Vuçiq: Imazhi i Këshillit të Sigurimit të OKB nuk pasqyron shpërndarjen reale të pushtetit në botën e sotme

Kombet e Bashkuara nuk janë më një pamje realiste e botës sipas shpërndarjes së pushtetit, e cila është më e dukshme në përbërjen e Këshillit të Sigurimit, i cili është organi kryesor i OKB-së dhe i vetmi që mund të miratojë akte ligjërisht të detyrueshme që shtetet duhet t'i respektojnë. Kjo është arsyeja pse historia kryesore që rrethon reformimin përfundimtar të OKB-së në të vërtetë sillet rreth reformimit të Këshillit të Sigurimit si organi që funksionon më keq në praktikë, tha për Kosovo online Mihajlo Vuçiq, bashkëpunëtor i lartë kërkimor në Institutin për Politikë Ndërkombëtare dhe Ekonomi.

"Imazhi i Këshillit të Sigurimit të OKB-së, si organi kryesor në të cilin Franca, Britania e Madhe, Rusia, SHBA-të dhe Kina janë anëtarë të përhershëm që nga vitet 1970, nuk pasqyron shpërndarjen reale të pushtetit në botën e sotme në të cilën India, Afrika e Jugut dhe Brazili janë bërë gjithashtu fuqi të mëdha..." thotë Vuçiq.

Sipas tij, problemet që ekzistojnë sot në funksionimin e OKB-së bazohen, para së gjithash, në organizimin strukturor të OKB-së në kuptimin që ato u formuan në kohën pas Luftës së Dytë Botërore, kur fuqitë fitimtare vendosën të formojnë një organizatë bazuar në rolin e tyre si fitues në luftë, gjë që u përshtatej atyre dhe axhendës së tyre politike në atë moment.

"Në 30 vitet e para të ekzistencës së OKB-së, patëm edhe një situatë ku një fuqi e madhe, si Kina, nuk ishte as anëtare e Këshillit të Sigurimit të OKB-së, por atë funksion e kryente Tajvani", kujton bashkëbiseduesi ynë.

Vuçiq thekson se propozimet për reformën e Këshillit të Sigurimit nuk janë të djeshme, por disa prej tyre u krijuan praktikisht në kohën e krijimit të OKB-së, sepse ishte e qartë që në fillim se disa gjëra nuk do të funksiononin siç duhet dhe se ndoshta diçka duhet të ndryshohet. Ai thotë se propozimet për reformë vijnë edhe nga anëtarët e përhershëm të Këshillit të Sigurimit, por edhe më shumë nga ata që do të donin të bashkoheshin përfundimisht me Këshillin e Sigurimit ose të shpërndanin pushtetin në atë organ në ndonjë mënyrë tjetër.

Sipas tij, nga anëtarët e Këshillit të Sigurisë po vijnë tre lloje propozimesh.

"Njëra është se gjërat po funksionojnë pak a shumë siç janë tani, që në thelb është qëndrimi i SHBA-së, sepse më duket se ata nuk e shohin mundësinë e përfshirjes së disa prej aleatëve të tyre në Këshillin e Sigurisë që do të ndihmonin në funksionimin e mëtejshëm më të mirë të OKB-së. Fakti është se i gjithë sistemi i marrëdhënieve ndërkombëtare pas Luftës së Dytë Botërore është në thelb krijim i SHBA-së dhe aleatëve të saj. Ky sistem u përshtatet atyre, por ne nuk po flasim vetëm për OKB-në, por mund të flasim edhe për Bankën Botërore, Fondin Monetar Ndërkombëtar..." thekson Vuçiq.

Propozimet që kërkojnë një reformë të pjesshme me futjen përfundimtare të anëtarëve të rinj në Këshillin e Sigurimit, por që nuk do të kishin të njëjtin fushëveprim të të drejtave si ata ekzistues, kryesisht, thotë ai, vijnë nga Rusia dhe disa vende që herë pas here veprojnë së bashku me Rusinë, si Kina ose disa vende jashtë Këshillit të Sigurimit.

"Këto propozime në përgjithësi parashikojnë zgjerimin e Këshillit të Sigurimit në disa nga vendet që kërkojnë më shumë multipolaritet në botë. Këto janë kryesisht vende që më parë i quanim vende të botës së tretë, por në të vërtetë janë vende që sot janë dhe vendet e para të botës për sa i përket zhvillimit ekonomik, vetëm se kjo nuk reflekton në fuqinë e tyre në organizatat ndërkombëtare, si India, Afrika e Jugut ose disa vende të Amerikës Latine. Ky propozim është legjitim, por lind pyetja pse të futen shtete të reja anëtare që nuk do të kishin të njëjtin fushëveprim të të drejtave si ato ekzistuese, sepse këto propozime nuk parashikojnë mundësinë e përdorimit të vetos prej tyre, domethënë mundësinë e bllokimit të vendimeve të Këshillit të Sigurimit. Nuk e di se kush do të ishte i interesuar për një gjë të tillë", thotë Vuçiq.

