A do të kenë serbët së shpejti kushtet për të marrë pjesë në zgjedhjet e reja lokale në veri?

Propozimi i përfaqësuesve të vendeve të Pesëshes, të cilin të dërguarit e SHBA-së dhe BE-së, Gabriel Eskobar dhe Miroslav Lajçak, ia paraqitën kryeministrit të Kosovës Albin Kurti, së bashku me deeskalimin e situatës, përmban si pikën më të rëndësishme mbajtjen e zgjedhjet lokale në veri të Kosovës. Bashkëbiseduesit e Kosovo online besojnë se vetëm në zgjedhjet në të cilat do të marrin pjesë serbët mund të largohet tensioni ndaj veriut, por edhe se për këtë duhen plotësuar disa kushte të nevojshme.

Kancelari gjerman Ollaf Shollc dhe presidenti francez Emanuel Makron theksuan nevojën për mbajtjen e zgjedhjeve të reja në veri të Kosovës pas takimit me presidentin serb Aleksandar Vuçiq dhe presidenten e Kosovës Vjosa Osmani gjatë takimit në Kishinau.

Të njëjtën kërkesë e ka përcjellë edhe i dërguari special i SHBA-së për Ballkanin Perëndimor dhe i dërguari i BE-së për dialogun Kosovë-Serbi, Miroslav Lajçak, gjatë një vizite në Prishtinë.

Megjithatë, qëndrimi i serbëve nga veriu dhe përfaqësuesve të tyre politikë është i qartë që nga nëntori i vitit të kaluar - për të marrë pjesë në zgjedhje, është e nevojshme të plotësohen kërkesat që kanë të bëjnë me formimin e Bashkësisë së Komunave Serbe dhe tërheqjen e njësitet speciale të Policisë së Kosovës nga veriu.

Mbi të gjitha, për shkak të situatës së krijuar rishtazi, nga Lista Serbe ka bërë të qartë se për deeskalim është e nevojshme që të arrestuarit Radosh Petroviq dhe Dushan Obrenoviq të lirohen dhe forcat speciale të Kosovës së bashku me kryekomunarët të largohen nga ndërtesat komunale në Leposaviq, Zveçan, Zubin Potoku dhe Mitrovica e Veriut.

Sekretari i Shtetit në Ministrinë e Mbrojtjes, Nemanja Staroviq, thotë për Kosovo online se zgjedhjet janë rruga për deeskalim, por nuk mjafton. Ai beson se duhet të punojmë në zgjidhjen e problemit themelor.

“Zgjedhjet në vetvete janë një rrugë për deeskalim, por nuk janë një kusht i mjaftueshëm, sepse mendoj se bashkatdhetarët tanë nga veriu i Kosovës dhe Metohisë ishin plotësisht të qartë kur vendosën të tërhiqen nga institucionet në nëntor. Është e nevojshme që urgjentisht dhe shpejt të formohet BKS dhe të tërhiqen forcat speciale të militarizuara monoetnike shqiptare të Policisë së Kosovës”, tha Staroviq.

Sipas tij, përveç zgjedhjeve të reja, duhet të ketë garanci se kryeministri i Kosovës Albin Kurti nuk do ta pushtojë më veriun me ndihmën e njësive speciale dhe të arrestojë serbët.

“Gjithçka që kemi dëshmuar në dhjetë ditët e fundit e ka komplikuar edhe më shumë situatën dhe kësaj duhet t'i shtohen edhe kërkesat për lirimin e serbëve të paraburgosur, si dhe garanci adekuate se nuk do të ndodhë ajo që, në fakt, kryeministri i Institucioneve të Përkohshme të Vetëqeverisjes në Prishtinë, Albin Krti, e shpall duke lexuar lista të ndryshme, dhe këto janë tentativa për arrestime të reja, ndalime dhe keqtrajtime të bashkatdhetarëve tanë”, tha Staroviq.

Duhet të punohet për një zgjidhje diplomatike që do të çonte në rezultate pozitive, konsideron Staroviq dhe shton se për këtë nevojitet vullneti i palëve në konflikt, të cilin, siç thotë ai, nuk e sheh me Kurtin.

“Zgjedhjet në vetvete nuk zgjidhin asgjë, përveç nëse bëhet fjalë për një paketë më të gjerë lëvizjesh, të cilat duhet të zbatohen paraprakisht. Sido që të jetë, jemi dëshmitarë të planeve të ndryshme për deeskalim që vijnë nga z. Borel, Bujar Osmani dhe nga adresa të tjera ndërkombëtare. Rrënja e problemit është se nuk ka zgjidhje diplomatike që mund të japë rezultate të konsiderueshme pozitive nëse nuk ka vullnet të shprehur për deeskalimin midis të gjitha palëve në konflikt. Fatkeqësisht, zoti Kurti nuk e ka atë vullnet, sepse padyshim që me çdo kusht kërkon përshkallëzim të mëtejshëm. Edhe nëse në skenarin më pozitiv tërhiqen nga ndërtesat komunale njësitë speciale të Policisë së Kosovës dhe kryekomunarët e rrejshëm, për çfarë deeskalimi dhe normalizimi mund të flasim, nëse lëvizja e tij e radhës në javët në vijim janë inkursione të reja nga forcat speciale të Kosovës dhe arrestimi i serbëve”, pyeti Staroviq dhe shtoi se duhet të veprohet në drejtim të zgjidhjes së asaj që është rrënja e problemit dhe të mos merret vetëm me veprime konkrete.

