Ekonomia e Kosovës nën Kurtin: Deficiti tregtar rekord në dy vite, nga 2.8 në 4.7 miliardë euro

Sipas të dhënave të Agjencisë së Statistikave të Kosovës, deficiti tregtar në vitin 2022 arriti në 4.7 miliardë euro, që është gati dy miliardë më shumë se në vitin 2022. Kryetari i Aleancës Kosovare, Agim Shahini, beson se Qeveria e Kosovës nuk ka strategji për zhvillimin e ekonomisë, ndërsa ekonomisti Safet Gërxhaliu thekson se stabiliteti politik është çelësi i zhvillimit.

Derisa deputetët e opozitës kritikojnë Qeverinë e Kosovës për shkatërrimin e ekonomisë në dy vitet e fundit, Kryeministri i Kosovës Albin Kurti dhe Ministri i Financave Hekuran Murati shfrytëzojnë çdo mundësi për të theksuar se Kosova ka shënuar zhvillim ekonomik gjatë asaj periudhe.

Por, deputeti i LDK-së, Avdullah Hoti, së fundi ka tërhequr vëmendjen se qeveria nuk po merret me zhvillim ekonomik, duke shtuar se ka pasur rënie nga dhjetë në tre për qind. Ai shpesh thekson se Kosova ka rritur importin e mallrave nga Serbia, ndërsa në anën tjetër nuk promovon hapjen e fabrikave të reja dhe ardhjen e investitorëve të huaj.

Ekonomistët nga Kosova theksojnë se inflacioni ka arritur nivelin më të lartë dhe sipas të dhënave të Agjencisë së Statistikave, në janar të vitit 2023 ka arritur në 12.1 për qind dhe shkaku është rritja e çmimeve të ushqimeve bazë.

Nga 1 prilli, rryma u rrit sërish për 15 për qind, ndërsa pagat, edhe pse hyri në fuqi Ligji për paga, mbetën të njëjta, madje për disa kategori u ulën.

Shahini: Qeveria e Kosovës nuk ka strategji se si t'i ndihmojë bizneset

E gjithë kjo, thonë njohës të situatës ekonomike, ndikon në ekonominë e Kosovës, por edhe gjendja ekonomike në vendet e rajonit, pasi siç thonë ata, me importimin e mallrave, Kosova importon edhe inflacion.

Kryetari i Aleancës Kosovare të Bizneseve, Agim Shahini, ka theksuar se Kosova ka deficitin më të madh në Ballkan, sepse Qeveria e Kosovës nuk ka një strategji të përshtatshme për t'i ndihmuar ndërmarrësit.

“Kosova është ende vendi me deficitin më të madh, sepse nuk ka strategji për zhvillimin e prodhimit vendor dhe ekonomisë. Për herë të parë pas luftës kemi një deficit të reduktuar në 18 për qind të të gjitha importeve. Ne importojmë rreth 82 për qind dhe eksportojmë 18 për qind, është një shifër e madhe në raport me vitet e kaluara, por ne ende kemi deficitin më të madh, sepse Qeveria e Kosovës nuk ka një strategji për të ndihmuar prodhimin vendor dhe ndërmarrësit e tjerë në Kosovë”, tha Shahini.

Shahini beson se e gjithë kjo ndikon shumë keq në ekonomi, sepse Kosova renditet e para në Ballkan sa i përket eksportit të parave.

"Dhe Kosova i blen ato para të gatshme me kamatat më të larta në Ballkan dhe në Evropë. Ekonomia e Kosovës, pavarësisht rritjes ekonomike, është ende më e varfëra në Ballkan, nëse shikojmë GDP-në në vendet e tjera", shtoi ai.

Ai theksoi se pavarësisht se zyrtarët qeveritarë flasin për zhvillim ekonomik, baza e rritjes së GDP-së është shumë e ulët.

