Jehonat e takimit midis Gjuriqit dhe Rubios: Dialogu strategjik - kapitull i ri në marrëdhëniet SHBA-Serbi

Mesazhe të qarta dhe një e ardhme edhe më e qartë për Serbinë dhe SHBA-të. Kështu mund të përshkruhet shkurt rezultati i një sërë takimesh bilaterale të ministrit të jashtëm të Serbisë, Marko Gjuriq, në Uashington. Takimi kyç – ai me sekretarin e ri amerikan të shtetit, Marko Rubio shënon fillimin e një kapitulli të ri në marrëdhëniet dypalëshe mes dy vendeve, veçanërisht në nivelin e dialogut strategjik, janë të një mendimi bashkëbiseduesit e Kosovo online.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

“Diskutuam për fillimin e dialogut strategjik shumë shpejt, duke i ngritur marrëdhëniet tona në një nivel që nuk e kemi pasur prej brezash. Nga të dyja palët ekziston një vetëdije e lartë se tani paraqitet një mundësi e shkëlqyer për të ngritur marrëdhëniet që kanë kaluar nëpër faza të ndryshme në një nivel më të lartë,” deklaroi Gjuriq menjëherë pas takimit me Rubion.

Ai shpjegoi se u bisedua për problemet aktuale – veçanërisht për komunitetin serb në Kosovë.

“Sa i përket Kosovës dhe Metohisë, arritëm të përcjellim të paktën një pjesë të asaj me të cilën përballen serbët: presionet, problemet, marrjen e institucioneve, presionet ndaj patriarkut serb dhe Kishës Ortodokse Serbe. Është një situatë që kërkon angazhimin e bashkësisë ndërkombëtare për të ruajtur stabilitetin,” tha Gjuriq.

Një nga vizitat e para të një zyrtari nga Ballkani Perëndimor në Uashington ka pasur jehonë edhe në rajon, veçanërisht në Kosovë.

“Ministri i jashtëm i Serbisë është takuar me sekretarin amerikan të shtetit, Rubion. Presidentja jonë u takua me zëvendëssekretarin amerikan të shtetit para ca kohësh, kur ishte në Amerikë. E për të mos përmendur ministren tonë të jashtme – është futur në diplomaci dhe është zhdukur,” vërejti me zemërim ish-negociatorja kryesore e Prishtinës në dialogun me Beogradin, Edita Tahiri.

Më tej shkoi analisti politik Petrit Zogaj.

“Kosova është pak e zënë duke ndërtuar dy ura, dhe kur t’i përfundojmë – e këto projekte 'kapitale' zakonisht nuk zgjasin shumë – ndoshta do të gjejmë pak kohë të takohemi me Rubion,” komentoi me ironi Zogaj në profilin e tij në Facebook. 

Dialogu strategjik

Për presidentin e Iniciativës Pupin, Vuk Velebit, mesazhi kryesor i takimeve të shumta të Gjuriqit me zyrtarët më të lartë të administratës amerikane është se Serbia tani ka një "vend të rezervuar" në tryezën e bisedimeve në Uashington.

“Dhe kjo do të thotë që, kur ka një problem ose sfidë me të cilën përballet Serbia, qoftë për njerëzit tanë që jetojnë në zonën e Kosovës dhe Metohisë apo për ndonjë problem tjetër, ne kemi një linjë telefonike të drejtpërdrejtë me Uashingtonin për të folur për të. Dialogu strategjik ju lejon të keni dikë për të thirrur, kështu që mendoj se kjo është jashtëzakonisht e rëndësishme”, thotë Velebit në një intervistë për Kosovo online.

Ai kujton se takimi midis Gjuriqit dhe Rubios është takimi i parë dypalësh i këtij lloji në Uashington pas 18 vitesh. 

“Deri tani nuk kemi pasur një takim kaq të nivelit të lartë që kur Donald Trump u bë president në mandatin e dytë, dhe madje edhe në mandatin e parë nuk pati takime të tilla me Departamentin e Shtetit si shërbimi kryesor i politikës së jashtme të SHBA-së”, thotë Velebit.

Ai kujton se kjo vizitë është e rëndësishme në kontekstin e gjithçkaje që është bërë vitet e fundit për përmirësimin e marrëdhënieve serbo-amerikane: nga forcimi i marrëdhënieve mes dy vendeve gjatë mandatit të parë të Donald Trumpit, vazhdimi i kësaj bashkëpunimi gjatë administratës së Bidenit, kur për herë të parë u përmend nisma për vendosjen e dialogut strategjik, e deri te janari i këtij viti, kur gjatë vizitës së zëvendëssekretarit të shtetit Riçard Verma në Beograd, në një farë mënyre u zyrtarizua njoftimi për takimin e parë bilateral për dialogun strategjik.

