Kozheski: Në Maqedoni pothuajse 27.500 të huaj, kryesisht të punësuar në ekonominë gri

Asistent doktor në Universitetin “Shën Kirili dhe Metodi” në Shkup, Kristijan Kozheski, thotë për Kosovo online se numri i shtetasve të huaj në Maqedoni është rritur nga 17.500 në pothuajse 27.500 dhe se në pjesën më të madhe bëhet fjalë për migrantë ekonomikë të angazhuar në fushën e ekonomisë gri.

Sipas tij, tregjet e punës në vendet e rajonit kanë karakteristika të ngjashme dhe nuk mund të shihen të izoluara.

“Trendi i hyrjes së fuqisë shtesë punëtore në këto vende tashmë po intensifikohet, pra kemi një trend në rritje të fuqisë shtesë punëtore. Kur analizohet hyrja e punëtorëve shtesë në këto vende, duhet të analizohet si një rajon i tërë ekonomik. Shqipëria, Maqedonia dhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor janë mjaft të vogla dhe kanë strukturë të ngjashme të tregut të punës, strukturë të ngjashme ekonomike, bazë industriale, nivel produktiviteti dhe nivel pagash dhe janë shumë të vogla për t’u trajtuar si vetëm një ekonomi kombëtare”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

Siç thotë ai, tregu maqedonas i punës prej një periudhe të gjatë po përballet me mungesë kronike të fuqisë punëtore, për çka lind nevoja për importimin e punëtorëve nga jashtë.

“Tregu maqedonas i punës, duke u përballur me mungesë kronike të fuqisë punëtore, ka nevojë për hyrje shtesë të migrantëve ekonomikë, diçka që është trend edhe në vendet shumë të zhvilluara. Ne nuk jemi përjashtim nga kjo”, thekson ai.

Ai vë në dukje se tregu i brendshëm i punës karakterizohet nga dy procese të kundërta.

“Kemi ulje të papunësisë, e cila ka arritur nivelin më të ulët historik, rreth 11 deri në 12 për qind sipas të dhënave të disponueshme. Megjithatë, kemi edhe trendin e kundërt të stagnimit të pjesëmarrjes në tregun e punës, pra një numër të madh punëtorësh në ekonominë vendase që ende nuk janë aktivizuar dhe tregu nuk ka mekanizma shtesë për t’i integruar këta punëtorë”, thotë Kozheski.

Për këtë arsye, siç thekson ai, kompanitë janë të detyruara të kërkojnë fuqi punëtore jashtë vendit, edhe pse kjo nuk është një opsion më i lirë për to.

“Kompanitë përballen me zgjedhjen për të kërkuar punëtorë të huaj që, besoni, nuk janë më të lirë për to, sepse kostot e përgjithshme për angazhimin dhe integrimin, si ekonomik ashtu edhe shoqëror, kushtojnë para”, thekson ai.

Të dhënat e Entit Shtetëror të Statistikave tregojnë rritje të numrit të shtetasve të huaj në vend.

“Në periudhën nga viti 2005 deri në vitin 2015 kishim rreth 17.500 shtetas të huaj, ndërsa nga viti 2016 deri në vitin 2024, sipas të dhënave të fundit të disponueshme, rreth 27.500 shtetas të huaj shtesë, gjë që tregon faktin se tashmë po ndryshon struktura e tregut të punës tek ne”, thekson eksperti nga Shkupi.

Ai paralajmëron se ndryshimet nuk kanë të bëjnë vetëm me strukturën etnike, por edhe me profilin arsimor dhe kualifikues të fuqisë punëtore.

“Po përballemi me largimin e popullsisë në moshë pune që ka arsim të lartë dhe kualifikime që ndjekin trendet teknologjike, ndërsa nga ana tjetër kemi hyrje të punëtorëve shtesë me arsim jo të përshtatshëm, pra nuk kanë aftësi për t’u integruar në tregun e punës dhe për të prodhuar vlerë të shtuar më të lartë”, thekson ai.

Duke folur për bazën mbi të cilën shtetasit e huaj marrin leje qëndrimi, ai thekson se në pjesën më të madhe bëhet fjalë për migrantë ekonomikë.

“Vetë tregu i punës dikton që këta punëtorë janë para së gjithash migrantë ekonomikë, pra lejen e marrin mbi bazën e nevojës për angazhim shtesë pune në shtetin tonë. Nuk e shohim këtë në nivelin agregat të punësimit, përkatësisht shohim nivel stagnues të shkallës së punësimit në periudhën e fundit, gjë që tregon se këta punëtorë janë të angazhuar në fushën e ekonomisë joformale”, thekson Kozheski.

Prandaj, shton ai, vëllimi i ekonomisë gri mbetet i lartë.

"Numri i punëtorëve të punësuar në mënyrë informale në Maqedoni, sipas të dhënave të fundit të disponueshme nga tremujori i tretë i vitit 2025, arrin në më shumë se 100,000. Kjo do të thotë se nuk paguhen taksa për këta persona, shteti ka kosto shtesë sociale dhe shëndetësore", paralajmëron eksperti.

Si sektorët në të cilët puna informale është më e theksuar ai veçon ndërtimin dhe tregtinë

Duke folur për trendet e ardhshme, ai vlerëson se parashikimet demografike nuk janë të favorshme.

"Projeksionet nuk janë pozitive. Kemi një trend në rënie në strukturën demografike në vendin tonë. Para së gjithash, po mendoj për plakjen e popullsisë, e cila do ta përkeqësojë më tej situatën në tregun e punës. Nëse kjo pasohet nga largimi i popullsisë së re dhe të aftë për punë, e cila përfaqëson kapitalin njerëzor në një ekonomi kombëtare, besoj se do të përballemi me sfida më të mëdha në tregun e punës, diçka që është rasti edhe me vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor", paralajmëron bashkëbiseduesi ynë.

Ai e sheh reduktimin e hendekut ekonomik me Bashkimin Evropian si një zgjidhje afatgjatë.

"Si zgjidhje, unë shoh reduktimin e hendekut në performancën ekonomike të kësaj zone ekonomike me atë të Bashkimit Evropian. Para së gjithash, po mendoj për pagat, produktivitetin dhe efikasitetin e punës, me qëllim reduktimin e faktorëve që ndikojnë që një pjesë e popullsisë në moshë pune të emigrojë nga vendi ynë", përfundon Kozheski.