Kërkesa të reja për Gjykatën Kushtetuese: "Goditje për goditje" apo rrugëdalje nga kriza politike në Kosovë?

Në vend që të sjellë zgjidhje, vendimi i Gjykatës Kushtetuese ka ndërlikuar edhe më tej krizën politike që po zgjat në Kosovë që nga zgjedhjet e shkurtit – kështu të paktën pretendon opozita. Ajo ofron edhe një rrugëdalje. Fillimisht PDK, e më pas edhe LDK, kanë paraqitur kërkesa të reja në Gjykatën Kushtetuese. Sipas paralajmërimeve, së shpejti këtë mund ta bëjë edhe presidentja Vjosa Osmani. “Goditje për goditje” apo dalje nga agonia disa mujore? Analistët paralajmërojnë se Gjykata Kushtetuese duhet të jetë institucioni që zgjidh krizat, jo ai që çon në paralizë të plotë të institucioneve të Kosovës.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Kriza institucionale në Kosovë po zgjat që nga 19 prilli, kur deputetët, pas përpjekjes së dytë, votuan – konfirmuan mandatet e tyre.

Lëvizja Vetëvendosje propozoi menjëherë Albulena Haxhiun, ish-ministre e drejtësisë, për kryetare të re të Kuvendit, por deri më tani – në më shumë se 40 përpjekje – nuk ka arritur të sigurojë 61 vota, numrin e nevojshëm për zgjedhje.

Partia e Albin Kurtit u përpoq të gjente zgjidhje më 1 maj, duke kërkuar që votimi të bëhet i fshehtë, por as për atë propozim nuk ka shumicë.

Për të dalë nga ngërçi politik, Aleanca për Ardhmërinë e Kosovës ishte e para që më 16 maj kërkoi sqarim nga Gjykata Kushtetuese. Ata e morën atë më 26 qershor, me vendimin që deputetët janë të obliguar që më së voni brenda 30 ditësh ta përfundojnë konstituimin e parlamentit. Por as kjo nuk solli rezultat.

Për këtë arsye, Partia Demokratike e Kosovës më 3 korrik paraqiti kërkesë në Gjykatën Kushtetuese për vlerësimin e kushtetutshmërisë së vendimeve të marra gjatë tre vazhdimeve të fundit të seancës konstituive të Kuvendit të Kosovës.

Që të nesërmen, në Gjykatën Kushtetuese u drejtua edhe Lidhja Demokratike e Kosovës, e cila kërkon vlerësimin e kushtetutshmërisë së të gjitha seancave të mbajtura që nga momenti kur u shpall vendimi i Gjykatës Kushtetuese.

Në të njëjtën kohë, nuk ndalen përplasjet midis shumicës nga Lëvizja Vetëvendosje dhe tri partitë kryesore opozitare shqiptare: LDK, PDK dhe AAK.

Bashkëpunëtori i Institutit Demokratik të Kosovës, Eugen Cakolli, thotë se pasojë kryesore e këtyre përplasjeve, por edhe e dështimit për ta konstituuar Kuvendin, do të jetë futja e Kosovës në një „zonë të panjohur kushtetuese-politike“, sepse çdo zgjidhje pas skadimit të afatit fillestar prej 30 ditësh të caktuar nga Gjykata Kushtetuese do të jetë jashtëkushtetuese.

„Çdo palë fajëson tjetrën, ndërkohë që asnjëra – e veçanërisht ajo që mban përgjegjësinë më të madhe – nuk po bën asgjë për të arritur marrëveshje dhe për të kapërcyer ngërçin politik“, vlerëson Cakolli.

Ai i referohet Lëvizjes Vetëvendosje.

Ndërkohë që deputetja e PDK-së Sala Jashari pohon se partia e Kurtit po e interpreton vendimin e Gjykatës Kushtetuese ashtu siç i konvenon, Avokati i Popullit i Kosovës, Naim Qelaj, fajëson të gjitha partitë se „kanë vendosur interesat personale mbi interesat e qytetarëve“.

„Nuk jam politikan, por ajo që po bën klasa politike për momentin nuk është ajo që qytetarët e Kosovës meritojnë“, deklaroi Qelaj.