"Shohim se nga Uashingtoni ekziston një vazhdimësi në qasjen ndaj Serbisë dhe një ndryshim në mënyrën se si shihet rajoni dhe mënyra se si perceptohet Beogradi në krahasim me aktorët e tjerë", thekson Velebit.

Emërimi i Mark Brnoviqit si ambasadori i ri amerikan në Serbi, por edhe fakti që administrata e re amerikane, përveç tij, ende nuk ka caktuar diplomatë të rinj në rajon, është, sipas tij, tregues i dëshirës që Uashingtoni të riformatojë marrëdhëniet me Serbinë dhe t'u japë atyre një hov të ri.

Prandaj nuk është për t’u habitur që dialogu strategjik ishte tema kryesore e bisedës mes Gjuriqit dhe Rubios.

“Këtu me të vërtetë ekziston një mundësi që Serbia të pozicionohet si partneri kryesor i Amerikës në rajon dhe mendoj se ka baza të mira për këtë. Serbia është padyshim vendi më i rëndësishëm, si ekonomikisht ashtu edhe në fushën e mbrojtjes – ajo ndan më shumë mjete se disa vende anëtare të NATO-s,” thekson Velebit.

Ai është i bindur se SHBA-të "dëshirojnë ta kenë Serbinë në anën e tyre".

"Por është gjithashtu në interesin e Serbisë të ketë marrëdhëniet më të mira të mundshme me SHBA-në, si fuqia më e rëndësishme dhe një nga aktorët më të rëndësishëm në rajonin tonë. Nëse duam të forcojmë pozicionin e vendit në nivel ndërkombëtar, jo vetëm ekonomikisht, por edhe në aspektin e sigurisë, duhet të punojmë me SHBA-në dhe për këtë arsye ky takim është shumë i rëndësishëm në këtë moment pikërisht në kontekstin e pozicionimit të Serbisë në rajonin tonë", thotë presidenti i nismës Pupin.

Fuqizimi i marrëdhënieve serbo-amerikane

Për diplomatin Zoran Milivojeviq, takimi mes Gjuriqit dhe Rubios, si dhe tërë seria e takimeve që ministri i jashtëm serb pati me drejtuesit e administratës së re amerikane, tregon se ka “filluar procesi i fuqizimit të marrëdhënieve serbo-amerikane”.

“Kjo është fillimi i një procesi të fuqizimit të marrëdhënieve serbo-amerikane. Mesazhi që u dëgjua për partneritetin strategjik është pjesa kryesore e këtij procesi në të cilin po hyjmë, dhe tashmë është paralajmëruar edhe një takim i mëvonshëm që do t’i kushtohet kësaj teme”, thekson Milivojeviq për Kosovo online.

Si mesazh kryesor të takimit, Gjuriq-Rubio apostrofoi interesin amerikan në zhvillimin e një partneriteti strategjik me Serbinë.

Në të njëjtën kohë, shton ai, është me interes të veçantë për Serbinë që SHBA-të, me Trump në mandatin e dytë, të angazhohen në mënyrë konstruktive në çështjen e vazhdimit të dialogut për çështjen e Kosovës, por edhe - kthimin në rajon.

"Mandati i mëparshëm tregoi se administrata e udhëhequr nga Presidenti Trump ka një qasje konstruktive ndaj çështjes së Kosovës dhe Metohisë. Metodologjia që ata aplikuan dha një rezultat të mirë politik. Fatkeqësisht, nuk pati vazhdimësi në atë politikë", beson Milivojeviq.

Ai shton se këtu pasqyrohet edhe dallimi kyç mes kësaj dhe administratës së mëparshme amerikane.

“Kjo jep një mundësi për t’u rikthyer në dialog, në zgjidhje mbi bazën e kompromisit, për të krijuar një dialog të ri politik me mekanizma dhe instrumente që kjo administratë po zbaton. E këta janë mekanizma të bazuar mbi ekonominë dhe krijimin e një ambienti të favorshëm politik,” shpjegon Milivojeviq.

Ngjarjet në Bosnje e Hercegovinë, veçanërisht pas vendimit për shkarkimin e presidentit të RS, Millorad Dodik, i sheh si një temë logjike e takimit.

