Çfarë pas zgjedhjeve në Serbi: Dialog mes dëshirave evropiane dhe realitetit Kosovar

Serbia po hyn në një proces paszgjedhor në të cilin do të formohet një degë e re legjislative dhe ekzekutive e qeverisë. Zyrtarët e BE-së presin që një nga detyrat kryesore të Qeverisë së re të Serbisë të jetë normalizimi i marrëdhënieve me Prishtinën. Megjithatë, analistët nga Beogradi dhe Prishtina raportojnë se dialogu është në fazën e letargjisë për një kohë të gjatë dhe se kështu do të jetë sigurisht edhe në muajt e parë të vitit të ardhshëm.

Vlladimir Bilçik, raportuesi i Parlamentit Evropian për Serbinë, thotë për Kosovo online se Qeveria e re e Serbisë përballet me tri detyra kryesore: normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, reformat dhe harmonizimin i politikës së jashtme me BE-në.

"Përparimi në secilën prej tyre - në thelb e çon Serbinë më afër anëtarësimit në BE. Përparimi në të gjitha - siguron që Serbia të jetë në BE," është i qartë Bilçik.

Bilçik pranon se deri më tani është bërë shumë punë konstruktive pavarësisht tensioneve, poe se gjëja e parë është një “përkushtim i sinqertë për normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës”.

Ai shprehu kënaqësinë që një numër i madh i serbëve nga Kosova votuan në Serbinë qendrore, duke thënë se Kosova ishte temë e madhe në fushatë dhe se ishte e rëndësishme që të mos kishte tensione gjatë ditës së zgjedhjeve.

"Shpresoj se qeveria e ardhshme do të bëjë vërtet përparim në drejtim të normalizimit të marrëdhënieve, që përfshin zgjidhjen e çështjeve të hapura, që i referohet edhe sulmit në Banjskë në shtator. Kjo çështje nuk do të zhduket," tha Bilçik.

Si pikë të dytë, ai përmendi domosdoshmërinë e zbatimit të reformave.

“Reforma, reforma, reforma. Shpresoj që qeveria e re, mazhoranca e re qeverisëse, të përmbushë mandatin e saj katërvjeçar, të jetë e qëndrueshme dhe të jetë në gjendje të fokusohet në gjithçka që duhet bërë në sferen të shtetit ligjor, demokracisë, por edhe reformave strukturore në ekonomi, energjetikë. Të gjitha këto së bashku mund ta afrojnë Serbinë drejt anëtarësimit në BE”, tha ai.

Zgjerimi, thotë ai, është rikthyer në agjendën e Bashkimit Evropian, prandaj shpreson dhe dëshiron që kjo temë të kthehet në agjendën e Serbisë me qeverinë e re.

Si gjë e tretë më e rëndësishme, ai përmendi përafrimin e politikës së jashtme të Serbisë me BE.

“Unë e kuptoj që ka disa çështje, e kuptoj që është e vështirë, por ndërsa Serbia përparon drejt normalizimit të marrëdhënieve me Prishtinën, shpresoj se do të ketë harmonizim me politikën e jashtme të Unionit, duke përfshirë edhe sanksionet kundër Rusisë. Në kohën kur Rusia sulmoi Ukrainën, integritetin e saj territorial, shpresoj se Serbia mund të na qëndrojë pranë për këtë çështje”, tha Bilçik.

Ky, shtoi ai, do të jetë gjithashtu një sinjal për të gjithë partnerët në BE.

I pyetur se cili është mesazhi për Prishtinën, ai thotë se duhet të jenë të sinqertë, të punojnë në zbatimin e marrëveshjes dhe të formojnë Bashkësinë e Komunave Serbe si çështje kyçe.

“I njëjti mesazh është edhe për Beogradin, jini të sinqertë dhe zbatoni gjithçka që u diskutua, sepse mendoj se është në interes të të gjithë qytetarëve të Kosovës dhe Metohisë, të gjithë serbëve që jetojnë atje dhe të gjitha monumenteve që duhet të mbrohen. Ky është realiteti në teren. Duhet të fokusohemi në detaje të rëndësishme, jo të flasim për emocione dhe gjëra të mëdha. Mendoj se qeveria e re ka mandatin për ta bërë këtë", ka thënë Bilçik dhe ka bërë të ditur se normalizimi i marrëdhënieve është një çështje që duhet zgjidhur përfundimisht.

