A do të ulen kryetarët bashkie të rinj në kolltuqe në veri, çfarë e porositi Lajçak gjatë vizitës së tij në Kosovë?

Ende nuk dihet nëse kandidatët shqiptarë për kryetarë komunash në veri, të zgjedhur së fundmi në zgjedhje jolegjitime me vetëm 13 serbë, do të zënë vendet e tyre në fund të majit kur skadon afati. I dërguari i BE-së Miroslav Lajçak nuk ishte i saktë dje gjatë vizitës së tij në Prishtinë dhe në Mitrovicën e Veriut për këtë temë, por ai theksoi se shpreson "në një rezultat që nuk do të çojë në një përshkallëzim të situatës dhe se BE-ja konsideron se procesi zgjedhor nuk përfaqëson një zgjidhje politike afatgjatë, që mund të interpretohet si qëndrim kundër shqiptarëve që marrin pozita në Mitrovicën e Veriut, Zveçan, Zubin Potok dhe Leposaviq.

Mesazhe të tilla edhe me “doreza diplomatike”, vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online, janë të justifikuara, sepse ardhja e shqiptarëve në krye të komunave serbe pas votimit në zgjedhjet e 23 prillit, në të cilat vetëm pak më shumë se tre për qind e votuesve dhe vetëm 13 serb, mund të çojë jo vetëm në thellimin e vakumit politik dhe juridik, por edhe në tensione dhe konflikte serioze.

Ata theksojnë se Lajçaku padyshim që është i vetëdijshëm për këtë, pasi kryetarët bashkie e sapozgjedhur nuk ishin në agjendën e tij për vizitën e tij në Kosovë, edhe pse gati gjysmën e ditës së djeshme e kaloi në veri të Kosovës. Për këtë janë të vetëdijshëm edhe në Bruksel, theksojnë bashkëbiseduesit tanë, andaj edhe “oferta e shtrembëruar” autoriteteve të Kosovës për të dalë “me elegancë” nga ngërçi, por gjithashtu shtojnë se nuk janë shumë optimistë se qeveria në Prishtinë do t'i "dëgjojë" sugjerimet e BE-së dhe do të heqë dorë nga përpjekjet për të imponuar një qeveri në veri që nuk ka as legjitimitet dhe as ligjshmëri.

Dhe presidenti i Serbisë Aleksandar Vuçiq ka thënë se në takimin e fundit në Bruksel, më 2 maj, Bashkimi Evropian ka paraqitur një propozim të drejtë për tejkalimin e situatës në veri, por se Albin Kurti e ka refuzuar sepse “do vetëm krizë”. Ai tha se propozimi i shefit të diplomacisë evropiane, Zhozef Boreli, ishte që të vendoset një zgjidhje kalimtare, në mënyrë që brenda pak muajsh të mbahen zgjedhje të reja, me qëllim formimin e BKS-së, kthimin e serbëve në institucione dhe marrjen e autoritete legjitime.

Ligji i Kosovës për Vetëqeverisjen Lokale thotë se kryetari i komunës duhet të bëjë betimin para Kuvendit të Komunës brenda një muaji pas zgjedhjes. Ato afate "skadojnë", dhe është jashtëzakonisht e pasigurt nëse dhe si do të fillojnë punën zyrtarët e sapozgjedhur shqiptarë pa pëlqimin e shumicës serbe.

Sipas rezultateve të zgjedhjeve të certifikuara nga Komisioni Qendror i Zgjedhjeve të Kosovës, kandidatët e Vetëvendosjes, Erden Atiq dhe Lulzim Hetimi, fituan në Mitrovicën Veriore dhe Leposaviq, në Zubin Potoku Izmir Zeqira, dhe në Zveçan Ilir Peci, të dy nga Partia Demokratike e Kosovës.

Hulumtuesi i lartë i OJQ-së Aktiv Igor Markoviq thotë se duke lexuar mes rreshtave mesazhet e Lajçakut, BE-ja po përpiqet të gjejë një zgjidhje për Veriun që nuk do të shkaktojë tensione të reja. Ai thekson se mund të jetë ftesë e Listës Serbe për të marrë pjesë në zgjedhje në ciklin e ri ose ndoshta do të gjejnë ndonjë zgjidhje tjetër për kthimin e serbëve në institucione.

