Kosova dhe Liga Arabe: A janë njohjet e reja jashtë mundësive?

Lobimi i Vjosa Osmanit për njohje të reja të Kosovës nga vendet arabe me gjasë do të ketë një efekt modest. Kështu vlerësojnë bashkëbiseduesit e Kosovo online, njohës të mirë të rrethanave në botën arabe, duke pasur parasysh momentin e ndërlikuar në marrëdhëniet ndërkombëtare – veçanërisht krizën në Lindjen e Mesme – por edhe faktin se vendet arabe që ende nuk e kanë njohur Kosovën e bëjnë këtë për arsye konkrete, të kushtëzuara nga specifikat e pozitës së tyre ndërkombëtare.

Shkruan: Dushica Radeka Gjorgjeviq

Nga 22 shtetet anëtare të Ligës Arabe, nëntë nuk e njohin Kosovën: Tunizia, Algjeria, Siria, Iraku, Palestina, Libani, Libia, Maroku dhe Omani.

Kosovën e kanë njohur njëmbëdhjetë vende të kësaj organizate: Jordania, Emiratet e Bashkuara Arabe, Bahrejni, Arabia Saudite, Xhibuti, Sudani, Katari, Kuvajti, Egjipti, Mauritania dhe Jemeni ,megjithëse Egjipti, pas njohjes, e ka ngrirë zbatimin e kësaj vendimi në praktikë.

Njohjen e kanë tërhequr Somalia dhe Komoret.

Anëtarja e fundit e Ligës Arabe që e ka njohur Kosovën ishte Sudani, në prill të këtij viti.

Gjatë vizitës së saj në Nju Jork, presidentja e Kosovës Vjosa Osmani kërkoi mbështetjen që edhe disa shtete të tjera të Ligës Arabe ta njohin Kosovën, gjatë takimit të saj me sekretarin e përgjithshëm të kësaj organizate, Ahmed Abul Gheit.

Osmani publikoi edhe fotografi nga takimi me Geitin, megjithatë, në faqen zyrtare të Ligës Arabe, ku publikohen aktivitetet e sekretarit të përgjithshëm, ky takim nuk është regjistruar.

Nga takimet që Geit pati në Nju Jork, në kuadër të Asamblesë së Përgjithshme të 80-të të Kombeve të Bashkuara, përmenden bisedat me Antonio Guterresin, sekretarin e përgjithshëm të OKB-së, Paulo Rangelin, ministrin e jashtëm të Portugalisë, Konstantinos Kombos, ministrin e jashtëm të Qipros, Mohamed al-Menfi, kryetarin e Këshillit Presidencial të Libisë, Tanja Fajon, ministren e jashtme të Sllovenisë, por jo edhe takimi me Osmanin.

Sipas islamologut Darko Tanaskoviq, përfaqësuesit e pushtetit në Prishtinë vazhdimisht përpiqen të shfrytëzojnë çdo takim ndërkombëtar, veçanërisht sesionet e organizatave që janë pjesë e sistemit të OKB-së, për të lobuar për njohjen e shtetësisë dhe subjektivitetit ndërkombëtar të Kosovës.

“Në deklaratat që japin pas këtyre veprimeve, me shumë fotografi, zakonisht krijojnë përshtypjen se kanë hasur në mirëkuptimin e bashkëbiseduesve, se kanë qenë të suksesshëm dhe se kanë arsye për optimizëm. Një sjellje e tillë, në fund të fundit, është logjike dhe nuk është e veçantë vetëm për politikanët kosovarë, megjithëse te ata hendeku midis pamjes që duan të krijojnë dhe realitetit është disi më i madh se sa do të ishte e këshillueshme”, ka vlerësuar Tanaskoviq për Kosovo online.

Sipas tij, nuk ka shenja ndryshimesh të rëndësishme në qëndrimin e anëtarëve të Ligës Arabe në lidhje me njohjen e pavarësisë së Kosovës, dhe ai shpjegon gjithashtu pse një numër i mirë i vendeve arabe nuk e kanë njohur Kosovën.

“Ato shtete arabe që në fillim nuk e njohën Kosovën dhe nuk iu nënshtruan presioneve brenda botës arabe e myslimane, si dhe atyre nga faktorë të jashtëm, për ta bërë këtë, kryesisht të gjitha kishin arsye shumë specifike dhe të qarta për vendosmërinë e tyre, kryesisht të përcaktuara nga specifikat e pozicionit të tyre ndërkombëtar dhe rrethanat e veçanta shtetërore-kombëtare në aspektin e politikës së brendshme dhe të jashtme", thotë bashkëbiseduesi ynë.

Sipas tij, momenti aktual në marrëdhëniet ndërkombëtare është shumë dinamik dhe i turbullt në të gjitha nivelet e ndërveprimit të aktorëve globalë, rajonalë e lokalë, me ndryshime që ndodhin vazhdimisht.

