Iniciativa e re për anëtarësimin e Kosovës në Këshillin e Evropës: Misioni i pamundur pa BKS?

Këtë vit, Kosova humbi mundësinë për t'u bërë pjesë e Këshillit të Evropës (KE), një organizatë që merret me të drejtat e njeriut, demokracinë dhe sundimin e ligjit, por gjatë seancës së vjeshtës të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës (APKE), deputetët e Kuvendit të Kosovës nisën një iniciativë të re për ta vendosur çështjen e anëtarësimit të Kosovës në agjendën e mbledhjes së Komitetit të Ministrave në maj të vitit të ardhshëm. Bashkëbiseduesit e Kosovo online besojnë se pa bërë një hap drejt formimit të Bashkësisë së Komunave Serbe, Kosova nuk mund të trokasë në derën e asaj organizate.

Shkruan: Millena Milladinoviq

Dy kushte i janë vënë Kosovës që të bëhet pjesë e Këshillit të Evropës. E para është kthimi i pronës në manastirin e Deçanit. Ai kusht është plotësuar. Qeveria e Kosovës më 13 mars të këtij viti i ka dhënë “dritën jeshile” Agjencisë Kadastrale për bartjen e pronës manastirit të Deçanit.

Megjithatë, sipas fjalëve të të dërguarit gjerman për Ballkanin Perëndimor, Manuel Zaracin, ky vendim është marrë me vonesë.

“Momenti është i nevojshëm në politikë. Vendimi për manastirin e Daçanit erdhi me vonesë. E tillë është jeta. Ky nuk është qëndrimi i Gjermanisë, por ai personal, nëse Kosova do ta kishte bërë këtë gjashtë muaj më parë, situata në KE do të ishte ndryshe”, tha Zaracin gjatë vizitës së tij të fundit në Prishtinë.

Kusht tjetër është dërgimi i Draft statutit të Bashkësisë së Komunave Serbe në Gjykatën Kushtetuese për shqyrtim.

Ai kusht ende nuk është përmbushur dhe nuk është se nuk ka pasur premtime, ose të paktën me gjysmë zemre.

Ministrja e Punëve të Jashtme dhe Diasporës së Kosovës, Donika Gërvalla, i ka dërguar një letër kryetarit të Asamblesë Parlamentare të Këshillit të Evropës, Teodoros Rouzopoulos, vetëm pak ditë para mbledhjes së Komitetit të Ministrave, në të cilën ka theksuar se Kosova planifikon që deri në fund të majit të dërgojë Draft Statutin e Bashkësisë së Komunave Serbe, të përgatitur nga Fondacioni "Friedrich Ebert" (i cili nuk i jep asnjë kompetencë Bashkësisë së Komunave Serbe dhe e redukton atë në nivel të OJQ-së. ), në Gjykatë Kushtetuese.

“Që nga 17 prilli, Qeveria e Kosovës ka ndërmarrë hapa të rëndësishëm për zbatimin e plotë të Marrëveshjes Themelore nga 2 shkurt 2023 dhe Aneksit të saj nga 18 Mars 2023, duke përfshirë edhe formimin e Bashkësisë së Komunave me shumicë serbe (neni 7 dhe neni 10 të marrëveshjes themelore). Prandaj, tashmë kemi filluar konsultimet me përfaqësuesit e komunitetit serb për të parë se cilat janë nevojat më të rëndësishme të shërbimit komunal. Në këtë drejtim, Qeveria e Kosovës planifikon të dërgojë një projekt-statut të Bashkësisë së Komunave me shumicë serbe, të frymëzuar nga Fondacioni Friedrich Ebert, i cili do t'i dorëzohet Gjykatës Kushtetuese për shqyrtim deri në fund të majit 2024", tha Gërvalla në letër.

Premtimi i Gërvallës nuk ka mjaftuar që Kosova të bëhet anëtare e Këshillit të Evropës.

Një mundësi e re për Kosovën do të jetë në maj të vitit të ardhshëm, nëse është në agjendën e mbledhjes së Komitetit të Ministrave. Deputetët e Kuvendit të Kosovës morën pjesë në seancën vjeshtore të APKE-së dhe nisën një iniciativë të re.

Deputetja e PDK-së Ariana Musliu-Shoshi ka kërkuar në APKE që çështja e anëtarësimit të Kosovës të futet në rend dite në maj të vitit 2025.

Ajo ka kërkuar nga Sekretari i Përgjithshëm Alan Berset në emër të delegacionit të Kosovës që çështja e anëtarësimit të Kosovës të futet në agjendën e mbledhjes së radhës ministrore, e cila do të mbahet në maj të vitit të ardhshëm.