"Do të shohim se si do të realizohet në praktikë, nëse kryetarët e komunave as nuk do të bëjnë betimin apo do të përdorin ndonjë manovër tjetër politike, mbetet për t'u parë. Prishtina është padyshim nën presion të madh nga bashkësia ndërkombëtare. Duke folur për ligjshmërinë e zgjedhjeve është mirë, por realisht nuk ka argumente në favor të legjitimitetit të tyre”, thotë Markoviq.

Ai shprehet se kryetarët e zgjedhur janë njerëz që pak njerëz i njohin në komunat ku kanë fituar, se për ta nuk dihet pothuajse asgjë dhe se është e vështirë të vihet në kontakt me ta, dhe për këtë arsye për të vlerësuar se cilat do të jenë lëvizjet e tyre të mëtejshme. Markoviq thekson se çelësi i vendimit të tyre nëse do të "copësojnë mandatet" do të jetë se çfarë lloj direktive do të marrin nga selia e partisë në Prishtinë.
 

“Nga katër kryetarët e zgjedhur, dy janë të Vetëvendosjes së Kurtit, në Mitrovicën Veriore dhe Leposaviq. “Duke ditur sjelljet e mëparshme të Kurtit dhe injorimin e sugjerimeve të Uashingtonit dhe Brukselit, nuk do të habitesha nëse ai shurdhonte këtë thirrje të BE-së për kryetarët e komunave që të mos betohen”, thotë Markoviq.

Ai frikësohet se Albin Kurti kësaj radhe do të insistojë në ngritjen e organeve në komunat në veri të kryesuara nga shqiptarët, edhe pse mund të shkaktojë pasoja të rënda.

“Që nga fillimi i mandatit të tij të dytë, Kurti ka përdorur çdo temë që ka të bëjë me serbët e Kosovës për të mbuluar dështimet e mëdha në fushën e rimëkëmbjes ekonomike dhe financiare, në radhë të parë nga virusi korona e deri te problemi i madh i rritjes së importeve në Kosovë. Ai premtoi zgjidhje për problemet e shëndetësisë dhe korrupsionin, nuk e bëri dhe këto ishin mesazhet kryesore të tij gjatë fushatës zgjedhore. Prandaj ishte më e lehtë t'i çosh deri në dhëmbë serbët e Kosovës, Beogradin, madje edhe Brukselin dhe Uashingtonin dhe t'i fajësosh për gjithçka që është e keqe në Kosovë”, thekson Markoviq.

Ai kujton se Kurti është sjellë mjaft arrogant sa i përket këshillave dhe sugjerimeve nga vendet perëndimore.
“Nuk do të habitesha nëse do të shkonte deri në fund edhe këtë herë, sepse është nën presion të madh brenda, nga partitë opozitare. Sidomos po të marrim parasysh faktin se ai shkoi deri në fund kur bëhet fjalë për zgjedhjet, edhe pse në disa raste ka pasur mesazhe nga BE-ja se duhet të mendojnë për shtyrjen e tyre deri në arritjen e marrëveshjes me Listën Serbe. Do të shohim se çfarë urdhri do t'u japë kryetarëve të komunave të tij dhe nuk do të habitesha nëse ata dy kryetarë që nuk janë në anën e Vetëvendosjes do të ndjekin politikën dhe vendimet e qeverisë në Prishtinë”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ai vazhdon se Kurti nuk do të pengohet nga fakti se vendosja e shqiptarëve në krye të komunave serbe do të bartte rrezikun e përkeqësimit të situatës së sigurisë.

“Nëse ata bëjnë betimin, agonia e vakumit juridik dhe politik do të vazhdojë, sepse nuk kemi përfaqësues të komunitetit serb të Kosovës në institucionet e veriut, as në polici e as në gjyqësor. Dhe në një situatë të tillë dhe pavarësisht se çfarë bëjnë kryebashkiakët shqiptarë, gjendja e sigurisë do të përkeqësohet. Kësaj i duhet shtuar prania e njësive speciale të policisë së Kosovës në veri, e cila tashmë është dëshmuar se ka një strategji të keqe për trajtimin e popullatës lokale”.

