Steviq: Kuzhina popullore "Nëna e nëntë Jugoviqëve" për 25 vjet, adresë për ndihmë, askush nuk del nga këtu i uritur

Kuzhina publike "Nëna e nëntë Jugoviqëve", e cila vepron nën Eparkinë e Rashko-Prizrenit, dhe e cila është drejtuar nga Svetlana Steviq për 25 vjet me ndihmën e punonjësve dhe njerëzve të vullnetit të mirë, ofron ushqime falas për pothuajse 2,500 persona në baza ditore. Sfidat gjatë kohërave të vështira për serbët në Kosovë ishin vetëm motivim për të vazhduar ofrimin e ndihmës së të gjitha llojeve për më të prekshmit, pavarësisht nga feja dhe kombësia. Sot, pas një çerek shekulli, kjo kuzhinë popullore është ende qendra e tubimeve dhe adresa drejt së cilës drejtohen njerëzit.

Meqenëse rajoni i Novobërdës konsiderohej si një nga më të varfrit, kuzhina e parë publike u hap në Prekovac në komunën e Novobërdës, ku ushqimi përgatitej për 86 përdorues çdo ditë, dhe ndërkohë ky numër është rritur.

Menaxherja e Kuzhinës Popullore, Svetlana Steviq, kujton vitin 1999, kur njerëzit, të tronditur nga situata, nuk kishin asnjë mjet për të mbijetuar, kur nuk kishte as një dyqan afër.

"Na lindi ideja për t'i ndihmuar njerëzit drejtpërdrejt duke përgatitur ushqim dhe duke brumosur bukë. Filloi shumë vështirë në atë periudhë, dhe atëherë erdhëm këtu, në fshatin Prekovce, pasi komuna e Novobërdës konsiderohej si një nga komunat më të varfra dhe më të prekshme atëherë dhe tani, sepse shumica e tyre, 90 përqind e njerëzve, punonin në minierë dhe merreshin pak me blegtori. Gjetëm një situatë kaotike në këtë objekt, e cila u krijua nga ndihma e ish-Jugosllavisë për serbët në zonën e Kosovës dhe Metohisë, siç quhej popullor në atë kohë. Dhe këto janë njësitë e ngrohjes së Jugotermit ku gjithçka u shkatërrua dhe e prishur. Ne filluam ngadalë të përgatisnim ushqim për 86 nga përfituesit tanë. Nga 86, tani ka arritur në 860. Kjo tregon vetëm se sa shumë situata nuk është përmirësuar, por është përkeqësuar dhe sa e vështirë është të mbijetosh në Kosovë gjatë gjithë këtyre viteve”, tha Steviq.

Numri i përdoruesve të kuzhinës kombëtare është rritur nga viti në vit, thekson Steviq, duke shtuar se tani kuzhinat janë të shpërndara në gjashtë lokacione në të gjithë Kosovën.

"Këtu në Prekovac, kemi komunat Novobërdë dhe Gjilan. Kemi dy për Gornja dhe Donja Kamnica, në zonën e Vitinit në fshatin Vrbovac, kemi një, e fundit u hap në Klinë në fshatin Berkovë, dhe kjo është gjashtë kuzhina supe ku aktualisht ushqehen rreth dy mijë e gjysmë njerëz. Sa i përket pikave, është shumë e vështirë të numërohen, sepse njeriu që, për shembull, shpërndan për komunën e Novobërdës, ai tashmë ka përfunduar një raund shpërndarjeje ushqimi dhe tani po shkon në raundin e dytë të shpërndarjes së ushqimit, sepse së pari, makina është shumë e vogël për të qenë në gjendje të ngarkojë të gjithë sasinë e bukës dhe ushqimit për të qenë në gjendje të shkojë përreth të gjithë komunës së Novobërdës dhe të udhëtojë rreth 140 kilometra në ditë ku njerëzit presin në atë pikë me një kovë dhe një qese ku marrin ushqim dhe marrin bukë", thotë Steviq.