"Faleminderit për mundësinë për të folur. Në emër të delegacionit të Kosovës, dëshiroj t'ju përgëzoj për emërimin tuaj. Përkushtimi juaj për funksionimin e demokracisë, sundimit të ligjit dhe respektimit të të drejtave të njeriut largon dyshimin në këtë proces për të drejtën e merituar të Kosovës për të qenë pjesë e kësaj organizate. Jemi të përkushtuar dhe mirëpresim mbështetjen dhe bashkëpunimin tuaj që të takohemi në agjendën e takimit të radhës ministror në maj të vitit 2025”, tha Musliu-Shoshi.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online besojnë se çështja e anëtarësimit të Kosovës në KE është e ngrirë. Siç thonë ata, është e qartë se pa hapa drejt BKS-së, Kosova nuk mund të mbetet pjesë e asaj organizate ndërkombëtare. Megjithatë, ata e konsiderojnë të rëndësishme mbështetjen e Gjermanisë në këtë çështje.

Qeveria e Kosovës përgjegjëse për dështimin

Analisti Artan Muhaxhiri thekson se fakti që Kosova nuk është bërë ende anëtare e Këshillit të Evropës është përgjegjësi e Qeverisë së Kosovës dhe kryeministrit Albin Kurti, sepse ata bënë lojëra politike në një moment të rëndësishëm për Kosovën.

“Qeveria e Kosovës pati një mundësi të madhe për anëtarësimin e Kosovës në Këshillin e Evropës, por për shkak të naivitetit të tyre, ai proces nuk pati sukses. Ishte një lojë mediokre politike, ata u përpoqën në momentin e fundit të dërgojnë draftin e Statutit të Bashkësisë së përgatitur nga “Friedrich Eberd”, që nuk është drafti zyrtar që ua ka dhënë Lajçaku”, tha Muhaxhiri.

Siç ka theksuar ai, Kosova nuk mund të bëhet pjesë e Këshillit të Evropës pa e dërguar draftin e BKS-së në Gjykatën Kushtetuese për shqyrtim.

“Është turp që u humb një mundësi e tillë, sepse shumë faktorë duhet të jenë në harmoni për anëtarësimin në një institucion kaq të rëndësishëm. Mendoj se herën tjetër do të jetë i njëjti proces, që do t'i kërkohet Kosovës që ta dërgojë draftin e Bashkësisë në Gjykatën Kushtetuese. Pa atë hap nuk do të ketë sukses, do të jetë humbje energjie nëse Qeveria e Kosovës dëshiron anëtarësimin dhe përmbushjen e obligimeve nga dialogu. Pra, për votuesit në Kosovë këto janë fjalë të mira, por në kuptimin praktik është e pamundur që Kosova të anëtarësohet në Këshillin e Evropës pa përmbushur kriteret e vendosura nga vendimmarrësit”, ka shtuar Muhaxhiri.

Përgjegjësia për një dështim të tillë është e qeverisë së Kosovës dhe kryeministrit Albin Kurti, thekson Muhaxhiri.

“Përgjegjësia është absolutisht e Qeverisë së Kosovës, sepse ata patën mundësi, vetëm u kërkua që ta dërgojnë draftstatutin në Gjykatën Kushtetuese, e jo të fillojë me formimin e Bashkësisë. Ata nuk e bënë as këtë, u përpoqën të bënin lojëra politike me ndërkombëtarët dhe humbën. Mendoj se ishte një vendim shumë i trashë, se po bëjnë lojëra të tilla politike në një moment kaq të rëndësishëm”, ka përfunduar Muhaxhiri.

Asgjë nuk ka ndryshuar

Juristi Millan Antonijeviq tha se çështja e anëtarësimit të Kosovës në Këshillin e Evropës aktualisht është e ngrirë, për shkak se nuk ka progres në përmbushjen e obligimeve në Prishtinë, gjë që vërehet edhe nga shtetet anëtare të Këshillit të Evropës.

Antonijeviq thekson se asgjë nuk ka ndryshuar nga pikëpamja juridike sa i përket anëtarësimit të Kosovës në KE. Megjithatë, thotë ai, pret një fushatë të fortë nga Prishtina.

“Nëse e shikojmë nga këndvështrimi ligjor dhe procesor, asgjë nuk ka ndryshuar në krahasim me periudhën e mëparshme. Unë nuk shoh që ndonjë proces ka ngecur, se ne e kemi Prishtinën fort në tryezën e bisedimeve dhe të gjitha ato çështje ekonomike dhe vështirësitë e shkëmbimit tregtar ndërmjet Serbisë dhe Kosovës janë ende në fuqi, shohim se ka disa teknika të reja që duan të pengojnë ose ngadalësojnë procesin e bashkëpunimit ekonomik. Unë nuk shoh se çfarë ka ndryshuar fizikisht, besoj se vendet anëtare të Këshillit të Evropës do të arsyetojnë njësoj dhe se do të ketë një fushatë të fortë për të hyrë në këtë proces. Do të shohim se si do të jetë diplomacia jonë”, tha ai.

Siç theksoi ai, Gjermania tregon një vullnet të mirë për të kontribuar në proceset që mbështet. I tillë është procesi i anëtarësimit të Kosovës në Këshillin e Evropës.

“Gjermania po mundohet të gjejë përgjigje për faktin se Prishtina nuk është konstruktive në dialog, nga njëra anë po flet për disa pasoja, të cilat mund të ngjajnë me sanksione, nëse flasim për përjashtim nga CEFTA. Nga ana tjetër, ata po ashtu tregojnë një vullnet të mirë për të filluar ato procese që Gjermania gjithmonë i ka mbështetur, përkatësisht anëtarësimin e Kosovës në Këshillin e Evropës”, ​​shton Antonijeviq.

