Popoviq: Kushtetuta e Sretenjës e përcaktoi shtetin e Serbisë si plotësisht të pavarur nga ndikimi i fuqive të mëdha

Radomir Popoviq, këshilltar shkencor në Institutin Historik në Beograd, thotë për Kosovo online se duke festuar Sretenjen si Ditën e Shtetësisë, Serbia po rikonfirmon traditën shtetërore serbe.

Fillimi i kryengritjes së parë serbe në Sretenje në vitin 1804, siç thekson Popoviq, paraqet fillimin e restaurimit të shtetit serb.

Në ekzistencën e tij dyshekullore, ose më shumë se 220 vjet, shteti serb, siç thotë ai, ka kaluar nëpër forma të ndryshme, si në aspektin shtetëror, ashtu edhe në atë shoqëror dhe të kufijve, dhe trashëgimia e fortë e shtetit jugosllav, veçanërisht e shtetit të dytë jugosllav në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të, ka ndrydhur kujtesën, shtetin burimor të shtetit të Serbisë dhe të gjitha shtetet e tjera nuk do të ekzistonin.

“Prandaj, kur flasim për Sretenjen, në fakt po flasim për një përpjekje për një kulturë të re të kujtimit dhe riafirmimit të traditës shtetërore serbe që ekzistonte në shekullin e 19-të dhe kthimin në burimet dhe rrënjët e saj. Është një aspiratë për të ndërtuar një identitet të ri kombëtar në shekullin e 21-të mbi traditat që ishin të ndritshme dhe të shkëlqyera. Sepse trashëgimia jugosllave e ka shtypur prej kohësh traditën shtetërore serbe. Pikërisht për këtë, me Sretenje dhe me kujtimet e ngjarjeve të rëndësishme nga historia e shekullit të 19-të, ne duhet të riafirmojmë vlerat tona tradicionale”, thotë Popoviq.

Kryengritja e parë serbe, na kujton ai, filloi si rebelim kundër dahiut, e më pas kaloi në Revolucionin Serb, i cili u zhvillua gjatë gjithë kohës si luftë për çlirim kombëtar, por bazuar në traditat shtetërore të shtetit mesjetar serb.

“Në kryengritjen e parë serbe dhe në shekullin e 19-të, ne po kërkojmë një lidhje me një traditë më të vjetër shtetërore, traditën mesjetare serbe, dhe kjo është vertikali që lidh historinë tonë nga mesjeta deri në epokën moderne, duke qenë se kemi pasur një hendek të madh nga fundi i shekullit të 15-të deri në fillim të shekullit të 19-të, kur në fakt kemi qenë pa shtet. Serbia e restauruar dhe shteti tjetër serb në shekullin e 19-të, përkatësisht Mali i Zi, në të vërtetë kryen një politikë nacionalçlirimtare në fillim të shekullit të 20-të në luftërat ballkanike dhe në luftën e parë serbe. Me krijimin e shtetit jugosllav mendohej se çështja kombëtare ishte zgjidhur sepse shumica e popullit serb jetonte në një bashkësi shtetërore. Mirëpo, me shpërbërjen e dhimbshme të shtetit të parë dhe më pas të dytë jugosllav në vitet e 90-ta, ne u kthyem në fillimet tona me vullnet të madh dhe me humbje e plagë të mëdha”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Kushtetuta e parë e Principatës së Serbisë, e njohur si Kushtetuta e Sretenjes, u miratua më 15. shkurt 1835 dhe ishte jetëshkurtër, dhe Popoviq thekson se Kushtetuta e Sretenjskit është një shembull arketip i luftës midis pushtetit të një sundimtari autokratik, siç është princi Millosh, dhe popullit ose një grupi të tij politik që donte të kufizonte pushtetin e tij. Kushtetuta e Sretenjës, thekson ai, është shprehje e traditave demokratike dhe në të njëjtën kohë shtetformuese të popullit serb.

Është shkruar, kujton ai, nga Dimitrije Davidoviq, sekretar i princit Millosh, dhe me dijeninë e princit Millosh.

“Zakonisht thuhet se princi Millosh ishte kundër Kushtetutës së Sretenjës dhe në parim ishte, por në fund kur u shkrua dhe kur u krijua, ai e mbështeti atë. Ai e përcaktoi shtetin e Serbisë, Principatën e Serbisë, krejtësisht të pavarur nga ndikimi i fuqive të mëdha. Kur flasim për Kushtetutën e Sretenjës, bëhet fjalë për luftën midis politikës autoktone kombëtare serbe, të mishëruar në atë kohë nga princi Millosh dhe Dimitrije Davidoviq, dhe ndikimi i fuqive të mëdha që përpiqeshin ta përshtatnin atë politikë me interesat dhe nevojat e tyre. Në atë kohë, mund të themi edhe në periudhat e mëvonshme, mbizotëruan interesat e fuqive të mëdha, kështu që Kushtetuta e Sretenjës u shfuqizua, por tradita e saj dhe kujtimi i asaj kushtetute u dha forcë forcave demokratike serbe për të krijuar një rend shtetëror dhe shoqëror demokratik. Kulmi i kësaj është Kushtetuta e vitit 1888, më saktë e vitit 1903”, përfundon Popoviq.