Ai tha se retorika e pushtetarëve në Prishtinë nuk tregon se janë të gatshëm për marrëveshje dhe qetësim të tensioneve, por përkundrazi, çon në një krizë të re.

“Aq sa do të doja të jem optimist, nuk mund të jem në këtë moment, sepse e vetmja gjë që mund të dëgjojmë nga niveli zyrtar i institucioneve të përkohshme të vetëqeverisjes në Prishtinë, mbi të gjitha nga Albin Kurti dhe bashkëpunëtorët e tij, janë njoftime për një lloj eskalimi të ri në vatrat e reja të krizës. Qoftë leximi i listave të serbëve që akuzoheshin për gjoja shkaktimin e trazirave, dhe ne pamë se në rastin konkret bëhej fjalë për një grua që është me aftësi të kufizuara dhe një burrë që ishte në spital atë ditë. E gjithë kjo është një paralajmërim i një lloj eskalimi të ri apo të zgjatur dhe nuk na çon në drejtim të deeskalimit të shumëdëshiruar dhe të domosdoshëm”, theksoi Staroviq.

Siç tha ai, zgjedhjet në veri kanë kuptim vetëm nëse në to marrin pjesë serbët dhe shtoi se shpreson që pala kosovare tash e ka kuptuar këtë.

“Nuk dua të besoj në skenarin se mund të jemi edhe një herë dëshmitarë të një procesi të ri zgjedhor që do të zbatohej në mënyrë të njëanshme dhe do t'i imponohej popullit serb. Shpresoj se ata mësuan mësimin e tyre, se më në fund e kuptuan atë që, për fat të keq, nuk ishte e qartë për ta në muajt e kaluar, gjegjësisht se në thelb është e pamundur t'i imponohet procesi zgjedhor serbëve dhe se zgjedhjet e reja lokale mund të kenë kuptim vetëm nëse përfaqësuesit legjitimë politikë të komunitetit serb marrin pjesë në të gjithë procesin. Dhe, që ata të mund të marrin pjesë, duhet të plotësohen kushtet e vendosura, të cilat nuk janë aspak reale, por logjike dhe të arsyeshme”, ka përfunduar Staroviq.

Eugen Cakolli nga Instituti Demokratik i Kosovës ka theksuar për Kosovo online se që nga mbajtja e zgjedhjeve lokale në veri të Kosovës ishte e qartë se kryekomunarët e rinj nuk do të kishin legjitimitet.

“Që nga shpallja e mospjesëmarrjes së Listës Serbe dhe partive tjera serbe në zgjedhjet e 23 prillit, si dhe bojkotimi i zgjedhjeve nga qytetarët, ishte e qartë se legjitimiteti i kryekomunarëve të rinj do të kontestohet. Kjo është arsyeja e mosekzekutimit të mandatit të rregullt. Këtë e ka konfirmuar edhe vetë kryeministri Kurti, i cili ka thënë se kryekomunarët e rinj nuk do të kenë mandat të plotë”, tha Cakolli.

Siç tha ai, mbajtja e zgjedhjeve të reja është e pashmangshme, sepse është e vetmja mënyrë për të qetësuar tensionet. Megjithatë, ai beson se ato janë shpallur pa një marrëveshje paraprake detyruese me Kosovën dhe Serbinë, gjë që, thotë ai, nuk garanton pjesëmarrjen e serbëve dhe përfaqësuesve të tyre politikë.

“Pra, zgjedhjet e jashtëzakonshme janë në fakt të pashmangshme, por tani është çështje kohe dhe modaliteti ligjor. Ata janë normalisht hapi i parë drejt deeskalimit, por shpallja e tyre pa marrëveshje paraprake si pjesë e një marrëveshjeje më të madhe, e cila garanton edhe pjesëmarrjen e serbëve në zgjedhje, do të ishte e pavlerë”, shtoi Cakolli.

Sipas fjalëve të tij, nëse shpallen zgjedhje të reja në veri, “presioni” i bashkësisë ndërkombëtare do të jetë në Listën Serbe, gjë që, thotë ai, do ta bëjë të pamundur çdo bojkot.

“Në rrethanat dhe kontekstin aktual që krijon presion nga bashkësia ndërkombëtare ndaj palëve, është e rëndësishme që në rast të shpalljes së zgjedhjeve të reja, presioni ndërkombëtar të bjerë mbi palën serbe për pjesëmarrje në zgjedhje, duke e bërë pothuajse të pamundur që çdo bojkot të Listës Serbe”, tha Cakolli.

Ai beson se një rezultat i tillë do të ishte vështirë të arrihet në rrethana të tjera, pa formimin paraprak të BKS-së, që ishte kushti i Listës Serbe për pjesëmarrje në zgjedhje.