi, dhe duke vepruar kështu, të shkojmë globalisht sa më gjerësisht të jetë e mundur. Kjo nuk është aspak e lehtë, por është e nevojshme dhe sigurisht e qartë për të gjithë ata që merren me 'Kosovën' në nivel shtetëror. Dhe KOS-i është..." boshti i identitetit shpirtëror, kombëtar dhe kulturor serb, dhe jo vetëm në Kosovë dhe Metohi. Kjo është arsyeja pse armiqtë tanë dhe aleatët e tyre do ta shkatërronin atë”, vlerëson bashkëbiseduesi ynë.

Duke folur për të drejtat pronësore të Kishës Ortodokse Serbe, Tanaskoviq thotë se edhe tani Prishtina i njeh ato kushtetutërisht, por në praktikë i respekton vetëm në një masë të kufizuar dhe i shkel vazhdimisht.

“Është shumë e vështirë për shqiptarët të pranojnë faktin se ka serbë në 'Kosovë' dhe se, pavarësisht gjithçkaje, ata duan të qëndrojnë atje”, përfundon Tanaskoviq.