Markoviq nuk e përjashton mundësinë e një situate tjetër absurde, që pas zgjedhjeve kryetarët shqiptarë të bëjnë betimin “nën armë dhe në kontejnerë”, sepse pyetja e madhe është se si do të hyjnë fizikisht në ndërtesat komunale.
“Kryetari i sapozgjedhur i komunës së Zubin Potokut tashmë ka thënë se do ta bëjë betimin në fshatin Çabër, me shumicë shqiptare, në zyrën lokale të komunitetit lokal, nëse policia e Kosovës nuk siguron që ai të marrë betimi në ndërtesën e komunës. Kurti jo vetëm që vë në rrezik veriun, sa i përket rritjes së tensioneve, pyetja është nëse ai dëshiron që këta kryetarë të rinj të jenë qengjat kurban të politikës së tij për të mos u dorëzuar para bashkësisë ndërkombëtare. Sepse edhe ata kryetarë bashkie do të jenë nën presion të madh, sidomos nëse betohen nën shoqërimin e policisë. Nuk do të jetë një pasqyrë e mirë as për ta, as për popullatën vendase, as për bashkësinë ndërkombëtare”, thotë Markoviq.

Siç thotë për Kosovo online, Dr. Neven Cvetiqanin, kryetar i Forumit për Studime Strategjike, kërkesa që iu ka ardhur kryetarëve shqiptarë nga Brukseli tregon se BE-ja është e vetëdijshme se problemi i legjitimitetit në veri të Kosovës nuk është zgjidhur.

“Ky është edhe një paralajmërim për Prishtinën që të mos shkojë tutje dhe të mos ndërmarrë hapa në drejtim të thellimit të krizës së legjitimitetit apo përshkallëzimit të mundshëm të situatës. Kësaj i duhet shtuar paralajmërimi i BE-së për Prishtinën pas shpërbërjes së Ekipi drejtues për hartimin e Statutit të Bashkësisë së Komunave Serbe, i cili ndodhi një ditë pas dialogut të nivelit të lartë në Bruksel. Unë shoh thirrje nga Brukseli se kryetarët e bashkive nuk e bëjnë betimin se ofrojnë shërbime të mira nga Bashkimi Evropian për ta tejkaluar këtë krizë”, thotë Cvetiqanin.

Ai sqaron se nëse kryetarët bashkie nuk bëjnë betimin brenda 30 ditëve nga përfundimi i zgjedhjeve, ato përsëriten.

“BE e bëri të qartë se zgjedhjet që u mbajtën së fundmi kishin legjitimitet të kufizuar, se Bashkësia i konsideron të tilla dhe se është e qartë se nuk e zgjidhën problemin. Mesazhi për anulimin e mandateve në veri është një sinjal dhe se BE-ja konsideron se zgjedhjet e reja janë rruga Ky është një hap diplomatik në drejtimin e duhur, ku BE-ja po përpiqet të bëjë gjithçka që ne të mos përfundojmë përsëri në zhvatjen e ndonjë menaxhimi të krizës. Aktualisht kemi një krizë legjitimiteti dhe është e rëndësishme që ajo të mos kthehet në krizë sigurie”, thekson bashkëbiseduesi ynë.

I pyetur se sa të vetëdijshëm janë në Bruksel se do të jetë fizikisht e vështirë për kryetarët e komunave të bëjnë betimin dhe të marrin detyrën në ndërtesat komunale në zonat serbe, Cvetiqanin thotë se mendon se ata janë shumë të vetëdijshëm për të gjitha këto në Bruksel.

“Prandaj kemi një mesazh që të heqim dorë nga betimi që të mos futemi në një situatë të përshkallëzimit të situatës së sigurisë dhe të kemi sërish menaxhim të krizës, siç ishte rasti me tentativat për të riregjistruar targat. BE-ja dëshiron ta eliminojë këtë, prandaj dërgon një mesazh të tillë. Tani për tani është diplomatike, nuk është e drejtpërdrejtë, por mund të përkthehet se ndoshta zgjedhjet e reja janë mënyra për të zgjidhur këtë situatë dhe se kriza e legjitimitetit nuk duhet të kthehet në krizë sigurie”, tha ai.

