Aktivistët e Kurtit në luftën kundër produkteve serbe, i shqetëson “Coca-Cola” dhe majonezë “Tommy”

Vazhdon fushata për bojkotimin e produkteve nga Serbia në Kosovë. Pas videove të çuditshme në të cilat ka plumba në vend të produkteve në ambalazh, është lansuar ueb faqja “Bojkot 860” në të cilën përveç artikujve të firmave serbe shfaqen edhe marka të huaja, ndërsa fushatën e kanë nisur aktivistët e partisë në pushtet Vetëvendosje.

Se qeveria në Kosovë qëndron pas thirrjes për bojkot të mallrave serbe, tregon edhe fakti se ky aksion është iniciuar nga aktivistët e Vetëvendosjes Rea Krasniqi dhe Muhammed Smani. Më 15 mars, në Ditën e Konsumatorit, ata lansuan platformën informative “Bojkot 860”.

Siç njoftoi Smani në Facebook të njëjtën ditë, platforma ka për qëllim “vetëdijesimin për bojkotimin e mallrave serbe”.

"Kjo faqe ndër tjerash posedon listën e produkteve me origjinë serbe, për t’ua lehtësuar konsumatorëve verifikimin karshi manipulimeve që po ndodhin në treg, si dhe listën e bizneseve. Ndalo financimin e Serbisë e cila kërcënon sigurinë e vendit me të vetmin qëllim: nxitjen e përçarjes dhe defunksionalizimin e Republikës së Kosovës. Bojkoto produktet e Serbisë! Bojkoto barkodin 860!", ka shkruar Smani në Facebook.

Aktivisti i Vetëvendosjes Behar Jashari përshëndeti në të njëjtin rrjet social iniciativën e kolegëve të tij, duke thënë se Lëvizja ka nisur një iniciativë për bojkotimin e produkteve nga Serbia 20 vjet më parë.

Ai theksoi se teknologjia është përdorur në shërbim të "një qëllimi të rëndësishëm politik".

“Aktivistët Rea Krasniqi dhe Muhammed Smani i bashkangjiten fushatës për bojkotimin e prodhimeve të Serbisë të nisur nga Lëvizja Vetëvendosje rreth dy dekada më parë e që po vazhdohet sot nga qytetarë gjithandej Kosovës, përfshirë aktivistët e Rinisë për Vetëvendosje. Platforma informuese “Bojkoto860” është krijuar krejtësisht në baza vullnetare nga Rea dhe Muhammed. Ata kanë vendosur që ta përdorin teknologjinë në shërbim të një kauze politike kaq të rëndësishme dhe e kanë bërë këtë jashtëzakonshëm. Bravo Rea dhe Muhammed!”, tha Jashari dhe postimi i tij ishte ndarë nga Rea Krasniqi.

Edhe pse aktivistët e Vetëvendosjes në postimet e tyre përmendin vetëm produkte nga Serbia, në faqen e përmendur ka edhe produkte të kompanive të huaja, si marka amerikane "Coca-Cola" dhe zvicerane "Tommy", fabrika e së cilës ka qenë në Serbi që nga viti 2014, si dhe produkte e “Imlek” që janë në pronësi të fondit të investimeve “Mid Europa Partners” nga Londra, që është një sulm i hapur ndaj kompanive të huaja.

Kosova kohët e fundit ra dakord për vazhdimin e Procesit të Berlinit, i cili parasheh qarkullimin e lirë të mallrave dhe shërbimeve në Ballkanin Perëndimor, por produktet serbe në Kosovë haptazi shqetësojnë autoritetet në Prishtinë. Thirrjet për bojkot të produkteve nga Serbia janë bërë më të shpeshta muajt e fundit. Së fundmi në rrjetet sociale është publikuar një video ku në paketimin e artikujve nga Serbia ka plumba në vend të produktet, duke aluduar se blerja e këtyre produkteve “financon dhe forcon Ushtrinë e Serbisë”.

