Rezhis le Somije: Serbët në Kosovë kanë frikë se nuk do të ekzistojnë më, Matis mes Haradinajt dhe Thaçit

Me një dëshmi me shkrim në të përjavshmen e njohur franceze “Valer Aktijel” dhe një video reportazh, reporteri i njohur francez, ish-ndihmës i Drejtorit të redaksisë së “Pari Maça” dhe Drejtori aktual i redaksisë së “Omerta”, Rezhis le Somije, tërhoqi vëmendjen në ditët e fundit të vitit 2022 për situatën jashtëzakonisht të vështirë të serbëve në Kosovë.

Në një bisedë me “Novosti”, Somije përcjell përshtypjet e tij për këtë dëshmi tronditëse.

“Para se të shkoja në Kosovë, kisha vetëm parandjenja sipërfaqësore. Më tërhoqën vëmendjen disa gjëra. Para së gjithash, është gjendja e pashpresë e komunitetit serb. Nuk e kam fjalën në radhë të parë për veriun, megjithëse edhe atje është e vështirë, me dislokimi i policisë së Kosovës dhe zgjedhjet që u organizuan së fundmi, sepse serbët janë ende shumicë dhe kështu do të mbetet. Por enklavat, si Hoça e Madhe, janë vërtet në një pozitë të palakmueshme”.

Çfarë gjetët atje?

Presioni shqiptar nga jashtë është i madh. Bashkëbiseduesja jonë, Kryetarja e Komunës së Graçanicës, na tha se shqiptarët kanë hedhur një molotov në shtëpinë e fqinjëve të saj. Në njërën anë të rrugës është flamuri serb, në anën tjetër flamuri i UÇK-së. Diçka e ngjashme që kam përjetuar në fëmijërinë time, në Irlandën e Veriut. Ndihet urrejtja. Pleqtë, që e kanë njohur luftën, e dinë se çfarë tmerresh mund të sjellë ajo. Jo të gjithë shqiptarët kanë dëshirë të eliminojnë serbët. Por më tmerroi sjellja e të rinjve shqiptarë që i shikojnë serbët sikur nuk kanë fytyrë. Ata i shohin si armiq.

Jeni dëshmitar edhe të terrorit ndaj familjes Petroviq në Hoçën e Madhe?

Ne ishim me ta kur Prishtina dërgoi forcat e armatosura dhe policinë speciale për t'ua konfiskuar verën. Situatat banale marrin përmasa të tmerrshme. Problemi i verës duhet të ishte zgjidhur me gjobë kundërvajtëse. Kështu është në çdo vend. Në Normandi, ku jam unë në këtë moment, kur ka kontrabandë, doganierët nuk do të shkatërrojnë 30 mijë litra Kalvados dhe as Emanuel Macron nuk do të thërrasë më pas prodhuesin si pasojë. Problemi është dhuna administrative e kryer nga autoritetet në Prishtinë.

Në tekst e veçoni edhe spastrimin etnik, me të dhëna se në Hoçën e Madhe ka pasur 1800 serbë, por tani janë vetëm 500...

Është e qartë se serbët e kanë shumë të vështirë të jetojnë në këtë zonë. Edhe feja u vu në rrezik të madh. Manastiret arrijnë të mbijetojnë me shkëlqimin e tyre. Pikërisht kur ishim atje, një gjeneral hungarez ishte për vizitë. Para kësaj, ishte ambasadorja franceze. Ata prodhojnë mjaltë dhe verë. Mirëpo, nuk duhet harruar se Manastirit të Kryeengjëjve të Shenjtë po i zvogëlohet prona dhe se në vitin 2004 edhe ai ishte në flakë.

A mendoni se serbët do të zhduken plotësisht në këto zona?

Shumë prej tyre kanë frikë. Por në bazë të asaj që kam parë, nuk mendoj se është e mundur që serbët të largohen nga manastiret e tyre. Feja dhe identiteti janë të lidhura mes serbëve dhe kanë një rëndësi të madhe për kombin, njësoj si në Rusi. Mbretërit nuk ndërtuan pallate madhështore, ata donin të linin vakëfet të pasura kishtare. Shumë prej tyre i ndërtuan në Kosovë, ku ndodhet djepi shpirtëror i Serbisë.

Pse komuniteti ndërkombëtar mbylli sytë ndaj gjithë kësaj?

Ata bëjnë deklarata, vizitojnë manastiret, por mbi të gjitha është loja klasike perverse e amerikanëve. Duhet të jesh naiv që të mendosh se qëllimi i tyre është t'i bëjnë mirë botës. Këtë e them me shumë përvojë, sepse kam kaluar dhjetë vjet atje. Unë e njoh mentalitetin e tyre. Ata krijojnë “proto-shtete” dhe Kosova është njëra prej tyre. Mjafton të dëgjosh deklaratat e ambasadorit amerikan. Largimi i tij nga realiteti është i frikshëm. Me këtë mund të qeshësh vetëm me hidhërim. Për të shqiptarët janë të mirë, serbët janë të këqij dhe janë edhe miq të rusëve. Me pak fjalë, një pamje jashtëzakonisht e thjeshtuar. Ambasada amerikane në Prishtinë është më e madhe se ndërtesat qeveritare! Kjo thotë mjaft.

Dhe BE-ja?

Evropa i ndjek verbërisht amerikanët. Gjermanët janë të angazhuar edhe me biznes, kanë shumë aktivitete në Kosovë. U habita kur çdo 500 metra shikoja një pikë karburanti ose një dyqan të madh të pjesëve të automjeteve. Nuk mund të shihet në anën serbe, sepse nuk ka aq shumë biznese.

A është KFOR gati të bëjë ndonjë gjë?

I pyeta kur erdhi policia te familja Petroviq se çfarë do të bënin, por ata nuk pranuan të flisnin me mua. Ata thjesht shikonin se çfarë po ndodhte. Karabinierët në Mitrovicë e Kosovës janë simpatikë, por nuk ndërhyjnë. Në parim, ata ruajnë kishat ortodokse dhe kaq.

A është e mundur lufta në Kosovë?

Gjërat mund të dalin jashtë kontrollit në çdo moment. Dhe kjo është shumë shqetësuese. Aq më tepër që të rinjtë jetojnë në urrejtje. Ata nuk e dinë çmimin që mund të sjellë lufta.

Ju gjithashtu theksuat një numër i madh monumentesh për pjesëtarët të UÇK-së.

Monumenti i gjeneralit amerikan Matis ndodhet mes dy kriminelëve të luftës, Haradinajt dhe Thaçit, të cilit po gjykohet për krime kundër njerëzimit. Është vërtet tronditëse. Por e gjitha është çështje interesi. Amerikanët kanë interes të dobësojnë Evropën.