Shantiq: Në Serbi, tendenca dhjetëvjeçare e rënies së natalitetit, demografia është çështja më e rëndësishme e çdo vendi

Për sa i përket demografisë, në Serbi vërehet një trend prej dekadash i rënies së natalitetit, thotë për Kosovo online doktoresha Danica Shantiq, profesoreshë në Fakultetin e Gjeografisë në Beograd. Ajo thekson se çështjet demografike janë jashtëzakonisht komplekse dhe prej tyre varet edhe vetë funksionimi i shtetit, pasi ndikojnë jo vetëm në kushtet sociale, por edhe ato ekonomike.

“Kur flasim për numrin e lindjeve të gjalla në Serbi, trendi ka qenë konstant për dekada, dmth tregon një rënie prej dekadash të numrit të lindjeve të gjalla. Sipas disa të dhënave të fundit të publikuara nga Enti i Statistikave, numri i lindjeve të gjalla ka vazhduar të bjerë edhe në vitin 2023. Kanë lindur 56,001 foshnja, që është rreth 860 më pak se në vitin 2022. Nëse e krahasojmë me fillimin e shekullit të 21-të, janë dy të tretat më pak lindje të gjalla në 20 vitet e fundit”, tha Shantiq për Kosovo online.

Një tendencë e tillë, siç shpjegon, është një proces që ndodh në të gjitha vendet e botës dhe në radhë të parë i referohet procesit të tranzicionit demografik, pra nga një kalim nga një nivel më i lartë i lindjeve dhe i vdekshmërisë në një më të ulët. Ajo shton se është një proces historik që ka filluar rreth 200 vjet më parë në vendet e zhvilluara të Evropës Perëndimore.

“Vazhdon vazhdimisht dhe të gjitha vendet janë në një fazë të tranzicionit demografik. Sa i përket vendit tonë, pra gjithë rajonit, duke qenë se kemi pothuajse të njëjtat karakteristika, dhe kjo do të thotë se norma është në rënie, ka shumë arsye. Para së gjithash, është një ndryshim në stilin e jetesës, një tranzicion nga një shoqëri bujqësore në, siç e quajmë ne sot, një shoqëri moderne, një tranzicion nga zonat rurale në mjediset urbane”, thotë Shantiq.

Ajo shton se tashmë ka një trend të familjeve të vogla. Më parë, këto ishin familje me dy fëmijë, ndërsa tani, kryesisht në vendet e zhvilluara të botës, ato janë familje me një fëmijë.

“Kur flasim për natalitetin, shembull i mirë është Kina, e cila në vitin 1979 ka adoptuar politikën e një fëmije pikërisht për të kontrolluar disi numrin e banorëve në territorin e saj përmes politikës demografike. E hoqën në vitin 2016, duke qenë se panë në radhë të parë pasojat demografike dhe më pas ekonomike të kontrollit të lindjes, kështu që kur shikoni Azinë Lindore sot, Kinën, është e qartë se ato janë nivelet më të ulëta të lindjeve në botë”, tha ajo.

Pasojat e kësaj janë të dukshme edhe në tregun e punës. Shantiq thekson se në afërsi, pra në disa vende të BE-së, kemi shembuj ku lindshmëria e ulët tashmë manifestohet me mungesë të fuqisë punëtore. Shembulli më i afërt, thotë ajo, është Gjermania.

“Gjermania ka një nga nivelet më të ulëta të lindjeve për një kohë të gjatë dhe mungesa e fuqisë punëtore është e tillë që nuk po flasim për dhjetëra mijëra, por për qindra mijëra vende pune për të cilat kërkohen punëtorë, gjë që shkakton proceset e migrimit me të cilët jemi njohur, që është largimi i njerëzve nga rajone të ndryshme. Konkretisht ne nga Ballkani Perëndimor kemi flukse të mëdha migracioni në Gjermani, Austri, Zvicër..., në të gjitha ato vende ku për shkak të lindjeve të pamjaftueshme prej shumë vitesh, vendet e punës janë të mbushura me fuqi punëtore të huaj”, shpjegon bashkëbiseduesja jonë.

Sipas saj, situata është e ngjashme edhe në Serbi, kështu që vitin e kaluar është modifikuar ligji për punësimin e të huajve dhe ligji për vendbanimin, duke pasur parasysh se për shkak të natalitetit, tregu ynë ka kërkuar që disa vende të punës të plotësohen nga të huajt. Vitin e kaluar, shton ajjo, sipas disa vlerësimeve, janë dhënë deri në 80 mijë leje pune për të huajt, pikërisht për ato profesione të mangëta që nuk kishte kush t'i kryente në Serbi.

Duke folur për pasojat, Shantiq thotë se është një çështje shumë e rëndësishme. Ajo shprehet se shpesh flitet për ndryshime klimatike dhe ndryshime politike dhe kur flitet për ndryshime demografike, të gjithë mendojnë se është diçka normale, që ndodh sipas një modeli të caktuar dhe që ne nuk mund të ndikojmë.

“Vetëm kur proceset demografike dhe tendencat demografike bëhen kaq shqetësuese, ne përpiqemi të marrim disa masa, por çdo rezultat serioz demografik kërkon vite. Fillimisht po mendoj për natalitetin, sepse çdo strategji për përmirësimin e lindshmërisë, të gjitha masat që synojnë rritjen e numrit të fëmijëve në familje do t'i shfaqin efektet e tyre vetëm në 10, 20 vjet. Kështu shumë ngadalë në demografi, disa gjëra fillojnë të kenë efekte pozitive ose të dëshiruara, dhe demografia është diçka që është padyshim çështja më e rëndësishme e çdo vendi dhe, siç do të ndërgjegjësohemi së shpejti, për planetin në tërësi, “, thotë Shantiq.

Ajo shpjegon se gjatë vitit të kaluar numri i banorëve ka arritur në njëqind miliardë dhe se numri i banorëve është ende në rritje, por që rajonet janë aq të ndryshme saqë gjithmonë flasim për rajone me fertilitet të ulët, të cilat kanë pasoja të caktuara ndaj të cilave duhen zbatuar masa të caktuara, dhe rajone shumë pjellore, ku nga ana tjetër kemi disa pyetje dhe sfida të tjera.

“Çështjet demografike janë jashtëzakonisht komplekse dhe prej tyre varet edhe vetë funksionimi i shtetit”, tha ajo.

E pyetur se si të luftohet për rritjen e natalitetit, Shantiq thotë se deri më tani askush nuk ka dalë me një përgjigje sistematike, përkundrazi, shtetet përpiqen t'i adresojnë nevojat e vetë familjeve dhe më pas të fëmijëve, përmes përfitimeve të caktuara materiale, koordinimit të punës dhe prindërimit, duke i kushtuar vëmendje kostos psikologjike të prindërimit.

"Ne gjithmonë e përmendim Suedinë si shembull, sepse ajo ka politikën më të mirë të popullsisë, por këto janë përfitime të jashtëzakonshme. Në Fakultetin e Gjeografisë, ne kemi një degë në demografi dhe profesorët atje shpesh thonë se politika e popullsisë është një privilegj i vendet e pasura, sepse këto janë kontribute të mëdha dhe duhet të krijohen masat e duhura që do të japin rezultate që nuk mund të arrihen në afat të shkurtër. Duhet kohë që ato veprime të synojnë të gjithë shoqërinë dhe që familjet të ndjehen të sigurta për fëmijët e tyre dhe që ata të rriten në një mjedis të sigurt”, tha Shantiq.