“Qeveria flet për rritje ekonomike, megjithatë, nëse e shikojmë atë rritje për kokë banori, ne kemi tre deri në katër për qind në bazën prej 5000 dollarësh. Kjo do të thotë se rritja ekonomike për kokë banori është pesë euro në vit. Nëse shikojmë GDP-ja e Serbisë është rreth 10 euro për kokë banori dhe kjo nuk është mirë, sepse baza e rritjes është mjaft e ulët”, tha Shahini.

Ka shumë gjëra që prekin investitorët e huaj, thotë Shahini, duke shtuar se Kosova varet nga kapitali i diasporës.

“Ende kemi çmimin më të lartë të rrymës, që është problem i madh, rryma në Kosovë është më e shtrenjta në Ballkan. Investitorët shohin se çfarë është çmimi i rrymës, së dyti cilat janë përfitimet dhe politika fiskale. Mbi të gjithë, Kosova nuk është në një pozitë e mirë dhe nuk ka asnjë strategji. Ne varemi nga kapitali i diasporës dhe pa të Kosova do ta kishte të vështirë të mbijetonte në aspektin e zhvillimit të brendshëm”, ka theksuar Shahini.

Sa i përket thirrjes për bojkot të produkteve nga Serbia, Shahini thotë se kjo nuk ndikon në shkëmbim, duke qenë se Kosova importon më së shumti mallra nga Serbia.

“Thirrja për bojkot të mallrave është marketing i një grupi të caktuar që nuk ka autoritet në Kosovë, sepse nuk përfaqëson askënd, janë qytetarët që kanë krijuar grupin e tyre. Nëse shikojmë statistikat e shkëmbimit të mallrave me Serbinë, kemi 432 milionë vitin e kaluar, që është rritur në krahasim me një vit më parë. Statistikat nuk tregojnë se shkëmbimi ka rënë, ka qytetarë që besojnë se nuk duhet blerë produkte nga Serbia, por ato artikuj janë shumë të pranishme në Kosova dhe me shtetet anëtare të CEFTA-s, Kosova ka shkëmbimin më të madh me Serbinë”, ka përfunduar Shahini.

Gërxhaliu: Stabiliteti politik është çelësi i zhvillimit jo vetëm të Kosovës, por të gjithë Ballkanit Perëndimor

Ekonomisti Safet Gërxhaliu ka theksuar për Kosovo online se në Kosovë nuk mund të flitet për probleme të pastra ekonomike pa konotacion politik, sepse konotacioni politik i ngadalëson projektet dhe zhvillimin ekonomik.

“Nëse kjo periudhë nga viti i kaluar e deri më tani do të shënohet me diçka, kjo është një distancë mes sektorit publik dhe atij privat, dhe ajo që është më e keqja dhe ajo që sjell më shumë dëm është se buxheti i dhënë për projekte të caktuara nuk është shfrytëzuar ose është përdorur vetëm 13 për qind. Kemi inflacion të lartë, kemi një import rekord nga viti i kaluar rreth 5.8 miliardë dollarë, ndaj nuk ka arsye për eufori sepse sa më shumë shpenzohet, aq më shumë ndërtohet, sa më shumë projekte, përfitojnë qytetarët dhe përfiton edhe biznesi. Në kontekstin e ekonomisë moderne ka rëndësi të madhe shfrytëzimi dhe kontrolli dhe të mos themi se nuk kemi investuar. Më mirë është që ato para t'i përdorim në mënyra të ndryshme, për dialog dhe partneritet publik dhe privat, të ketë dialog me komunat dhe të kemi sa më shumë perspektiva për të rinjtë. Emëruesi i përbashkët i zgjidhjes së problemeve aktuale në Kosovë është arritja e stabilitetit politik, sepse pa atë dhe pa dialog me Serbinë do të jetë e vështirë të flitet për prosperitetin ekonomik dhe investimet e huaja në Kosovë”, tha Gërxhaliu.

Siç shtoi ai, është e nevojshme që qeveria t'i drejtojë rezultatet pozitive të arritura në disa sektorë në përmirësimin e jetës së qytetarëve.