Sipas tij, ky proces aktualisht është i ngrirë.

“Nuk shoh se çfarë mund të ndodhë në këtë moment që ai të shkrihet dhe të fitojë më shumë shpejtësi”, ka theksuar Antonijeviq.

Sipas tij, aktiviteti diplomatik i Serbisë ka dhënë fryte.

“Serbia ka bërë disa përparime në aktivitetin diplomatik, jo vetëm ndaj anëtarëve të Këshillit të Evropës, por edhe ndaj anëtarëve të OKB-së, kemi pasur edhe një vizitë nga i dërguari i ri amerikan për rajonin tonë, Kasanof, dhe mendoj se ne mund të zgjidhim disa çështje në periudhën para zgjedhjeve amerikane dhe të marrim koncesione të reja të Prishtinës. Ata kanë obligimet e tyre dhe të gjitha aktivitetet diplomatike mund të japin rezultate të caktuara në periudhën e ardhshme”, përfundoi Antonijeviq.

“Package deal”

Ish-ambasadorja e Serbisë në OSBE, Branka Llatinoviq, beson se nuk ka asnjë lajm për iniciativën e Prishtinës që anëtarësimi i Kosovës në Këshillin e Evropës të jetë në agjendën e mbledhjes së ardhshme të Komitetit të Ministrave, duke qenë se kërkesat e parashtruara ndaj Kosovës nuk kanë ndryshuar, por se ekziston mundësia që në qarqet diplomatike të diskutohet për “package deal”.

Llatinoviq kujton se Kosova kishte dy kushte për anëtarësim në Këshillin e Evropës. E para është kthimi i tokës në Manastirin e Deçanit, të cilin Qeveria e Kosovës e përmbushi. E dyta, shton ajo, i referohet formimit të Bashkësisë së Komunave Serbe.

“Nuk besoj se diçka ka ndryshuar rrënjësisht nga kushtet e vendosura para autoriteteve të Prishtinës në lidhje me miratimin e çmimit përkatës në Komitetin e Ministrave. Ne e dimë se ka dy kushte që kanë të bëjnë me kthimin e pronës në Manastirin e Deçanit, i cili u zbatua dhe që ishte nxitja kryesore që Kuvendi Parlamentar të merrte vendimet që mori. E dyta ka të bëjë me miratimin e Statutit të Bashkësisë së Komunave Serbe, që është qartazi sine qua non për rregullimin e statusit të Kosovës në Këshillin e Evropës”, ​​thotë Llatinoviq.

Duke marrë parasysh që asgjë nuk po ndodh në lidhje me ato kushte, gjegjësisht se ende nuk ka filluar formimi i BKS-së, Llatinoviq beson se nuk ka shumë mundësi që çështja e Kosovës të jetë në agjendën e Komitetit të Ministrave.

“Duke qenë se asgjë nuk ka ndryshuar, nuk kemi asnjë indikacion se diçka po ndodh, nuk shoh asnjë mundësi që kjo çështje të jetë në agjendën e mbledhjes së ardhshme të Komitetit të Ministrave”, shton Llatinoviq.

Megjithatë, duke pasur parasysh mënyrën se si Prishtina “lehtësoi” qarkullimin e mallrave serbe, dhe me kërkesë të Gjermanisë, Llatinoviq nuk do të habitej nëse Kosovës i lehtësohej rruga drejt Këshillit të Evropës.

"Unë nuk do të habitem nëse ata mund të punojnë për diçka që quhet "package deal" në diplomaci, atë që e gjithë Prishtina duhet të përmbushë përveç kësaj, dhe në këmbim kjo çështje është në rend dite. Por nëse është në agjendë, nuk do të thotë se zgjidhet automatikisht”, tha Llatinoviq.

Sipas saj, Gjermania ka marrë një dimension politik në normalizimin e marrëdhënieve ndërmjet Kosovës dhe Serbisë, si dhe në çështjen e anëtarësimit të Kosovës në Këshillin e Evropës.

“Është e qartë se Gjermania ka marrë sërish iniciativën politike dhe ka një ndikim të madh tek autoritetet në Prishtinë dhe se ka një ndarje mes SHBA-së dhe Gjermanisë, d.m.th se SHBA-ja është më e fokusuar në aspektin e sigurisë dhe se Gjermania ka marrë dimensionin politik, si për faktin se, së bashku me Francën, ajo mori përsipër detyrimin e propozimit franko-gjerman që shërbeu si bazë për hartimin dhe miratimin e Marrëveshjes së re të Brukselit, si dhe çështjen e ri-rrjedhjes së mallrave nga Serbisë. Deklaratat që dëgjuam nga Gjermania janë një tregues i fortë i zbutjes së kritereve që Prishtina duhet të përmbushë në mënyrë që kjo çështje të jetë në agjendën e takimit të ardhshëm të Komitetit të Ministrave, ose në të ardhmen e afërt”, përfundoi Llatinoviq.