Megjithatë, siç thekson ai, nuk është vetëm ushqimi që arrin tek përfituesit, por edhe njerëz të tjerë që jetojnë në kushte të vështira.

"Përveç kësaj, zakonisht shpërndahen disa gjëra higjienike, varet nga ajo që na dërgojnë donatorët tanë, do të ketë edhe gardërobë për fëmijë, këpucë... Furnizimet shkollore kanë filluar të mbërrijnë gjithashtu, në shtator do të shpërndahen. Pra, në thelb gjithçka që i duhet një familjeje për të qenë në gjendje të funksionojë, të jetojë dhe të punojë, dhe ne gjithashtu mund të ndihmojmë me mobilje, veshmbathje, makineri bujqësore, farëra dhe dhënien e bagëtive që familjet duan të rrisin. Por e them përsëri, të gjitha këto nuk do të ishin të mundura pa njerëzit e mirë që na ndihmojnë, të cilët e dinë se ne kemi ekzistuar për 25 vjet. Dhe më pëlqen të them se ne jemi një dorë e shtrirë, vetëm një rrjedhë e atyre fondeve që donatorët në thelb na dërgojnë për familjet tona që kanë qëndruar këtu për të jetuar", tha Steviq.

Kishte momente, thekson Steviq, kur ajo mendoi të hiqte dorë nga misioni që kishte nisur.

"Si çdo qenie njerëzore prej mishi e gjaku, bie në një tundim dhe thua: 'Nuk mundem më', sepse puna me njerëz është shumë e vështirë. Sidomos kur sheh disa histori të vështira, unë jam nënë e katër fëmijëve, gjyshe e tre nipërve e mbesave, dhe kjo të prek aq shumë saqë është vërtet e vështirë për ty në atë moment dhe i thua vetes: Nuk mundem më. Duhet të kesh një zemër të fortë për të parë të gjitha këto, për të mbijetuar. Sidomos kur ka fëmijë. Kur shkon dhe sheh sa vështirë jetojnë, si vuajnë, marrin ndihmë sociale, por kjo nuk mjafton për të mbijetuar, për t'i nxjerrë fëmijët nga shkolla, për t'u siguruar atyre njëfarë sigurie", thotë Steviq.

Siç shton ajo, pa ndihmën e donatorëve dhe mbështetjen e Qeverisë së Republikës së Serbisë, përmes Zyrës për Kosovën dhe Metohinë, kjo histori nuk do të kishte pasur sukses.

"Po përpiqemi nëpërmjet donatorëve tanë t'i ndihmojmë të gjithë, veçanërisht fëmijët. Për të rinovuar shtëpitë, për të ndërtuar banjo, për të siguruar fonde për shkollën, Bashtionik nga Republika Srpska na ndihmon shumë, ata kanë mbi 150 studentë që japin bursa çdo muaj të vitit shkollor, dhe shumë organizata të tjera, Serbët për Serbët, tifozët e Partizanit dhe Crvena Zvezdës, Zyra për Kosovën, e cila ka ndihmuar pa interes gjatë viteve të fundit. Z. Petar Petkoviq vizitoi edhe kuzhinën popullore dhe pa se çfarë bëjmë. Pra, kemi mbështetje të fortë nga të gjithë njerëzit në zonë, dhe vetë shteti, për ta vazhduar këtë dhe për të vazhduar t'i ndihmojmë njerëzit, sepse ne nuk jemi vetëm një kuzhinë popullore që përgatit ushqim, ne jemi një qendër ku njerëzit mblidhen, ku kërkojnë lloje të ndryshme ndihme, ku madje kërkojnë trajtim, dhe ilaçe, dhe dërgojnë fëmijë në Serbinë qendrore për trajtim. Është e vështirë, nuk është e lehtë, por kanë kaluar 25 vjet nëpër sprova të ndryshme, është normale që edhe unë po përgatitem të dal në pension dhe se dikush tjetër do ta marrë përsipër këtë, nëse është e nevojshme. Unë dhashë tërë veten time këtu dhe jo vetëm unë por edhe e gjithë familja ime dhe burri im që është prift dhe fëmijët e mi që vijnë dhe ndihmojnë dhe shumë vullnetarë nga Serbia dhe jashtë vendit që vijnë, vizitojnë kuzhinat e njerëzve, na ndihmojnë me dru, sanë, çdo gjë, kemi nevojë për të gjitha llojet e ndihmës”, theksoi ajo.