"Pa zgjidhur këtë, shumë çështje të tjera do të jenë të vështira për t'u zgjidhur. Ne po i mbajmë gishtat e kryqëzuar", përfundoi Bilçik.

Deputeti i Partisë Popullore të Austrisë (OVP) Rajnhold Lopatka shprehu shpresën se zgjedhjet e jashtëzakonshme parlamentare të mbajtura në Serbi do të kontribuojnë për një fillim të ri në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës dhe për ruajtjen e paqes.

Lopatka tha për Kosovo online se Bashkimi Evropian duhet t'i ofrojë Ballkanit Perëndimor një perspektivë të ndershme të anëtarësimit në BE, por edhe se rajoni duhet të arrijë përparim të dukshëm.

“Kjo vlen për të gjitha vendet e Ballkanit Perëndimor, por veçanërisht për Serbinë, e cila përballet me sfidën e dialogut, i cili duhet të vazhdojë me një qasje të ndershme nga të dyja palët”, nënvizoi ai.

Lopatka tha se procesi i normalizimit të marrëdhënieve ndërmjet Serbisë dhe Kosovës pësoi disa goditje të rënda dhe shprehu shpresën se zgjedhjet do të kontribuojnë për një fillim të ri dhe paqes.

I pyetur nëse BE-ja është në gjendje ta bindë Prishtinën që të marrë një qasje të sinqertë ndaj dialogut, ai u përgjigj se edhe Unioni po avokon për të, sepse edhe atij i duhet sukses.

"Nëse ka përparim, para së gjithash është mirë për qytetarët e Serbisë dhe Kosovës, por edhe për BE-në. Nuk duhet të merremi me fajin reciprok, por të bëjmë përpjekje shtesë. Do të ishte turp nëse Ballkanit Perëndimor i mungon mundësia për t'u anëtarësuar në BE për shkak të mosrespektimit të detyrave të shtëpisë", tha politikani austriak, i cili drejtoi misionin e vëzhguesve afatshkurtër të OSBE gjatë zgjedhjeve në Serbi.

I pyetur nëse marrëveshjet e arritura në dialog duhet të respektohen nga pala kosovare, ai publikisht është përgjigjur se – nëse është rënë dakord për diçka – vlen për të dyja palët.

"Nëse arrihet një marrëveshje, atëherë ajo duhet të zbatohet. Kur të lidhen kontratat, ato duhet të respektohen, dhe kështu thoshin romakët e lashtë. Përndryshe, përparimi nuk është i mundur", tha Lopatka.

I pyetur nëse pret që procesi i zgjerimit të mbetet prioritet i Komisionit Evropian pas zgjedhjeve të Parlamentit Evropian, ai tha se projekti i Unionit është i paplotë pa Ballkanin Perëndimor.

"Ka kaluar shumë kohë që nga pranimi i vendit të fundit në BE. Ka kaluar një dekadë nga pranimi i Kroacisë. Shpresoj se nuk do të mbetet që Kroacia të ketë një fqinj anëtar të BE-së vetëm në veri", theksoi Lopatka.

Ai theksoi se Serbia është një partner shumë i rëndësishëm për Austrinë, si në aspektin ekonomik ashtu edhe në marrëdhëniet ndërpersonale.

"Shumë serbë jetojnë në Vjenë dhe pjesë të tjera të Austrisë. Ne nuk jemi shumë larg dhe sigurisht që do të kemi marrëdhënie edhe më të ngushta kur Serbia të bëhet pjesë e BE-së", theksoi ai.

Lopatka theksoi se Ballkani Perëndimor është i rëndësishëm për Austrinë për shumë arsye, jo vetëm ekonomike, por edhe të sigurisë.

"Sa më të qëndrueshme të jenë vendet e Ballkanit Perëndimor, aq më e madhe është siguria e Austrisë. Pa ndihmën e atyre vendeve nuk mund ta kapërcejmë çështjen e migrimit", përfundoi Lopatka.

Ndryshe nga zyrtarët dhe politikanët evropianë, analistët nga Beogradi dhe Prishtina e shohin realitetin në një mënyrë krejtësisht të ndryshme.