Lloji i tretë i propozimit, sipas tij, vjen nga Franca, e cila është anëtare e përhershme e Këshillit Botëror dhe përpiqet të balancojë midis këtyre dy poleve të kundërta.

"Ajo është në favor të pranimit të ndonjë anëtari të ri që do të kishte të drejta të barabarta, por kryesisht ajo propozon vende për të cilat është e sigurt se do të punonin së bashku me të, në interesin e saj, siç është, për shembull, Gjermania, aleati i saj kryesor në marrëdhëniet ndërkombëtare si anëtare e Bashkimit Evropian. Pra, asnjë nga ato propozime reformash nuk është drejtuar drejt një efikasiteti më të madh të punës së Këshillit të Sigurimit, por janë thjesht një temë për diskutim dhe ato diskutime janë të pafundme dhe nuk çojnë askund...", pohon ai.

Në këtë kuptim, thotë ai, perspektivat e mëtejshme të zhvillimit të OKB-së në fushën e sigurisë ndërkombëtare janë shumë të errëta dhe për shumë vite ka qenë e qartë se qendra e vendimmarrjes në lidhje me çështjet e sigurisë ndërkombëtare është zhvendosur nga OKB-ja dhe është reduktuar në një rreth të ngushtë fuqish të mëdha që vendosin në samitet e tyre diplomatike, siç është takimi i Presidentit të SHBA-së me Presidentin e Rusisë në Alaska ose takimi i Presidentit të Rusisë me Presidentin e Kinës në Pekin.

“Këtu merren vendime kyçe, dhe Këshilli i Sigurimit është më shumë një shfaqje për publikun ku mund të dëgjojmë diskutime të këndshme diplomatike, por nuk ka vendimmarrje substanciale”, thotë Vuçiq.

Megjithatë, ai thotë se ne duhet ta shohim ende OKB-në si diçka që i ka sjellë shumë gjëra pozitive botës, sepse aktiviteti i saj është shumë më i gjerë sesa thjesht aktiviteti i sigurisë. Ai kujton se OKB-ja formoi organe dhe organizata të shumta që merren me të gjitha çështjet e jetës së njerëzve në planet, nga mjedisi, përmes trashëgimisë kulturore, përmes problemit të mungesës së ushqimit, zhdukjes së varfërisë, mbrojtjes së ujit, ajrit, energjisë dhe gjithçkaje që i nevojitet njeriut për jetë, dhe ato janë shumë të suksesshme atje.

"Në këto 80 vjet, OKB-ja ka arritur ta rrisë cilësinë e jetës së njeriut të zakonshëm në një nivel shumë më të lartë se sa ishte në vitin 1945. Ato gjithashtu kontribuan që vendet e botës të bashkëpunojnë më shumë në atë front, në kuptimin e miratimit të traktateve të shumta ndërkombëtare nën kujdesin e OKB-së që zbatohen në marrëdhëniet ndërkombëtare dhe të cilat shtetet me të vërtetë shumë rrallë i shkelin, ose kur i shkelin ato, pranojnë të mbajnë sanksione të caktuara", thotë ky jurist.

Edhe pse narrativa më e zakonshme për OKB-në në media dhe në publik është kritike në kuptimin që nuk ka përmbushur disa nga qëllimet kryesore themeluese, Vuçiç thotë se këto kritika bazohen pjesërisht në faktin se OKB-ja i ka vendosur vetes qëllime që as nuk mund t'i arrinte, që është kryesisht kontrolli i sigurisë ndërkombëtare. Ai kujton se OKB-ja është vazhdimi i Lidhjes së Kombeve, një organizatë që bazohej vetëm në idenë e kontrollit të sigurisë, dhe se ajo organizatë u shpërbë në një moment sepse asnjë nga anëtarët nuk besonte më në nevojën e ekzistencës së saj.

"Lidhja e Kombeve u shpërbë në rreth njëzet vjet, ndërsa Kombet e Bashkuara mbijetuan për tetëdhjetë vjet dhe siç qëndrojnë gjërat, ato nuk do të shpërbëhen në të ardhmen e parashikueshme, kështu që vetë fakti i ekzistencës së tyre të vazhdueshme tregon se ato ende shërbejnë për një qëllim të caktuar", përfundon Vuçiq.

Debati i përgjithshëm i sesionit të 80-të të Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara do të fillojë nesër, dhe në vitin e jubileut, tema e debatit të përgjithshëm është "Më mirë së bashku: 80 vjet e më shumë për paqen, zhvillimin dhe të drejtat e njeriut".