"Qasje krijuese"

Docenti i Fakultetit të Shkencave Politike në Beograd, Stefan Surlliq, në një intervistë për Kosovo online, vlerëson se Gjykata Kushtetuese e Kosovës deri më tani ka pasur një "qasje mjaft krijuese" për zgjidhjen e krizës institucionale dhe se një vendim i ri i mundshëm mund të çojë në paralizë në konstituimin e parlamentit.

"Kjo do të çonte në një paralizë edhe më të madhe të procesit sepse ideja e një votimi të fshehtë ekziston pikërisht sepse Vetëvendosja shpreson të sigurojë një shumicë të mjaftueshme përmes disa marrëveshjeve të fshehta dhe se kryetari i kuvendit për të cilin po kandidojnë do të zgjidhet. Nëse e gjithë procedura kthehet në fillim, atëherë kjo në thelb do të thotë se do të vazhdojë pafundësisht dhe se mund të interpretohet se janë edhe 30 ditë që nuk kanë kaluar ende. Sigurisht, po hyjmë në një hapësirë ​​ligjore, por edhe deri më tani vetë Gjykata Kushtetuese i është afruar mjaftueshëm në mënyrë krijuese interpretimit dhe ka nxjerrë përfundime që nuk janë aspak në shkronjën e kushtetutës dhe ligjit", thotë Surlliq.

Prandaj, iniciativat e reja për vlerësimin e kushtetutshmërisë, sipas tij, janë një hyrje në "të padefinuarën".

"Po hyjmë në një hapësirë ​​krejtësisht të padefinuar ku, mbi të gjitha, varet nga presioni politik, se cili vendim do të merret në fund", beson Surlliq.

Ai është i bindur se kjo do të thoshte edhe "blerje kohe" për opozitën.

"Kthimi në fillim dhe anulimi i këtij komisioni do të thoshte edhe blerje kohe për opozitën për të penguar Vetëvendosjen", thekson Surlliq.

"Vendime drastike" dhe zgjidhje

Analisti politik nga Prishtina, Gëzim Kasapolli, nuk pret "vendime drastike" nga Gjykata Kushtetuese pas kërkesave të reja të PDK-së dhe LDK-së, por ai beson se kriza institucionale mund të zgjidhet nëse kjo gjykatë do të deklaronte se sa herë një parti mund të nominojë një kandidat për Kryetar të Kuvendit dhe nëse një mundësi e tillë mund t'u jepet partive të tjera pas kësaj.

Në një intervistë me Kosovo online, Kasapolli thotë se do të ishte më mirë që, në rastin e konstituimit të Kuvendit, të zbatoheshin të njëjtat zgjidhje ligjore që vlejnë për zgjedhjen e një qeverie të re.

"Nuk besoj se Gjykata Kushtetuese do të miratojë ndonjë masë drastike, sepse nuk besoj se është brenda juridiksionit të saj. Gjykata Kushtetuese nuk ka asnjë juridiksion sa i përket deputetëve. Të gjithë ekspertët bien dakord se është parlamenti që zgjedh gjyqtarët e Gjykatës Kushtetuese. Ky është problemi. Gjykata Kushtetuese nuk ka juridiksion mbi deputetët", konsideron Kasapolli.

Duke komentuar kërkesat e reja, Kasapolli thekson se Gjykata Kushtetuese në thelb mund t'u përgjigjet vetëm dy pyetjeve.

"Në parim, Gjykata Kushtetuese mund të zgjidhë vetëm dy gjëra. Së pari, të caktojë një afat: sa herë mund të përpiqet një parti politike me propozimin e saj për Kryetarin e Kuvendit. Dhe, pyetja e dytë, nëse partitë e tjera politike kanë mundësinë të propozojnë kandidatin e tyre. Këto janë dy pyetje që Gjykata Kushtetuese mund t'u përgjigjet", thotë Kasapolli.

Ai shton se vendimi i Gjykatës Kushtetuese i 26 qershorit u vendos deputetëve një afat prej 30 ditësh "për të zgjidhur problemet dhe për të konstituuar një parlament të ri".