Në Facebook, në faqet për bojkotin, mund të shihni foto të çuditshme ku buka në një makinë bluarës kthehet në municion, ndërsa vaji që kushton dy euro do të thotë dy plumba të rinj për ushtrinë serbe, rekomandohet që prindërit të mos përdorin ushqim për fëmijë të prodhuara në Serbi, dhe gjithashtu rekomandohet të mos përdoren barnat me etiketën "Republika e Serbisë".

Grupi “Besa besë” ka publikuar edhe një video në të cilën vajza u thotë prindërve të mos blejnë mallra nga Serbia dhe të mos harrojnë “për kë kanë vdekur prindërit e të njohurve të tyre”. Kjo video është kritikuar nga publiku pasi siç kanë deklaruar, një vajzë e mitur është dhunuar.

Hulumtuesi i lartë në OJQ Aktiv, Igor Markoviq, tha për Kosovo online se kjo fushatë nuk ka asnjë efekt, përveç nxitjes së ndjenjës nacionaliste.

“Fatkeqësisht fushatës i kushtohet shumë vëmendje, pa të cilën, besoj thellë, nuk do të kishte asnjë efekt. Shifrat flasin për faktin se fushata nuk arrin rezultate serioze. Nga tremujori në tremujor shtohen importet e mallrave nga Serbia në Kosovë. Kjo fushatë mund të ketë pasoja të rënda me nxitjes së ndjenjës nacionaliste. Mjafton të kujtojmë videoklipin në të cilin kërkohet bojkot i mallrave të prodhuara në Serbi dhe në të cilin pak keqpërdoret vajza për hir të promovimit të pikëpamjeve nacionaliste. Padia që organizatat joqeveritare të komunitetit serb i dërguan gjykatave në Kosovë lidhur me këtë videoklip, i cili u hodh poshtë si i pabazuar, tregon se në hapësirën publike në Kosovë, fatkeqësisht, ka hapësirë ​​të mjaftueshme për manovrim për këtë lloj materiali propagandistik. Por tani për tani është e rëndësishme që kjo lloj fushate të mos vijë zyrtarisht nga institucionet, që nuk do të thotë se një praktikë e tillë nuk mund të ndryshohet. Në muajt e fundit, disa zyrtarë në nivelin qendror kanë shprehur një qëndrim personal duke u bërë thirrje qytetarëve që të bojkotojnë produktet nga Serbia”, tha Markoviq.

Ai beson se duke bërë thirrje për bojkot të produkteve të prodhuesve të huaj, fushata do të dëmtojë konsumatorët në Kosovë.

“Një qasje e tillë do të dëmtojë vetëm konsumatorët në Kosovë, e jo prodhuesin e mallrave, marka e të cilit është e karakterit ndërkombëtar”, thotë Markoviq.

Sipas tij, thirrjet për bojkotimin e produkteve nga Serbia kanë qenë më të shpeshta që nga ardhja e Albin Kurtit në pushtet.

“Nuk ka asnjë lidhje të drejtpërdrejtë tani për tani, por është e qartë se rryma dhe zëra të tillë janë forcuar në Kosovë që kur Kurti erdhi në pushtet, në mandatin e tij të parë. Shprehja e pikëpamjeve të ekstremit të djathtë në opinion po bëhet mjaft e tolerueshme nga strukturat qeverisëse, në procesin e të cilave shumë marrin pjesë hapur”, tha Markoviq.
Siç shtoi ai, autorët e videove janë të vetëdijshëm se nuk do të prekë konsumatorët, por “nëse qëllimi është ngritja e tensioneve, atëherë bëhet fjalë për një grup individësh të papërgjegjshëm”.

"Është e paqartë se cili është qëllimi përfundimtar i kësaj lloj "fushate". Është naive të besohet se produktet nga Serbia do të blihen më pak në Kosovë për shkak të fushatave të tilla, dhe besoj se autorët janë të vetëdijshëm për këtë fakt. Megjithatë, nëse qëllimi është ngritja e tensioneve me një fushatë të tillë në marrëdhëniet ndërmjet shqiptarëve dhe serbëve në Kosovë në kushtet e marrëdhënieve të ndërlikuara ndërmjet Prishtinës dhe Beogradit, atëherë sigurisht që bëhet fjalë për sjellje dashakeqe dhe të papërgjegjshme të një grupi individësh”, përfundoi Markoviq.