Përveç përgatitjes së ushqimit, kuzhina popullore ka ekonominë e vet dhe kështu krijoi një sistem vetëmbajtueshmërie.

"Kemi një fermë lopësh, mbi 57 krerë lopë, kemi 26 dema, 137 dhi, mbi 200 krerë dele, kemi shtëpinë tonë të shpendëve ku rrisim kafshë shtëpiake, kemi edhe pula pjellëse, kemi një fermë derrash, kemi mbi 250 krerë derra. E gjithë kjo është për qëllimin e kuzhinës popullore. Gjithashtu kultivojmë tokën në 46 hektarë. Prodhojmë perime për nevojat e kuzhinës popullore. Pasterizimi i perimeve, gjithçka që mbetet përpunohet në mënyrë që të mund të mbledhim dru ose të paguajmë për energjinë elektrike. Ekziston edhe një qumështore, ku përgatitet djathi dhe normalisht përdoret qumështi në kuzhinën popullore dhe djathi për kuzhinën popullore dhe për klientët tanë, jemi siguruar që të mos ketë mungesë mishi, qumështi dhe produktesh qumështi", thotë Steviq.

Është e pamundur të thuhet se sa njerëz janë përgjegjës për të gjithë punën që bëhet brenda kuzhinës, shton Steviq, duke vënë në dukje se një numër i madh vullnetarësh janë të përfshirë.

"Nuk mund të thuash se janë punëtorë, janë kryesisht vullnetarë që i paguajmë pak, dhe Zyra për Kosovën dhe Metohinë na ndihmon atje. Diku rreth 85 familje kujdesen nga puna jonë. Si në fermë, në furrë buke, në kuzhinë, duke shpërndarë ushqim në bujqësi. Ne gjithashtu pranojmë punëtorë sezonalë, kur është sezoni i punës bujqësore sepse nuk mund t'i arrijmë të gjitha vetë. Kemi shumë serra, mbi 30, ka njerëz që prodhojnë perime, të gjitha llojet e perimeve, ne nuk i blejmë ato. Po përpiqemi të kontribuojmë që kuzhinat e të varfërve të jenë sa më të sigurta të jetë e mundur dhe të mos shqetësohemi për atë që do të ndodhë nesër", thotë Steviq.

Kuzhina popullore punon 24 orë në ditë, thekson Steviq, duke përshkruar shkurt se si duket një ditë pune.

"Bukëpjekësit largohen këtu në orën 6, ne marrim përsipër turnin e mëngjesit, pra kuzhinieri. Ai vendos kazanët, fillon të gatuajë. Ushqimi niset këtu në orën 11:15 për në komunën e Novobërdës, në orën 12 për në komunën e Gjilanit. Pas kësaj, jemi këtu deri vonë pasdite në përgatitje për nesër, pastaj vijnë bukëpjekësit të cilët po përgatiten të ndezin furrën e bukës, pasi kjo furrë buke punon me dru, për të pjekur bukë, kështu që, ne jemi këtu 24 orë në ditë," thotë ajo.

Përdoruesit e kuzhinës, siç thekson ajo, janë të gjithë njerëz që kanë nevojë për ndihmë, dhe nuk janë të ndarë, vëren ajo, sipas kombësisë dhe përkatësisë fetare.

"Shqiptarët hanë gjithashtu në kuzhinë, të cilët marrin ushqim të thatë. Janë rreth 25 familje që vijnë çdo muaj, në fillim të muajit, për të marrë ushqim, ata janë përdoruesit tanë afatgjatë. Romët përdorin ushqim të gatuar në fshatin Bostan, në zonën e Kamenicës. Ne nuk kthejmë askënd nga kazani. Të gjithë janë të mirëpritur dhe të gjithëve do t'u sigurohet sa më shumë që të jetë e mundur. Është si një fëmijë 25-vjeçar, është një burrë i pjekur, ka mbaruar tashmë universitetin dhe ja ku është kuzhina popullore, ekzistojnë, pa u ndalur për 25 vjet. Është e vështirë, nuk është e lehtë, por mendoj se do të përmirësohet", thotë ajo.