"Ajo që mungon në atë vendim, pra në mendim, janë disa masa që duhet të vendosen në rast se parlamenti nuk formohet brenda atyre 30 ditëve. Pra, i lihet vullnetit të deputetëve të gjejnë një zgjidhje politike. Por, siç mund ta shohim, kjo zgjidhje nuk po vjen sepse është e qartë se partitë politike nuk kanë vullnetin për të ecur përpara", thekson Kasapolli.

Ai shpjegon se ajo që ndodh në praktikë është se Lëvizja Vetëvendosje nuk dëshiron të heqë dorë nga kandidatja e saj për postin e Kryetarit të Kuvendit, Aljbuljena Hadžiju, dhe partitë opozitare "nuk e shohin veten në atë kombinim".

"Pra, jemi përsëri në fillim sepse Gjykata Kushtetuese nuk ka miratuar asnjë masë në rast se parlamenti i ri nuk konstituohet pas atyre 30 ditëve", sipas këtij analisti.

Ai paralajmëron se afati i dhënë nga Gjykata Kushtetuese deputetëve është gjithashtu problematik sepse nuk është sipas Kushtetutës.

"Ky është problemi. Ata dhanë atë afat, i cili nuk është kushtetues. Por, në parim, nëse Gjykata Kushtetuese vazhdon të japë afate, atëherë besoj se do të ishte më mirë nëse e njëjta logjikë që vlen për qeverinë - 15 ditë për përpjekjen e parë, 10 ditë për përpjekjen e dytë, vlen edhe për parlamentin. Atëherë do të kishte një logjikë", thotë Kasapolli.

Kasapolli hedh poshtë mundësinë që deputetët të vuajnë disa sanksione ligjore për mosvotim.

"Nuk besoj se Gjykata Kushtetuese do të shkojë aq larg sa të vendosë disa masa kundër deputetëve", është i bindur Kasapolli.

"Rendi Institucional"

Nga ana tjetër, deputeti i LDK-së, Shkëmb Manaj, pretendon se kjo parti nuk po kërkon asgjë më shumë sesa që Gjykata Kushtetuese të "rivendosë rendin institucional" në Kosovë.

"Ne iu drejtuam Gjykatës Kushtetuese në lidhje me vazhdimin e seancës konstituive nga 29 qershori. Sipas mendimit tonë, vazhdimi i seancave të drejtuara nga kryetari është në kundërshtim të plotë me Kushtetutën dhe përfundimet e vendimit të Gjykatës Kushtetuese. Kjo është arsyeja pse ne paraqitëm një kërkesë për të sqaruar në mënyrë shteruese të gjitha normat kushtetuese dhe dispozitat e Rregullores së Punës së Kuvendit, në lidhje me vazhdimin e seancës në përputhje me Kushtetutën", shpjegoi Manaj për Kosova Press.

Sipas interpretimit të kryetarit të LDK-së, deputetit Avni Dehari nga Lëvizja Vetëvendosje, ai duhet ta drejtojë seancën sipas rendit të ditës të përcaktuar në seancën e parë konstituive.

"Nuk ka vullnet politik që mund të ndryshojë axhendën e Kuvendit. Ne i kërkojmë Gjykatës Kushtetuese ta shqyrtojë këtë çështje sa më shpejt të jetë e mundur, në mënyrë që të rivendoset rendi institucional", thotë Manaj.

Duke komentuar interpretimin e Vjosa Osmanit se votimi i fshehtë lejohet, Manaj thotë se ky është thelbi i problemit, prandaj iu drejtuan Gjykatës Kushtetuese.

"Kjo është një çështje e Gjykatës Kushtetuese dhe një nga pikat ishte pikërisht çështja e votimit publik. Ju e dini që Gjykata Kushtetuese vendosi që Rregullorja e Punës së Kuvendit dhe praktika e kaluar parlamentare duhet të respektohen. Në të gjitha rastet e mëparshme, kryetari dhe nënkryetarët e Kuvendit u zgjodhën me votim publik... Nuk është çështje marrëveshjeje. Nuk është çështje vullneti politik, por e Kushtetutës dhe Rregullores së Punës", thekson Manaj.

Deputeti i LDK-së shton se nuk i kërkoi Gjykatës Kushtetuese të miratojë një masë të përkohshme në lidhje me seancën konstituive, por theksoi se kjo është brenda juridiksionit të vetë gjykatës.