A është Basha shkaku apo “dëmi kolateral” i krizës së re politike në Kosovë?

Pa u ulur mirë në karrigen e kryetarit të Kuvendit të Kosovës, Dimal Basha tashmë është bërë shënjestër e kritikave të ashpra si nga opozita, ashtu edhe nga veteranët. Ndërsa disa e akuzojnë se ka shkelur Kushtetutën duke thënë se “parlamenti është konstituar”, të tjerët kërkojnë dorëheqjen e tij për shkak të një punimi shkencor të para rreth dhjetë vitesh ku flitej negativisht për rolin e UÇK-së. Për analistët, Basha është vetëm “dëmi kolateral” i një krize të thellë politike që ka marrë “një format të ri”.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

“Situata politike ka hyrë në një krizë të thellë. Disa luajnë rolin e kryetarit të kuvendit, të tjerë e trajtojnë kuvendin si të pakonstituar. Tani as kalendari për formimin e qeverisë nuk ecën përpara, as puna e kuvendit. Kanë arritur të kthejnë krizën politike dhe institucionale në normalitet”, tha drejtori ekzekutiv i Institutit Demokratik të Kosovës, Ismet Kryeziu.

Deputeti nga radhët e Vetëvendosjes, Dimal Basha, u zgjodh më 26 gusht kryetar i ri i Kuvendit të Kosovës. Kjo ishte vazhdimi i 58-të i seancës konstituive. Atë e mbështetën 73 deputetë, 30 votuan kundër dhe tetë abstenuan.

“Ai është personi i gabuar, sipas mendimit tim. Megjithatë, u zgjodh dhe është mirë që u bë një hap përpara”, ishte vetëm një nga komentet e qytetarëve të Prishtinës për zgjedhjen e tij.

Vetëm një ditë më pas, mediat në Prishtinë zbuluan se Basha është një nga bashkautorët e një punimi akademik të botuar në vitin 2012, ku thuhet se UÇK, ndër të tjera, ka bashkëpunuar me kriminelë dhe përmenden lidhje edhe me tregtarët e drogës.

Pavarësisht se ai kërkoi falje, ndërsa bashkautorja Jana Arsovska, profesoreshë në Kolegjin për Drejtësi Penale “John Jay”, deklaroi se Basha ishte përgjegjës vetëm për kapitullin e tretë të atij punimi, Organizata e Veteranëve të Luftës së UÇK-së kërkoi nga deputetët shkarkimin e tij të menjëhershëm dhe hetim nga Prokuroria.

“Kategoritë e dala nga lufta e UÇK-së kërkojnë nga deputetët e Kuvendit të Kosovës shkarkimin e menjëhershëm të Dimalj Bashës dhe nisjen e hetimeve nga prokuroria e Kosovës. Arsyet dihen: pjesëmarrja në luftën speciale propagandistike kundër UÇK-së dhe Republikës së Kosovës, si dhe lidhjet personale e bashkëpunimi me persona të dyshimtë, përfshirë bashkëpunëtorë nga Maqedonia e Veriut, që ndikojnë negativisht në zhvillimin dhe integritetin e vendit tonë”, tha në një konferencë për media kryetari i kësaj organizate, Hysni Gucati.

Ai theksoi se Basha nuk mund të shmangë përgjegjësinë me një kërkimfalje.

“Zoti Basha është bashkautor i atij punimi shkencor. Nuk mund të shmangë përgjegjësinë me një deklaratë të thjeshtë me të cilën u përpoq të justifikonte ato pohime… Zoti Basha nuk ka dyer të hapura në OVL të UÇK-së. Jo vetëm ai, por as njerëzit e llojit të tij. Ndoshta dyert u janë hapur në Serbi”, tha Gucati, transmeton KosovaPress.

Nga ana tjetër, kundër Bashës është edhe një numër më i madh juristësh dhe ekspertësh që pretendojnë se Kuvendi i Kosovës nuk është konstituar siç pohon ai.

Kështu duket të mendojnë edhe përfaqësuesit perëndimorë në Prishtinë.

Pas takimit me Osmani, ambasadori britanik në Kosovë, Jonathan Hargreaves, vlerësoi “nevojën urgjente për hapat e ardhshëm në formimin e Kuvendit në përputhje me kushtetutën e Kosovës”.

"Lojërat politike"

Diplomati dhe profesori universitar Blerim Canaj ka deklaruar se pas sulmeve ndaj kryetarit të ri të Kuvendit, Dimal Basha, fshihen “arsye dhe lojëra politike”, ndërsa përpjekja e Lëvizjes Vetëvendosje për të bllokuar Listën Serbe bën që kjo parti të bëhet “gjithnjë e më e fortë”.

