Tanaskoviq: Shqiptarët duan që Kosova të jetë vetëm e tyre, në të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen

Profesori Darko Tanaskoviq, islamolog dhe ish-ambasador i Serbisë në UNESCO, ka komentuar përpjekjet më të fundit për përvetësimin e Patriarkanës së Pejës për gazetën “Danas”, duke thënë se shqiptarët duan që Kosova të jetë vetëm e tyre – në të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen.

Tanaskoviq thekson se trashëgimia shpirtërore dhe kulturore serbe në Kosovë është nën presion nga forma të ndryshme – nga rrezikimi fizik dhe shkatërrimi, deri te përvetësimi falsifikues kulturor-historik dhe keqpërdorimi i vlerës së saj të verifikuar universale.

“Kosova dhe Metohia, natyrisht, u përkasin edhe banorëve të saj joserbë, por ata duan që krahina të jetë vetëm e tyre, si në të kaluarën ashtu edhe në të tashmen, e mbi të gjitha në të ardhmen. Kur bëhet fjalë për trashëgiminë shpirtërore dhe kulturore serbe, në varësi të rrethanave lokale dhe konjukturës ndërkombëtare, zbatohen disa metoda – rrezikimi fizik dhe shkatërrimi, përvetësimi falsifikues kulturor-historik dhe, në fund, keqpërdorimi i vlerës së saj universale të verifikuar, në kuadër të një narrative të re, e cila në disa pjesë të bashkësisë ndërkombëtare, përfshirë atë profesionale, është mjaft e pranueshme, se ‘shteti i Kosovës’ është i gatshëm të kujdeset në mënyrë të barabartë dhe të përgjegjshme për të gjithë trashëgiminë e vet kulturore, pavarësisht nga përkatësia e saj fetare dhe kombëtare, duke i zbehur kështu në mënyrë ‘të butë’ identitetin kulturor serb”, ka thënë ai.

Ai thekson se është e vështirë të zhvillohet një luftë efektive, por se është e nevojshme që vazhdimisht t’i drejtohet bashkësisë ndërkombëtare politike dhe akademike dhe të kundërshtohen me argumente versione të tilla të rreme.

“Duke qenë se Kosova dhe Metohia janë pjesë kushtetuese-juridike e Serbisë, do të shtoja edhe ‘gabimet’ nga brenda. Është e vështirë, në kushtet kur Serbia nuk ka kontroll mbi territorin e krahinës së saj jugore, të zhvillohet një luftë efektive kundër asaj që ata ndërmarrin në terren. Si, për shembull, t’u pamundësohet shqiptarëve që në sistemin arsimor dhe ofertën turistike ta paraqesin trashëgiminë shpirtërore dhe kulturore serbe me mjegullim sistematik të informacionit për natyrën e saj thelbësisht serbe? Natyrisht, duhet që në mënyrë të përshtatshme t’u drejtohemi vazhdimisht të gjitha adresave në bashkësinë ndërkombëtare politike dhe veçanërisht akademike dhe të kundërshtojmë me argumente versione të tilla të rreme, por arritjet e një veprimi të tillë janë relativisht modeste dhe të kufizuara, gjë që nuk do të thotë se janë të papërfillshme. Duket se në këtë drejtim koha punon për kundërshtarët e serbizmit, por kjo në planin afatgjatë nuk duhet të jetë e saktë. Koha është një faktor tejet i pakapshëm”, thekson Tanaskoviq.

Ai thekson se duhet kujtuar gjithmonë se në listën e UNESCO-s të trashëgimisë botërore në rrezik ndodhen vetëm katër faltore serbe në Kosovë, ndërkohë që ka qindra të tilla dhe të gjitha janë nën një formë presioni dhe rreziku.

“Këto që janë në listë nuk janë drejtpërdrejt të rrezikuara fizikisht, por edhe kjo është relative. Ndoshta si metaforë e gjendjes së mbrojtjes së trashëgimisë sonë në Kosovë mund të merret gjendja e Kishës së Virgjëreshës së Levishkës në Prizren, bazuar në dëshminë e fundit të kolegut Goran Komar – në kishë nuk mund të hyhet nga porta kryesore, para së cilës është parkuar një xhip i fqinjit, ndërsa ajo është e rrethuar me tela; shumica e freskave të çmuara janë dëmtuar rëndë në vitin 2004 nga djegia e qëllimshme e gomave të makinave; disa prej tyre janë restauruar falë kujdesit të UNESCO-s dhe përpjekjeve të ekspertëve italianë, por paraqitja e Shën Simeonit Mirotoçiv me bijtë e tij, për mrekulli, është ruajtur e paprekur. Megjithatë, aty janë tela dhe xhipi, kundër të cilëve nuk ka mbrojtje nga UNESCO... Por të mos harrojmë, kjo faltore madhështore dikur ka qenë edhe xhami”, thotë ai.

Ai shton se përderisa ekzistojnë kisha serbe, klerikët e tyre të përkushtuar, murgeshat, murgjit dhe populli serb në Kosovë, do të ruhen edhe faltoret serbe.

“Pa popullin, biseda për faltoret do të hynte në një dimension krejt tjetër, të dëshirueshëm për shqiptarët, dhe për këtë arsye me të gjitha mënyrat e mundshme, përfshirë edhe ato kompromisuese, por kurrsesi duke pranuar pavarësinë de jure të ‘Kosovës’, duhet të angazhohemi për një jetë sa më të durueshme dhe dinjitoze të serbëve në krahinë. Kisha jonë është e vetëdijshme për këtë dhe gjithmonë është angazhuar për mbijetesën në djepin tonë shpirtëror dhe shtetëror, por edhe për një qasje realiste ndaj rrethanave të përgjithshme dhe lokale. Shteti dhe KOs duhet të veprojnë në mënyrë të koordinuar. Sa i përket planit franko-gjerman dhe të ngjashmëve, përvoja, jo vetëm e jona, na mëson se asgjë nuk duhet konsideruar e pranuar derisa të zbatohet. Tingëllon joligjike, por kjo është logjika e marrëdhënieve ndërkombëtare, ku gjithnjë e më pak rëndësi ka e drejta ndërkombëtare, për të mos folur për moralin. Mendoj se rruga e ‘Kosovës’ drejt UNESCO-s për momentin, për disa arsye, është e mbyllur”, përfundon Tanaskoviq.

Kujtojmë se nxënësit e Shkollës së Mesme Teknike “Rifat Gjota” së fundmi, në organizim të Muzeut Arkeologjik në Pejë, vizituan Patriarkanën e Pejës, e cila në njoftimin e muzeut u paraqit si “kompleks i kishave fillestare pararomane dhe bizantine që janë transformuar sistematikisht në kisha ortodokse rashko-serbe”.

Kjo ka nxitur reagimin e Ministrisë së Kulturës së Serbisë, e cila e dënoi këtë veprim duke e cilësuar si shembullin më të fundit të përpjekjeve për përvetësimin e trashëgimisë kulturore serbe përmes falsifikimit të historisë në mënyrën më bizare.

Një grup organizatash joqeveritare serbe nga Kosova në një deklaratë theksoi se nuk bëhet fjalë për një incident të izoluar, por për një model më të gjerë interpretimesh të diskutueshme, provokimesh dhe përpjekjesh për ndryshimin e karakterit dhe identitetit të trashëgimisë së Kishës Ortodokse Serbe në Kosovë, ndërsa reagoi edhe Instituti për Kulturën Serbe Prishtinë – Leposaviq.