Me përfshirjen e aktivistëve të Vetëvendosjes, historia e bojkotit të produkteve nga Serbia merr një dimension tjetër, sepse ajo që në botë quhet treg i lirë për Vetëvendosje është një “çështje e rëndësishme politike”.

Milica Rakiq Andriq nga OJQ-ja “Nisma e Re Sociale” theksoi se nuk do të ishte befasi nëse Vetëvendosja qëndron pas fushatës për bojkotimin e produkteve serbe, sepse, siç thotë ajo, kjo parti ka udhëhequr fushata të ngjashme shumë hapur edhe më parë.

“Shpesh edhe në mënyrë të dhunshme, sepse në një kohë sulmonin kamionët me mallra serbe. Gjatë viteve të kaluara është treguar se ato fushata kanë ndikim të përkohshëm te konsumatorët, jo të përhershëm, sepse herët a vonë zakonet e konsumatorit normalizohen. Njësoj ka qenë pas masave më radikale, institucionale, siç është taksa e 100 për qind për importin e mallrave nga Serbia”, tha Rakiq Andriq për Kosovo online.

Sipas saj, efekti më domethënës i asaj fushate është në kontekstin e momentit politik kur duhet të vlerësohet kompromisi në dialog si mjet për arritjen e paqes dhe parashikueshmërisë në marrëdhëniet ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

“Është e vështirë për një publik të antagonizuar kundër Serbisë, qoftë për shkak të traumave reale personale nga lufta, qoftë për shkak të fushatave si kjo, të shpjegohet domosdoshmëria e një kompromisi me Serbinë, dhe kur keni një publik të ngurtësuar, atëherë mund të vetëm fshihesh pas atij publiku dhe reagimet të tij të mundshme negative dhe të shtyni formimin e BKS-së dhe obligime të tjera të ngjashme. Gjithashtu, dje Oda Ekonomike e Maqedonisë së Veriut njoftoi për një takim të Odës Ekonomike të Serbisë dhe Odës Ekonomike të Kosovës për të diskutohet heqjen e pengesave për import dhe eksport. Fushata e bojkotit mund të jetë një përpjekje parandaluese për të kufizuar rritjen e importeve nga Serbia, e cila do të pasojë pashmangshmërisht nëse harmonizimi i certifikatave fitosanitare do të vazhdojë realisht tani, pas gati pesë vitesh stagnim, dhe më në fund mundësohet importi i të gjitha mallrave nga Serbia”, thotë Rakiq Andriq.

Nenad Gjurgjeviq, këshilltar i Kryetarit të Odës Ekonomike të Serbisë, thotë për Kosovo online se, për fat të keq, fushatat e bojkotimit të produkteve serbe në Kosovë nuk janë të reja, se kjo ka ndodhur edhe në vitet e kaluara dhe se më së shumti ndjek dinamikat e brendshme politike, qoftë në Kosovë apo në Serbi.

“Duhet të jemi të sinqertë, as në Serbi nuk ka hapje për produktet nga Kosova, ka barriera të ndryshme, sidomos kur bëhet fjalë për deklarimin e produkteve. Asnjëra palë nuk ka qenë më e hapur në krijimin e atmosferës për bashkëpunim dhe blerjen e produkteve nga Serbia dhe Kosovë. Në të njëjtën kohë, në Kosovë janë të pranishme produkte nga Serbia dhe marka ndërkombëtare dhe vendore, si dhe lëndë e parë. Dhe këtë thonë statistikat tona dhe statistikat e Kosovës, kështu që vitin e kaluar kemi pasur një shkëmbim rekord ndërmjet Serbisë dhe Kosovës prej gati gjysmë miliardë eurosh, pavarësisht atyre fushatave dhe atmosferës politike. Shpresojmë që me nënshkrimin e dy marrëveshjeve, në Bruksel, dhe marrëveshjes nga Ohri, që flet për njohjen e dokumenteve nga Kosova, do të kemi një situatë në të cilën produktet nga Kosova do të mund të shiten pa pengesa në Serbi. Ne, si Oda ekonomike, me të vërtetë punojmë për këtë dhe ne jemi përpjekur disa herë të ndërmjetësojmë që të gjejmë një emër për origjinën e produktit që “nuk i bie në sy askujt””, thotë Gjurgjeviq.