Canaj thekson se ekspertët juridikë pajtohen që deklarata e Bashës se Kuvendi është konstituar është “kundër Kushtetutës” dhe se ky proces duhet të përfshijë zgjedhjen e kryetarit dhe të gjithë nënkryetarëve të parlamentit.

Ai thekson se ngecja ka ardhur për shkak të kandidatit të Listës Serbe.

“Pas asaj që ndodhi në Banjskë, dhe po flas si qytetar i këtij shteti, edhe unë do të isha kundër bashkëpunimit me Listën Serbe. Por nuk mund ta bllokosh sepse kjo është kundërkushtetuese. Lista Serbe ka nëntë deputetë në parlament dhe serbët i besojnë Listës Serbe”, thekson Canaj për Kosovo online.

Ai konsideron se bëhet fjalë për një vendim politik të Vetëvendosjes dhe se në këtë mënyrë partia më e madhe serbe në Kosovë vetëm sa po forcohet më shumë.

“Sa më shumë që Kurti e bllokon Listën Serbe, ajo do të jetë gjithnjë e më e fortë, sepse duket që vetëm LS mbron interesat e serbëve në Kosovë. Nëse do të kishte dashur ta bllokonte Listën Serbe, nuk do t’i kishin dhënë 300 mijë euro për zgjedhje, por menjëherë pas Banjskës do të mundoheshin të thoshin nëse ajo është parti terroriste apo kundërkushtetuese. Pra, kur atij (Albin Kurtit) i duhet Lista Serbe, ai bashkëpunon me të, ndërsa tani kur i duhet politikisht, për shkak se po afrohen zgjedhjet, punon kundër. Pas zgjedhjeve jam i sigurt se do të jetë ndryshe”, thotë Canaj.

Organizatat e veteranëve të UÇK-së kërkojnë shkarkimin e Bashës për shkak të një punimi shkencor të botuar në vitin 2012, ndërsa Canaj konstaton se Vetëvendosje gjithmonë ka “luajtur me UÇK-në”.

Njëkohësisht, sjelljen e opozitës ai e interpreton si “lojë politike”.

“Tani është e rrezikshme për opozitën të votojë për Listën Serbe sepse atëherë me siguri do të sulmohen nga Vetëvendosje, se janë bashkëpunëtorët e tyre. Për këtë arsye nuk votuan as ‘pro’ as ‘kundër’, por u përmbajtën. E gjithë kjo është një lojë politike”, thekson Canaj.

Konsensusi dhe "mesazhet e këqija"

Megjithatë, për bashkëpunëtorin e OJQ-së “Nisma e Re Shoqërore” Marko Millenkoviq, reagimet për zgjedhjen e Dimal Bashës paraqesin mungesën e konsensusit politik të të gjitha partive politike, por edhe faktin se as Lëvizja Vetëvendosje nuk është e kënaqur me zgjedhjen e tij në krye të Kuvendit.

“Mendoj se me Bashën si kryetar të Kuvendit, para së gjithash, nuk është e kënaqur Vetëvendosja, sepse aty ekzistojnë qëndrime të ndryshme. Nuk pamë as urime zyrtare, dhe e dimë që Vetëvendosje është subjekt politik që ka mbledhur profile të ndryshme njerëzish dhe mbetet pyetja nëse ka konsensus rreth tij”, thekson Millenkoviq për Kosovo online.

Ai shton se as partitë e tjera politike nuk kanë konsensus për zgjedhjen e tij, duke kujtuar se PDK votoi “për”, sepse për ta ishte “deri diku kandidat i pranueshëm”, ndërsa LDK deklaroi se Basha ishte “krejtësisht i papranueshëm si kandidat”.

“Po ashtu kishim edhe kundërshtime nga ish-aktorët e UÇK-së. Madje ekziston dyshimi se Basha mund të shkaktojë edhe ndarje mbi baza fetare dhe qëndrime që ka pasur në periudhën e kaluar. Ka rreziqe potenciale për zgjedhjen e Bashës dhe mënyrën se si ai do të arrijë konsensus në atë spektër politik”, kujton Millenkoviq.

Sipas tij, zgjedhja e Bashës megjithatë nuk është “në plan të parë”, sepse ende nuk është zgjidhur çështja e konstituimit të parlamentit.

