A e kërcënon Marrëveshjen e Ohrit fati e Marrëveshjes së Brukselit?

Kur u njoftua dy muaj më parë, pas bisedimeve gjithëditore në Ohër, se Beogradi dhe Prishtina ranë dakord për aneksin për zbatimin e propozimit evropian për normalizimin e marrëdhënieve, dukej se ishte bërë një hap i madh përpara, por dy raundet e fundit të dialogut treguan se gjërat janë ende të varrosura, kryesisht për shkak të refuzimit të vazhdueshëm të Kosovës për të formuar Bashkësinë e Komunave Serbe, siç ishte rënë dakord me Marrëveshjen e Brukselit në prill të vitit 2013.

Në takimin e Brukselit, pas bisedimeve të Ohrit, u miratua Deklarata për Personat e Zhdukur, por ajo “ngeci” sapo arriti në pikën kyçe, në Draft Statutin e BKS-së, që është kusht që Beogradi të vazhdojë me negociatat dhe lëvizjet, kurse Prishtina në këtë drejtim vendos kushtet të cilat nuk janë të parapara në Marrëveshjen e Brukselit.

Në të njëjtën kohë, nga Prishtina po vijnë akuza ndaj Serbisë se është ajo që nuk e respekton marrëveshjen e Ohrit, duke e penguar Kosovën që të anëtarësohet në organizata ndërkombëtare, kështu që shtrohet pyetja logjike - a e kërcënon Marrëveshjen e Ohrit fati e Marrëveshjes së Brukselit nga viti 2013, pasi ai dokument mbeti një “shkronjë e vdekur në letër”, sepse Prishtina nuk pranon të formojë BKS-në për 10 vjet.

Duke iu përgjigjur kësaj pyetjeje, sociologu Vlladimir Vulletiq thotë për Kosovo Online se për momentin është e vështirë të thuhet, por se Marrëveshja e Ohrit është projektuar të jetë ndryshe nga Marrëveshja e Brukselit, sepse BE-ja do të monitorojë përmbushjen e obligimeve të të dyja palëve.

“Marrëveshja e Ohrit është krijuar që të jetë e ndryshme nga Marrëveshja e Brukselit, në kuptimin që nuk pritet të rezultojë në një lloj marrëveshjeje mes dy palëve nën mbikëqyrjen e BE-së, por të jetë një lloj detyrimi që të dy palët i pranojnë, të cilat janë të imponuara nga BE-ja, por në një farë mënyre u bë e qartë se Bashkimi Evropian do të monitorojë se si secila palë i përmbush pjesën e saj të obligimeve”, shpjegon Vulletiq.

Është e pritshme, shton ai, që të dyja palët po shikojnë se çfarë po bën tjetra dhe ekziston frika e justifikuar se BE-ja, nëse e sheh palën tjetër të mbetur prapa, do ta interpretojë atë si një lloj mashtrimi.

Prandaj, thotë ai, mund të ndodhë që, para së gjithash, Beogradi të jetë i rezervuar në përmbushjen e asaj që pritet prej tij, derisa të shohë indikacione të qarta se Prishtina i përmbush obligimet e saj, para së gjithash ato që kanë të bëjnë me marrëveshjet e mëparshme, në fakt zbatimin e BKS-së.

“Në këtë kuptim, nuk ka dyshim se tani ekziston një lloj frike se zbatimi i kësaj marrëveshjeje nuk do të shkojë larg. Mbetet të shihet se si do të reagojnë ata që e kontrolluan”, tha Vulletiq.

Në pyetjen se si BE-ja do ta bindë Prishtinën që t'i përmbushë obligimet e saj, ai përgjigjet se - “nuk e dimë as nëse do të mund ta detyrojë fare”.

Ai thekson se klauzola se detyrimet e dy palëve nuk janë të lidhura drejtpërdrejt me njëra-tjetrën, por që BE-ja vëzhgon se çfarë po bën secila palë, dërgon një mesazh se përparimi i Serbisë drejt BE-së do të përshpejtohet nëse ajo përmbush pjesën e saj të obligimeve, pra nëse Kosova nuk e bën këtë, mund të ketë disa sanksione, në formë të ngadalësimit ose pengimit të vazhdimit të procedurës për pranim në Këshillin e Evropës, ose ndoshta duke rifutur regjimin e vizave.

“Këto janë mundësitë që tani i ka Bashkimi Evropian dhe nëse do ta bëjë apo jo, mbetet për t’u parë. Tashmë ka pak shanse për të realizuar atë që ishte planifikuar të ndodhë deri në fund të këtij viti”, përfundon Vulletiq.

Koordinatori i Grupit Punues të Konventës Kombëtare të Bashkimit Evropian për kapitullin 35, Dragisha Mijaçiq, thotë se Marrëveshja për Normalizim që u arrit në Bruksel dhe Aneksi për Zbatimin në Ohër kanë një gabim sistemik, sepse bazohen në supozimi se është e mundur të arrihet progres në normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Serbisë dhe Kosovës pa zgjidhjen e situatave të krizës në veri të Kosovës, mbi të gjitha themelimin e BKS-së dhe tërheqjen e njësive speciale.

“Prandaj, pavarësisht se është arritur marrëveshja, zbatimi i saj qëndron ende”, thotë Mijaçiq në një prononcim për Kosovo Online.

Sociologu dhe analisti politik nga Prishtina Artan Muhaxhiri thotë se do të ishte humbje e madhe nëse “Ohrid 1.0 bëhet Bruksel 2.0”.

Në prononcim për Kosovo Online, ai thekson se është bërë e zakonshme që dinamizimi i zhvillimit të dialogut ndërmjet Kosovës dhe Serbisë të varet ekskluzivisht nga niveli i presionit nga aktorët kryesorë të bashkësisë ndërkombëtare dhe se mungesa e vullnetit të vërtetë dhe angazhimi i liderëve politikë ndaj këtij projekti është evident.

Ai shton se është e qartë se palët kanë qasje pasive - idetë themelore vijnë nga diplomacia amerikane dhe evropiane, dhe pastaj diskurset popullsitë përdoren për të errësuar kompromise.

“Fatkeqësisht, duket se i njëjti stil i dialogut do të jetë i pranishëm edhe në të ardhmen e afërt. Pragmatikisht, gjëja e fundit që i duhet rajonit tonë është që marrëveshja përfundimtare të shtyhet për një kohë të pacaktuar. Kjo do të kontribuonte në një mungesë edhe më të madhe të optimizmit për brezin e ri për të planifikuar të ardhmen e tyre këtu. Nga një këndvështrim tjetër, taktika e vonesave të shpeshta dhe të planifikuara në faza të ndryshme deri në arritjen e një marrëveshjeje përfundimtare mund të shërbejë si alibi për liderët kosovarë dhe serbë kur të vijë koha për kompromise të detyruara nga fuqitë e fuqishme gjeostrategjike dhe gjeopolitike. Ndoshta kështu planifikojnë ta arsyetojnë këtë situatë si të keqe më të vogël”, thotë Muhaxhiri.

Për këtë arsye ai thekson se “progresi i madh i arritur në Ohër sigurisht që duhet të shoqërohet me arritje konkrete që do të jepnin më shumë motivim në procesin e mëtutjeshëm”.

“Do të ishte humbje e madhe nëse Ohri 1.0 bëhej Bruksel 2.0”, ka thënë Muhaxhiri.