Gjurgjeviq thotë se OES është shumë e qartë në qëndrimet e saj dhe se përfaqëson biznesmenë nga Kosova në Serbi, në vendosjen e produkteve.

“Nuk do të doja të komentoja për kolegët e mi nga Kosova pse nuk e bëjnë këtë, por ne besojmë dhe avokojmë për një treg të vetëm në Ballkanin Perëndimor dhe për të përfaqësuar interesat e të gjitha kompanive. Politika dhe qëndrimi ynë është që të përmendim të dyja palët. Nëse këtu ka vullnet të mirë, atëherë hapet dera në Kosovë dhe anasjelltas”, vëren Gjurgjeviq.

Ai tregon se aktivitetet rreth bojkotit të mallrave serbe në Kosovë mund të janë drejtuar kundër Qeverisë së Kosovës dhe Kryeministrit Albin Kurti për shkak të marrëveshjes në Ohër.

“Në vitet e kaluara, kur Kurti ishte në opozitë, ai ishte një avokat i madh dhe udhëheqës i atyre fushatave për bojkotimin e produkteve nga Serbia. Dhe nga partia e tij bënin thirrje për demonstrata, ndoshta disa struktura në partinë e Kurtit tani janë prapa kësaj fushate të fundit. Prandaj është e rëndësishme të fillohet zbatimi i marrëveshjeve nga Brukseli dhe Ohri, sepse kjo do të heqë argumentet për thirrjen për bojkot të mallrave të kujtdo", përfundon Gjurgjeviq.

Kujtojmë, ish-kryeministri i Kosovës, Ramush Haradinaj, në kohën e sundimit të tij, vendosi një taksë prej 100 për qind për produktet nga Serbia, kur shkëmbimi tregtar pothuajse ishte ndërprerë. Taksat u hoqën nga Avdullah Hoti, i cili u bë kryeministër pas Haradinajt.

Duke qenë se taksat nuk dhanë fryte, me ndryshimin e pushtetit në Kosovë u ndryshuan edhe taktikat.
Kryeministri aktual i Kosovës dhe lideri i Vetëvendosjes, Albin Kurti, politika e të cilit bazohet në reciprocitet, nuk ndjek masa radikale sa i përket mallrave nga Serbia, kështu që gjatë sundimit të tij u vendosën taksa vetëm për materialet e ndërtimit, por aktivistët e tij haptasi mbrojnë qëndrimin se mallrat serbe duhet të bojkotohen.

Përkundër fushatave gjithnjë e më të shpeshta dhe të zhurmshme, në dy vitet e fundit më së shumti mallra janë importuar nga Serbia në Kosovë.

Agjencia e Statistikave të Kosovës ka bërë të ditur se vetëm në janar të këtij viti, nga Serbia në Kosovë kanë arritur mallra me vlerë prej 17 milionë e 870 mijë euro apo 1.5 milionë euro më shumë se në të njëjtën periudhë të vitit të kaluar.

Sipas të dhënave të Agjencisë, Kosova në 11 muajt e vitit 2022 ka blerë mallra në vlerë prej 341.637.000 euro nga Serbia, ndërsa qytetarët e Kosovës në një anketë të bërë nga REL kanë theksuar se “produktet vendore” shpeshherë janë më të shtrenjta se ato të importuara dhe se ata blini ato vetëm kur çmimi është më i ulët se të tjerët.

Lidhur me fushatën e fundit për bojkotimin e produkteve nga Serbia, iu drejtuam Odës Ekonomike të Kosovës, Odës Ekonomike Amerikane në Kosovë, si dhe raportueses së Parlamentit Evropian për Kosovën, Viola von Kramon, por deri në momentin e publikimit të tekstit, përgjigjet nuk kishin ardhur.

Oda Ekonomike Amerikane në Serbi vetëm shkurt deklaroi se nuk ka asnjë koment për këtë temë.