Dhe se do të përmirësohet, është e bindur ajo, sepse njerëzit janë ata që, siç thekson ajo, i japin forcë.

"Njerëzit më japin forcë dhe natyrisht do të ishte mirë nëse kuzhinat do të mbylleshin dhe të gjithë do të ktheheshin në atë që bënin para vitit 1999, të punonin në një minierë ose në ndonjë fabrikë tjetër në Kosovë dhe Metohi, të rrisnin bagëti, të kultivonin tokën, të bënin gjithçka me të cilën jetonin më parë, të kontribuonin para vitit 1999. Do të ishte mirë nëse kuzhinat do të mbylleshin, që të gjithë të ktheheshim në jetën normale, por do të ekzistojmë dhe deri në personin e fundit që ka nevojë për ushqim. Ne jemi këtu jo vetëm për t'u siguruar atyre ushqim, por edhe për t'u siguruar atyre çdo nevojë tjetër, sepse jemi këtu në Kosovë dhe nuk planifikojmë të largohemi, kështu që kjo do të thotë shumë edhe për ta. Kështu që shkoj përreth tyre, shoh se si jetojnë, a kanë nevojë për ndonjë gjë, kur vjen dimri i ndihmojmë me dru zjarri, me blerjen e një sobe, me përgatitjen e shtëpisë së dimrit. Kështu që askush nuk kthehet nga këtu pa u larguar me një çantë plot ose me bark të mbushur. Kjo është gjëja më e rëndësishme", përfundon Steviq.

Shefi Miladin Kostiq është përgjegjës për përgatitjen e ushqimit dhe që nga viti 2001 ai ka ndarë momente si të trishtueshme ashtu edhe të lumtura në kuzhinë me menaxherin. Kur e pyetën nëse e ka të vështirë të përgatisë ushqim kur është ftohtë jashtë, apo në 40 gradë, Kostiq përgjigjet se asgjë nuk është e vështirë, nëse e do.

"Nuk është asgjë e vështirë kur ke vullnet për të punuar, kur e di për kë punon, e di kush vjen tek ti, ata vijnë çdo ditë dhe i sheh fytyrat e tyre të gëzuara kur largohen nga këtu. Kjo më jep pak moral dhe unë ende punoj këtu, dhe nuk është e vështirë, më besoni, kam shumë asistentë. Ne fillojmë në orën 7 në orën 10:15 të mëngjesit maksimumi çdo ditë, duhet të jetë gati për tre orë a më shumë, të gjitha kazanët 1.9 litra, kemi 360 litra çdo ditë për rreth 520 përdorues çdo ditë në rajonin e Gjilanit dhe Novobërdës, por i arrijmë të gjitha. Nuk është e vështirë, sepse mësohesh, unë punoja atje lart në kuzhinë, është 50 gradë, pastaj duhet të shkoj urgjentisht te frigoriferi ku është 15 gradë, nuk është e vështirë, sepse më pëlqen ta bëj", përfundon Kostiq.

Të gjithë njerëzit vullnetmirë mund të ndihmojnë Kuzhinën Popullore duke dërguar një mesazh SMS në numrin 1033 në rrjetet Mts, A1, Yettel dhe Globaltel (me tekstin - Ndihmë Kuzhinave Popullore në KdheM). Përveç mesazheve humanitare SMS, mund të ndihmoni edhe me pagesa direkte nëpërmjet llogarisë xhiro në numrin: 205-243659-06, në emër të "Eparkia e Rashko-Prizrenit", Manastiri i Graçanicës, 38205 Graçanicë, me shënimin: "Ndihmë për Kuzhinat Popullore".