“Politika është ajo që duhet të regjistrojë disa rezultate pozitive, kemi një rritje të të ardhurave në dogana, në administrimin e të ardhurave, por mos harroni se jetojmë në një kohë inflacioni dhe përmes gjithë këtyre projekteve ne importojmë inflacion. Pra, çfarë ke blerë vitin e kaluar për 100 euro, tani nuk mundesh për 200, dhe nëse kjo është rezultat pozitiv, atëherë duhet të studiojmë ekonominë dhe ta vendosim në disa dimensione të tjera. Kemi pakënaqësi të qytetarëve, pakënaqësi të sektorit privat, kështu që rezultatet pozitive duhet t'i ndjejnë qytetarët e Kosovës, e jo që përmes investimeve Kosova të bëhet shtet social, sepse pyetja është se cila do të jetë perspektiva atëherë. Ne kemi nevojë për zhvillim ekonomik, për të forcuar sektorin privat, për të rritur pagat sepse jemi bërë një vend i varur nga importi”, shtoi Gërxhaliu.

Ai ka theksuar se produktet nga Serbia nuk mund të nacionalizohen dhe t'u jepen epitete të veçanta kur në Kosovë ka shumë marka botërore.

“Gjëja më e keqe jo vetëm në Kosovë, por në përgjithësi në Ballkan është ekzistenca e atij pseudopatriotizmi të shoqëruar me nacionalizëm dhe në këtë kontekst nacionalizmi aplikohet edhe në rrjedhat ekonomike. Duhet të kuptojmë se Ballkani Perëndimor është pjesë e Bashkimit Evropian, dhe sa më shpejt ta kuptojmë këtë, aq më e shpejtë do të jetë rruga jonë për në Evropë. Dhe nga ana tjetër, tregtia është si uji dhe e gjen rrugën e vet. Dhe nëse ka barriera, ka, jo vetëm mes Kosovës dhe Serbisë, por edhe ndërmjet Bosnjës e Hercegovinës dhe Kosovës, Bosnjës e Hercegovinës dhe Malit të Zi, ndërmjet Shqipërisë dhe Maqedonisë së Veriut, prandaj të gjithë duhet të punojmë për anulimin e tyre. Duhet të përmbushim marrëveshjet e Procesit të Berlinit, qarkullimi i lirë të mallrave, shërbimeve dhe njerëzit dhe kapitalit. Në fund të fundit, duhet të kuptojmë se është konsumatori ai që vendos vetë se çfarë do të blejë dhe jo çfarë i imponohet, prandaj tregtia ka një kuptim krejtësisht tjetër dhe sepse sot çmimi dikton fuqinë blerëse, është një tregues krejt tjetër. Në anën tjetër, nuk mund të nacionalizohen dhe t’u jepen epitete produkteve nga Serbia kur kemi kaq shumë marka botërore në Kosovë", tha Gërxhaliu.

Sipas tij, Kosova ka nevojë urgjente për stabilitet politik për të siguruar prosperitet ekonomik.

"Ajo që nevojitet urgjentisht në Kosovë është stabiliteti politik. Kur e keni atë, atëherë keni kohë për prosperitet ekonomik që mund ta ndërtoni përmes investimeve të përbashkëta, përmes kapitalit të diasporës dhe përmes fuqizimit të sektorit privat në Kosovë. Prioriteti i të gjitha prioriteteve duhet të jetë zhvillim politik, por në kushte normale dhe të kuptojmë se bashkëpunimi rajonal nuk ka alternativë. Nuk është vetëm procesi i Berlinit, nuk është vetëm Ohri, nuk është Uashingtoni. Dialogu nuk ka alternativë dhe nuk ka mundësi për zëvendësim. Të japim mundësinë për të biseduar, për të hequr barrierat, për të bashkëpunuar, sepse vetëm kështu mund të jemi serioz ndaj qytetarëve tanë dhe ndaj BE-së dhe fuqive të tjera botërore”, ka përfunduar Gërxhaliu.