Në kërkim të rrënjëve: Regjistrat osmanë zbulojnë origjinën gjenetike të serbëve nga Kosova

Të dish se kush je dhe nga vjen është shumë e rëndësishme sepse na përcakton në një farë mënyre, thotë për Kosovo online Dragan Obrenoviq, kryetar i Shoqatës së Gjenealogëve Serbë “Poreklo”. Dhe ishte kërkimi i rrënjëve që së fundi i çoi në Kosovë. Falë regjistrave osmanë të mbajtur në Stamboll, ato janë në prag të një studimi madhor që duhet të zbulojë origjinën e linjës mashkullore të serbëve që kanë jetuar në territorin e Kosovës në të kaluarën.

Shkruan: Petar Rosiq

Shoqata e Gjenealogëve Serbë “Poreklo” është themeluar nga një grup entuziastësh me qëllim të edukimit dhe ruajtjes së identitetit kulturor dhe kombëtar. Ndër detyrat kryesore të shoqërisë është mbledhja e materialit për origjinën e mbiemrave, për origjinën e vendbanimeve dhe popullsinë e tyre, për zakonet popullore e fetare dhe kërkimet mbi origjinën gjenetike të individëve.

Ata aktualisht janë duke punuar në projekte të shumta, dhe një prej tyre është një studim i madh për origjinën gjenetike të fiseve autoktone serbe nga Kosova.

Obrenoviq për Kosovo online shpjegon se “për nevojat e studimit është e nevojshme të përkthehen 10 regjistra osmanë të regjistrimit të popullsisë së krishterë nga zona e Kosovës dhe Metohisë”.

Bëhet fjalë për rreth 600 faqe material dorëshkrimi në gjuhën osmane, të shkruar me shkrim arab, i cili ruhet në Arkivin Shtetëror të Turqisë në Stamboll.

Sipas Obrenoviqit, studimi në të cilin po punojnë është një vepër me “rëndësi kombëtare që do të tregojë praninë e serbëve në Kosovë dhe Metohi, një vepër që do të zbulojë se ku kanë jetuar të gjithë serbët, në çfarë numri, me çfarë profesionesh janë marrë, çfarë emra kanë pasur”...

“Ne si shoqëri po planifikojmë të botojmë një libër me titull “Origjina gjenetike e serbëve të Kosovës dhe Metohisë”. Pra, përkthimi i atyre regjistrave tatimorë është një lexim dokumentar, do të thoja, shumë i rëndësishëm për zbulimin e origjinës së prejardhjeve mashkullore që kanë jetuar në të kaluarën në Kosovë dhe Metohi. Dhe së dyti, në vetvete, përkthimi dhe botimi i atyre librave tatimorë nga gjuha osmane në serbishten e sotme është një vepër që mendojmë se ka rëndësi kombëtare. Mbiemra të shumtë aktualë të njerëzve me prejardhje nga Kosova e Metohija mund të lidhen me atë mbiemër patronimik me persona emrat e të cilëve do t'i gjejmë në ato përkthime”, shprehet ai.

Siç shpjegon ai, të ashtuquajturat regjistra tatimorë, nga këndvështrimi i sotëm, më së afërmi mund të përshkruhen si lista të tatimpaguesve.

“Pra, këta janë njerëzit që janë të detyruar ta paguajnë atë haraç. Zakonisht shkruhen në trajtën Petar, i biri i Markos, mustaqe të zeza, 35 vjeç, i lindur në atë vit, me profesion farkëtar. Dhe kështu ata u regjistruan. Dhe më pas vëllai i tij Jovani, me mustaqe apo mjekër të verdhë, me profesion bujk. Pra aty praktikisht mund të shohim së paku dy breza – emrin e babait, emrin e djemve të tij, ndonjëherë edhe nipin, pastaj vëllezërit, dajat...”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ai tregon për një rrethanë që nuk është e rrallë edhe sot dhe që mund të jetë shumë e dobishme për ta për studimin, dhe kjo është se të njëjtët emra përsëriten në një familje.

“Le të themi stërgjyshi, gjyshi, baba, djali - pastaj rrethi kthehet. Pra, duke ndjekur ato cikle emrash, mund të arrish edhe mbiemrat e sotëm, pra njerëz me origjinë nga Kosova e Metohija. Dhe bazuar në disa nga përkthimet e para që morëm nga dr. Kemal Nurkiq, të cilin e angazhuam për përkthim, madje arritëm t'i gjejmë emrat e disa personave që njerëzit e sotëm me origjinë nga Kosova e Metohia mbajnë mbiemrin e tyre”, thotë Obrenoviq.

Ai shton se ky nuk është studimi i parë për origjinën gjenetike të serbëve në Kosovë. Falë një hulumtimi të organizuar nga Akademia Serbe e Shkencave dhe Arteve, i cili është realizuar në bashkëpunim me Shoqatën e Gjenealogëve Serbë “Poreklo”, janë testuar mbi 400 persona vendas të Kosovës.

“Për qëllimet e librit të ardhshëm për të cilin po flasim, sigurisht që do të përpiqemi të gjejmë dhe testojmë një numër tjetër njerëzish që janë, le të themi, popullata e lashtë e Kosovës dhe Metohisë, dhe jo ata kolonistë që erdhën, le të themi, në 1918 e më vonë. Më pas do t'i krahasojmë rezultatet e tyre me literaturën etnografike, traditat dhe përkthimet e këtyre fletoreve të harakut, dhe të përpiqemi të kuptojmë thjesht se si ka qenë struktura e prejardhjeve mashkullore, gjegjësisht njerëzve që kanë jetuar në zonën e Kosovës dhe Metohisë dhe ku sot ka pasardhësit e tyre në viset tjera ku jetojnë serbët”, thotë ai.

Ai thekson se Shoqëria e tyre, ndër të tjera, ka disa komisione ekspertësh dhe se njëra prej tyre merret me vrasjen, përkatësisht me hartografimin se ku ishin të gjitha kishat dhe oborret e kishave në zonën e sotme të Kosovës.

“Kur të publikohet një ditë, rezultati do të jetë një hartë shumë interesante që do të tregojë se në sa vende ka pasur kisha serbe, kisha ortodokse në territorin e Kosovës dhe Metohisë së sotme, të cilat sot mund të jenë në barërat e këqija dhe të rrënuara nga Turqit dhe kushedi kush në të kaluarën, por ne si shoqëri thjesht konsiderojmë se Kosova dhe Metohia janë elementë shumë të rëndësishëm të një identiteti kombëtar të serbëve të sotëm”, thotë Obrenoviq.

Nga ana tjetër, shton ai, se miti i Kosovës i ndihmoi serbët të ruajnë identitetin e tyre kombëtar, të vetëdijesohen për origjinën e tyre dhe të kenë motiv për të luftuar për liri.

“Kosova dhe Metohia nuk kanë qenë kurrë në mendjet e serbëve as një territor i thjeshtë, as një kujtim i thjeshtë i ndonjë lloj beteje, përkundrazi, ishte diçka që thjesht përbënte identitetin tonë kombëtar, një themel të identitetit tonë kombëtar dhe besoj se nuk ka ndryshuar as sot e kësaj dite”, thekson ai.

Për realizimin e këtij projekti duhet të sigurohen 9000 euro, sa kushton vetë përkthimi. Gjysma e kësaj shume është mbledhur deri më tani, andaj Obrenoviq apelon për të gjithë ata që mund të kontribuojnë në këtë ndërmarrje të madhe.

Donacionet mund të bëhen duke ndjekur udhëzimet në faqen e internetit Poreklo.rs dhe të gjithë kontribuesit do të përmenden në publikim.