“Ende nuk kemi përparim në zgjedhjen e nënkryetarit nga komuniteti serb, që është detyrim kushtetues, por edhe një hap i domosdoshëm drejt konstituimit dhe funksionimit të Kuvendit si organi kryesor ligjvënës. Kemi shembullin që brenda këtij organi kryesor ligjvënës po shkelen shumë ligje, parime dhe Kushtetuta. Kjo është në çdo kuptim një mesazh i keq që u dërgohet jo vetëm të gjitha komuniteteve në Kosovë, por përgjithësisht edhe për Kosovën si aktor si në rajon, ashtu edhe në komunitetin ndërkombëtar”, përfundon Millenkoviq.

“Arkeologjia politike”

Për politikologun Ognjen Gogiq, fushata kundër Bashës është pjesë e “arkeologjisë dhe forenzikës politike” në Kosovë dhe në thelb një “matje forcash” në kuadër të fushatës politike para zgjedhjeve lokale.

Gogiq thekson se akuzat kundër Bashës duhet parë në dritën e faktit se kriza politike në Kosovë ende nuk është zgjidhur.

“Kushdo që të ishte gjendur në atë pozitë, me gjasë do të ishte gjithashtu objekt sulmesh, sepse kriza politike në Prishtinë nuk është zgjidhur. Ende nuk ekzistojnë raporte të qarta mes partive në parlament, para së gjithash për formimin e qeverisë, dhe tani është në lojë ‘arkeologjia’, ‘forenzika’. Po kërkohet çfarë mund të gjendet për të zhvilluar fushatën”, thotë Gogiq.

Ai shton se kundër Bashës është shfrytëzuar një tekst i botuar para 13 vitesh, dhe se ka qenë plotësisht e mjaftueshme fakti që në atë punim përmendet UÇK-ja në një kontekst negativ.

“Natyrisht, kjo është e mjaftueshme në Kosovë që të ‘ngrihet pluhur’, sepse kjo konsiderohet si ‘shkelje e shenjtërisë’ kur dikush, në çfarëdo mënyre, e vë në dyshim UÇK-në”, tha Gogiq.

Ai thekson se kjo nuk është vetëm fushatë kundër Bashës dhe Vetëvendosjes që e propozoi, por edhe kundër Partisë Demokratike të Kosovës që mbështeti zgjedhjen e tij, ndërkohë që “trashëgon vlerat e UÇK-së”.

“Kjo është gjithashtu një goditje edhe për PDK-në. Është partia që i mundësoi atij të zgjidhet, ndërsa është fjala për një subjekt që duhet të trashëgojë vlerat e UÇK-së. Është krejtësisht absurde që ajo e mbështeti atë. Por kjo është vetëm pjesë e fushatës politike që zhvillohet në Kosovë, si kundër partisë në pushtet, ashtu edhe në kontekstin e matjes së re të forcave që pritet në zgjedhjet lokale”, konsideron Gogiq.

Ai është i bindur se informata të tilla plasohen jo vetëm për të “zbehur” mbështetjen ndaj Lëvizjes Vetëvendosje, por edhe ndaj PDK-së.

“Por kjo është një praktikë legjitime dhe e përditshme në jetën politike. Nuk ka asgjë të pazakontë aty”, thekson Gogiq.

Ky politolog nënvizon se zgjedhja e Dimal Bashës për kryetar të parlamentit “ishte rastësi”.

“Zgjedhja e Bashës ishte rastësi. Edhe ai vetë u befasua që u gjend në atë vend. Fjala është se kishte një bllokadë më të fortë të Kuvendit kur partitë po përplaseshin rreth asaj kush mund të ishte kandidat. Dhe në fund Vetëvendosje e propozoi Bashën ndoshta pa pritur që dikush të votojë për të. Ishte një bllof që nuk kaloi”, saktëson Gogiq.

Ai shton se partitë opozitare pretenduan që në fillim se do të mbështesnin vetëm kandidatin e Lëvizjes Vetëvendosje, i cili nuk është njëkohësisht anëtar i qeverisë teknike.

“Më në fund kanë propozuar një person që nuk është në qeveri, duke menduar se partitë e tjera do ta refuzojnë që të thonë se janë ata që bllokojnë Kuvendin.Megjithatë, ata e vlerësuan gabim. Pra, zgjedhja e Bashës ishte ndoshta një surprizë për të gjithë pjesëmarrësit në jetën politike. Pra, zgjedhja e Bashës ishte ndoshta një surprizë për të gjithë pjesëmarrësit në jetën politike", beson Gogiq.