“Nuk ka dyshim se interesi i palës amerikane është që të ruhet paqja dhe stabiliteti në këtë rajon. Në këtë kuptim, interesat janë të përbashkëta. Pala serbe po vepron nga kjo pozitë – paqja në plan të parë, por edhe duke kërkuar zgjidhje që përputhen me realitetin politik, që përfshin Marrëveshjen e Dejtonit dhe atë që kërkon tema e Bosnjë e Hercegovinës, e që është respektimi i realitetit politik, ekzistenca e dy entiteteve dhe tre kombeve konstituive. Është e qartë se edhe kësaj çështjeje i është kushtuar vëmendje dje,” thekson Milivojeviq.

Duke vlerësuar efektet e vizitës së Gjuriq në Uashington, ky diplomat me përvojë konsideron se ajo ka qenë një mënyrë shumë e mirë për t’u njohur me administratën e re amerikane, por edhe një tregues i vendosmërisë së të dyja palëve – Serbisë dhe SHBA-ve – për të përmirësuar marrëdhëniet e tyre bilaterale.

Ai është i bindur se në një kuptim politik, diplomatik dhe strategjik, Serbia ka "materializuar" investimet dhe mbështetjen serbe për Donald Trump në fushatën parazgjedhore dhe në zgjedhje.

"Është e qartë se pala amerikane e ka këtë në mendje dhe se e njeh Serbinë si një partner kyç në këtë rajon, dhe se e kupton se çfarë do të thotë ndikimi i Serbisë, por edhe çfarë do të thotë interesi i Serbisë", përfundon Milivojeviq.
Kapitull i ri

Edhe bashkëpunëtori i “Rrugës së Re të Tretë”, Mijat Kostiq, konsideron se vizita e Gjuriqit në Uashington është “një moment i rëndësishëm” që “hap një kapitull të ri” dhe mund të përmirësojë marrëdhëniet mes dy vendeve, por edhe të forcojë pozitën negociuese të Serbisë në dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës.

Kostiq vendos në plan të parë dialogun strategjik mes Serbisë dhe SHBA-ve, sepse sipas tij, kjo do të sjellë fokus në ekonominë dhe sigurinë, që do të thotë edhe investime të reja amerikane.

“Ajo që ndoshta është edhe më e rëndësishme është bashkëpunimi në fushën e sigurisë. Gjuriq dhe Rubio theksuan rëndësinë e ruajtjes së paqes në rajon, dhe kjo mund të ketë të bëjë me çështjen e Kosovës dhe me çështjen e Republikës Srpska, por mbi të gjitha me bashkëpunimin bilateral mes dy shteteve kur bëhet fjalë për ushtrinë dhe policinë, pra në përgjithësi me sektorin e sigurisë,” thekson Kostiq për Kosovo online.

Ai shpjegon se takimi midis Gjuriqit dhe Rubios duhet të shihet si një takim hyrës, por me simbolikë të fortë.

"Hapet një mundësi për Serbinë që disi të fillojë rindërtimin e marrëdhënieve me SHBA-në nga e para, veçanërisht pasi kabineti Trump është në disponim për disa forma jo-tradicionale të bashkëpunimit. Pra, në vitet e mëparshme, politika e jashtme amerikane ishte plotësisht në përputhje me politikën e BE-së, gjë që mund të mos jetë rasti në të ardhmen e afërt. Pra, nëse, në ndonjë ndarje sferash, Evropa dhe Amerika janë dy sfera të ndara, kjo është një gjë e mirë për Serbinë, sepse do të jetë në gjendje të llogarisë në Amerikë si aleatin e saj, pavarësisht nga marrëdhëniet e saj me Evropën dhe procesi i integrimit evropian", është i bindur Kostiq.
 

Kur është fjala për çështjen e Kosovës, ky analist thotë se nuk duhet të presim “ndryshime tektonike” dhe ndryshim të qëndrimit amerikan.

Ai kujton se edhe para zgjedhjeve presidenciale në SHBA, Trump njoftoi tërheqjen nga NATO dhe madje edhe nga baza Bondsteel në Kosovë, por kjo nuk ndodhi.

"Por ajo që mund të jetë e rëndësishme është që Serbia të dëgjojë nga afër se cili është qëndrimi zyrtar i Serbisë për çështjen serbe të pakicave në Kosovë, në lidhje me AKS, e cila ende nuk është vendosur. Ky përmirësim i marrëdhënieve mund të rrisë gjithashtu pozicionin negociues të Serbisë në dialogun midis Beogradit dhe Prishtinës dhe mund ta përmirësojë situatën në terren vetëm nëse ka më shumë mirëkuptim për 'marrëveshjet' ndoshta jo-tradicionale, ekonomike dhe politike, të cilat mund të jenë në favor të Serbisë", përfundoi Kostiq.