Ai vlerëson se çështja e njohjes së pavarësisë së Kosovës, në këtë konstelacion të përgjithshëm ku të gjithë përpiqen të pozicionohen sa më mirë në një lojë mjaft të ashpër të fuqive më të mëdha, sigurisht që nuk është prioritet i askujt, përveç politikanëve në Prishtinë.

“Kjo, natyrisht, nuk do të thotë se nuk mund të ketë ndryshime në qëndrimet e disa vendeve arabe ndaj problemit të njohjes së pavarësisë së ‘Kosovës’, por besoj se ato nuk do të vinin nga një motivim autentik i atyre vendeve, por do të ishin rezultat i ndikimeve të jashtme,” shton Tanaskoviq.

Ai kujton se edhe Izraeli, dikur, e njohu Kosovën si rezultat i kalkulimeve amerikane dhe nevojave elektorale të Donald Trump-it, pa pasur ndonjë interes real e të rëndësishëm vetjak, gjë që, sipas tij, e kanë pranuar edhe disa diplomatë izraelitë në mënyrë joformale.

“Në rrethanat aktuale dhe ato që pritet të vijnë, nuk mund të pritet, për shembull, që Egjipti, i cili praktikisht ka ngrirë njohjen e njëanshme të ‘Kosovës’ nga Morsi, të ndryshojë qëndrim, as Maroku, as edhe Algjeria, megjithëse mosmarrëveshja e saj me Rabatin për Saharanë Perëndimore deri diku i komplikon marrëdhëniet edhe me Beogradin. Megjithatë, disa shtete arabe, që janë të paqëndrueshme dhe në situata fluide, mund t’i nënshtrohen ndikimeve (dhe parave) të jashtme, por as kjo nuk është e sigurt, sepse marrëdhëniet ndërarabe dhe ndërmyslimane janë jashtëzakonisht të ndërlikuara, me interesa të ndërlidhura dhe ndjeshmëri ndaj shumë vektorëve në lëvizjet ndërkombëtare,” shpjegon ky profesor.

Sipas Tanaskoviqit, vendi që mund të ketë, për shembull, ndikim te Damasku që po shqyrton njohjen e Kosovës është Turqia, e cila ka lobuar vazhdimisht dhe "me sportivitet" për Prishtinën për vite me radhë, paralelisht me "kulmin historik" të marrëdhënieve të mira me Serbinë, të shpallur zyrtarisht.

"Në fund të fundit, roli i Ankarasë, së bashku me paratë e Shqipërisë, luajti një rol në rastin e njohjes kontradiktore sudaneze të 'Kosovës', ku nuk ishte aspak e qartë se kush mban pushtetin në atë vend të pafat dhe të shkatërruar nga lufta. Aty janë edhe Iraku, Libani... Megjithatë, dyshoj se arabët, të marrë në tërësi, do të merren me 'Kosovën' në mes të shqetësimeve të tyre. Ata nuk merren, siç duhet, me tragjedinë palestineze... Në Prishtinë, meqë ra fjala, merret parasysh fakti që vendet arabe janë njëkohësisht myslimane, kështu që përmendet edhe nevoja për solidaritet islamik, por ai argument, me të cilin u përpoqën të përdornin inercinë nga lufta në BeH, me arabët, dhe as me një numër të madh vendesh myslimane, nuk kaloi, sepse u kuptua se nuk ka konflikt ndërfetar në veprim”, thekson Tanaskoviq.

As në ndryshimin e qëndrimeve të vendeve anëtare të Ligës Arabe në favor të Prishtinës nuk beson as Dushan Prorokoviq, bashkëpunëtor i lartë shkencor në Institutin për Politikë dhe Ekonomi Ndërkombëtare në Beograd.

Sipas tij, rrethanat ndërkombëtare janë bërë aq të ndërlikuara, sa ai dyshon se ndonjë shtet – veçanërisht në botën arabe, do të ndryshojë qëndrimin e vet lidhur me Kosovën dhe Metohinë.

Duke komentuar takimin e Vjosa Osmanit me sekretarin e përgjithshëm të Ligës Arabe, Prorokoviq tha për Kosovo online se secili po bën punën e vet dhe se nuk është aspak çudi që Osmani po lobon.

Duke marrë parasysh se Gheit vjen nga Egjipti, vend që e ka njohur Kosovën, por që më pas e ka “ngrirë” këtë vendim, Prorokoviq thekson se fakti që sekretari i përgjithshëm i Ligës Arabe është egjiptian nuk do të thotë asgjë në vetvete.