Sociologu Vlladimir Vulletiq thekson se pas rezultateve të zgjedhjeve parlamentare në Serbi, është e qartë se Beogradi nuk do të ndryshojë politikën e tij ndaj Prishtinës dhe dialogut të ndërmjetësuar nga BE, por edhe se është krejtësisht joreale të pritet që në muajt në vijim të ketë bisedime, e sidomos jo – disa “zgjidhje përfundimtare” kur është fjala për Kosovën.

"Lëvizjet nuk ndodhin për shumë kohë, duhen d ekada dhe tani të presësh që ndonjë problem të zgjidhet brenda disa muajsh vetëm se është interes i dikujt politik  nuk është reale”, thotë Vulletiq për Kosovo online.

Ai thotë se është shumë më reale të pritet që kur të vijë deri të procesi i dialogut të mos ketë ndërprerje të reja apo situatën në të cilën kemi qenë në 12 muajt e fundit.

“Ajo që është reale të pritet është që kur të vazhdojë procesi i dialogut, të mos ketë ndërprerje të dialogut, të mos përfundojmë në situatën që ishim në 12 muajt e kaluar, e cila do të jetë në prag të disa incidenteve që mund të shndërrohen në konflikte, ndoshta dhe në konflikte më të mëdha”, thotë Vulletiq.

Mazlum Baraliu, analist politik nga Prishtina, nuk pret përparim në çështjen e dialogut as në muajt e ardhshëm.

Baraliu përr Kosovo online thotë se nuk ka gatishmëri për këtë, por asnjë angazhim serioz as nga Bashkimi Evropian, as nga Beogradi e as nga Prishtina.

Dialogu është ndalur, pohon Baraljiu, dhe nuk ka indikacione se do të fillojë në muajt në vijim sepse siç thekson ai, Beogradi dhe Prishtina nuk pajtohen për draftin e BKS-së.

“Për fat të keq, praktikisht nuk mund të pritet asgjë nga dialogu, dialogu, pavarësisht zgjedhjeve në Serbi, do të ndalet, ashtu siç është ndalur në fakt, sepse Beogradi nuk dëshiron as përparim e as njohje të tyre, në frymën e veprimit dhe realizimit të këtyre dy marrëveshjeve, as nuk e do Bashkësimin në ndërtime të tilla si ajo e propozuar nga Brukseli dhe Uashingtoni dhe këtë nuk e dëshiron as Kosova”, ka theksuar Baraliu.

Sipas tij, Bashkimi Evropian është i pafuqishëm.

“Ajo është gjithashtu e pafuqishme në politikën e saj të brendshme për të rishikuar, riorganizuar dhe harmonizuar politikën, sepse ju e shihni Orbanin dhe disa gjëra të tjera ndaj Ukrainës dhe politikës së jashtme në përgjithësi, kështu që nuk shoh se do të ketë ndonjë përparim, as tani dhe as në muajt e ardhshëm vitin e ardhshëm sepse ka zgjedhje edhe në Evropë edhe në Amerikë, kështu që fatkeqësisht nuk ka as gatishmëri, as angazhim serioz, as Bashkimi Evropian, as Kosova e as Serbia në këtë drejtim”, ka përfunduar Baraliu.

Profesori universitar Nexhmedin Spahiu konsideron se zgjedhjet e mbajtura në Serbi nuk mund të paraqesin asnjë pengesë për vazhdimin e dialogut ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, sepse nuk ka më nevojë të negociohet, por të përmbushet ajo që është rënë dakord.

Spahiu thotë se mbetet të shihet se cila do të jetë formula e kompromisit dhe çfarë do të japë Kosova në këmbim të njohjes nga Serbia, gjegjësisht se çfarë niveli të autonomisë së serbëve në Kosovë është përcaktuar me draft-statutin e Bashkësisë së Komunave Serbe të miratuar nga Aleksandar Vuçiq dhe Aljbin Kurti.

“Tani mbetet vetëm për ta zbatuar atë. Një marrëveshje nuk është një marrëveshje derisa të zbatohet. Nuk ka mbetur asgjë për të rënë dakord, tashmë gjithçka është e qartë dhe thjesht pritet që palët të zbatojnë atë që është rënë dakord”, përfundoi Spahiu.