Tani gjithçka është në dorën e Prishtinës, por Cvetiqanin thotë se aktualisht është mosmirënjohëse të spekulohet se çfarë lëvizjesh do të ndërmarrin autoritetet lokale.

“Sigurisht që situata në veri do të jetë produkt i vektorëve të ndryshëm, nga njëra anë është interesimi i Prishtinës që të tregojë se nuk ka devijuar nga politika e saj, duke pasur parasysh se Albin Kurti erdhi në pushtet me premtimin se nuk do të lejojë një entitet serb në Kosovë. Vektori tjetër është interesimi i Serbisë për të zbatuar gjithçka që është nënshkruar në Marrëveshjen e Brukselit. Dhe vektori i tretë është interesi i vendeve të BE-së, më saktë i Kuintit, që situata të mos përshkallëzohet, gjë që në këtë moment nuk i përshtatet saktësisht Bashkësisë, dhe ajo do të vazhdojë të ofrojë shërbimet e saj të mira për ta tejkaluar këtë situatë”, thotë Cvetiqanin.

Profesori i Shkencave Politike nga Prishtina Nexhmedin Spahiu thotë për Kosovo online se beson se kryetarët shqiptarë të zgjedhur në zgjedhjet e jashtëzakonshme në katër komuna do të bëjnë betimin dhe do të marrin detyrën, pa marrë parasysh se janë dëgjuar mesazhe nga BE-ja që të mos e bëjnë këtë. Ai shton se mandati i tyre do të jetë ende i kufizuar derisa të arrihet marrëveshje për BKS.
 

“Kryetarët bashkie e zgjedhur morën mbështetjen e amerikanëve. Kërkesa e Brukselit për largim nga pozitat, për mendimin tim, do të realizohet pak më vonë, pas disa muajsh, pasi tashmë është rënë dakord për Bashkësinë e Komunave me shumicë serbe,  kur të dihet se ku do të krijohet Bashkësia, brenda çfarë do të funksionojë, si do të jetë marrëdhënia e atij subjekti me autoritetet qendrore”, thotë Spahiu.

Ai po ashtu thotë se qëllimi i zgjedhjeve të mbajtura në veri ishte që të bëhen disa gjëra në përgatitje për funksionimin e BKS-së.

“Qëllimi i këtyre zgjedhjeve është afatshkurtër, të bëhen disa gjëra që asnjë nga kryetarët e serbëve nuk i ka bërë dhe nuk do t'i bëjë për të mos u shpallur 'tradhtarë'. Ideja është që kryetarët shqiptarë të ngrenë flamujt e Kosovës në ndërtesat komunale në veri. Deri më tani kryetarët e komunave në veri kanë bërë betimin para flamurit serb. Pasi të krijohet Bashkësia e Komunave me shumicë serbe, të bëhen zgjedhje të reja dhe të vijnë kryetarët serbë, do të shtojnë vetëm flamurin e Bashkësisë,por nuk do ta heqin flamurin e Kosovës. Ka edhe disa gjëra të tjera që serbët nuk i kanë bërë, përkatësisht ndërtimi i xhamisë afër urës së Ibrit dhe hapja e një shkolle shqipe në veri të Mitrovicës, pasi nxënësit nga ajo pjesë e qytetit shkojnë në shkollë në Mitrovicën Jugore, sepse nuk kanë shkollë në gjuhën shqipe”, thotë Spahiu.

Kur të përfundojë ajo punë, vazhdon bashkëbiseduesi ynë, kryetarët shqiptarë me gjasë do të detyrohen të japin dorëheqje.

“Pas marrëveshjes për Bashkësinë, do të shpallen zgjedhje të reja për shkak të legjitimitetit të ulët të kryebashkiakëve të zgjedhur shqiptarë. Por para kësaj, ata duhet të mbarojnë këto gjëra për të cilat po flisja. Në çdo institucion të Kosovës duhet të ketë veçori të Kosovës, nëse nuk është kjo, atëherë është ndarja e Kosovës apo diçka tjetër”, thotë Spahiu.