„Organizatat ndërkombëtare kanë strukturën, logjikën dhe dokumentet e tyre themeluese. Ai është aty për të përfaqësuar qëndrimin e një organizate ndërkombëtare, jo të Egjiptit, dhe deklaratat e tij janë të drejtuara në përputhje me këtë. Në botën islame dhe në Ligën Arabe ka vende që kanë vendosur marrëdhënie bilaterale me Prishtinën, por edhe vende që janë rreptësisht kundër kësaj dhe që në masë të madhe e mbështesin Serbinë“, thotë ai.

Takimi i Osmanit me Gheitin, shton ai, ishte protokollar dhe nuk mendon se mund të sjellë ndonjë rezultat të madh, pasi, siç thotë ai, nëpërmjet veprimeve bilaterale nuk zbulohen të vërteta të reja dhe nuk ndikohet në ndryshimin e qëndrimeve.

“Qëndrimi ndaj Kosovës përcaktohet nga rrethanat ndërkombëtare, të cilat po bëhen aq të ndërlikuara sa dyshoj se ndonjë numër i madh shtetesh, madje edhe disa prej tyre, do të ndryshojnë qëndrimin e tyre për Kosovën dhe Metohinë, sidomos në botën arabe. Kjo tani shihet edhe përmes prizmit të konfliktit izraelito-palestinez, të luftës në Ukrainë dhe të iniciativave të reja që po dalin çdo ditë në publik dhe që kanë të bëjnë me Lindjen e Mesme, një nga prioritetet kryesore në strategjitë e Ligës Arabe. Për të gjitha këto arsye, mendoj se rezultatet e bisedimeve të Osmanit do të jenë shumë të kufizuara,” thotë bashkëbiseduesi ynë.

Edhe pse ai nuk e përjashton mundësinë që në muajt në vijim të "shfaqet" ndonjë vend në botë që do të krijojë marrëdhënie dypalëshe me Prishtinën, kjo, siç thekson ai, nuk do të jetë rezultat i punës sistematike apo lobimit, por i ndonjë incidenti që ndodhi.

Meqë ra fjala, katër vjet më parë, kur Kosova, pasi mori njohjen nga Izraeli, hapi ambasadën e saj në Jerusalem, Lidhja Arabe e dënoi ashpër atë veprim, duke e quajtur të paligjshëm.

Prorokoviq beson se vendimi i Kosovës është një pengesë për komunikimin e tyre me vendet arabe dhe vëren se kjo është vetëm ambasada e tretë që është hapur në Jerusalem, dhe se rezolutat e Asamblesë së Përgjithshme të Kombeve të Bashkuara për Jerusalemin janë të qarta dhe strikte.

“Edhe ato vende të botës arabe që deri diku kanë normalizuar marrëdhëniet me Izraelin, këmbëngulin në çështjen e Jerusalemit Lindor, përkatësisht në një zgjidhje të veçantë për Jerusalemin që do të zbatohej përmes konceptit të dy shteteve. Kjo për ta është si një ‘shpullë në fytyrë’, dhe nuk e di se si autoritetet e Prishtinës, shqiptarët e Prishtinës, do të mund ta zbusin këtë në bisedimet me përfaqësuesit e vendeve arabe. Do ta kenë shumë të vështirë të shpjegojnë pse e kanë bërë këtë dhe si kanë zhvilluar lidhje kaq të forta me Izraelin, veçanërisht me qeverinë e Benjamin Netanyahut, i cili është absolutisht i papëlqyer në botën arabe dhe shihet si një nga armiqtë kryesorë të sigurisë së tyre,” vuri në dukje Prorokoviq.

Duke parë në shkallë botërore, Kosovën aktualisht e njohin 85 shtete.

Në pesë vitet e fundit, siç thotë për Kosovo online analisti politik Shkëlzen Maliqi, Kosova ka marrë një numër shumë të vogël njohjesh të reja, prandaj ai e sheh takimin e Vjosa Osmanit me sekretarin e përgjithshëm të Ligës Arabe si një përpjekje për ta tejkaluar këtë situatë.

Maliqi thekson se Kosovës i mungon njohja nga shtetet islamike.

"Turqia ishte sponsor i disa njohjeve nga ajo pjesë e botës, por ka një mangësi të dukshme. Ndoshta presidenti u përpoq të fliste përsëri me disa vende për ta kapërcyer atë. Njohjet gjithmonë erdhën nga SHBA-të, Britania...Por ky është një proces që ndoshta do të bëhet i parëndësishëm nëse arrihet një marrëveshje në dialog dhe nëse marrëveshjet e Ohrit dhe Brukselit fillojnë të zbatohen. Nuk do të ketë rëndësi se sa vende e njohin Kosovën individualisht kur ajo të bëhet anëtare e të gjitha organizatave ndërkombëtare, përfshirë Kombet e Bashkuara", është mendimi i Maliqit.