Kriza politike në Francë: A do ta ndryshojë Macron politikën ndaj Ballkanit Perëndimor?

Francën e ka goditur një nga krizat më serioze në pesë dekadat e fundit, ndërsa kryeministri i ri Sébastien Lecornu është i pesti i zgjedhur nga Emmanuel Macron për këtë post brenda dy viteve të fundit. Si një nga hallkat më të rëndësishme të BE-së, Franca është e ngarkuar me probleme serioze financiare, por edhe me sfida të politikës së jashtme, theksojnë analistët nga Tirana deri në Beograd. Në një bisedë për Kosovo online, ata paralajmërojnë se nuk duhet pritur që çështjet e hapura në Ballkanin Perëndimor, përfshirë dialogun ndërmjet Beogradit dhe Prishtinës, të jenë në listën e prioriteteve të kësaj shteti.

Shkruan: Gjorgje Baroviq

Franca është në „rrezik vdekjeprurës“ për shkak të borxhit kombëtar, ndaj duhet të zvogëlojë buxhetin me 40 miliardë euro, kishte bërë thirrje në mesin e korrikut atëherë kryeministri François Bayrou.

Deputetët e parlamentit francez më 8 shtator i votuan mocion mosbesimi pasi ai u përpoq ta zgjidhte këtë problem përmes ndryshimit të buxhetit. Një ditë më pas, Bayrou zyrtarisht ia dorëzoi dorëheqjen presidentit Emmanuel Macron në Pallatin Élysée.

„Dhimbje koke“ dhe prioritetet

Analistja nga Prishtina, Alma Lama, tha në një bisedë për Kosovo online se turbulencat politike në Francë pasqyrohen edhe në politikën e jashtme të këtij vendi, ndërsa Ballkani Perëndimor dhe çështja e dialogut Beograd–Prishtinë për momentin nuk janë prioritete as për Brukselin e as për Parisin.

Megjithatë, stabiliteti politik dhe siguria në këtë rajon mbeten në krye të agjendës së tyre, pasi askush nuk dëshiron një „dhimbje koke“ të re.

„Nuk besoj se Ballkani Perëndimor është aktualisht prioriteti më i lartë për Francën apo për Bashkimin Evropian. Fokusi kryesor është siguria, lufta në Ukrainë, konfliktet si ai në Gaza dhe marrëdhëniet më të gjera ndërkombëtare, ku po ndodhin ndryshime të mëdha gjeopolitike. Megjithatë, Evropa po ndjek edhe dialogun mes Beogradit dhe Prishtinës. Kriza e brendshme politike në Serbi dhe Kosovë nuk i shkon në favor këtij procesi“, thotë Lama.

Ajo shpjegon se në Kosovë ende nuk është formuar qeveria dhe nuk është konstituar parlamenti, ndërsa situata e ngjashme është edhe në Serbi, ku “mbizotëron një paqëndrueshmëri politike e nxitur nga protestat”.

„Dialogu nuk paraqet prioritet as për vendet e rajonit, as për Brukselin. Sigurisht, stabiliteti politik dhe siguria mbeten në krye të agjendës – askush nuk dëshiron sfida të reja të sigurisë apo dhimbje koke shtesë në rajon“, thekson Lama.

Duke komentuar krizën politike në Francë, e cila kulmoi me shkarkimin e kryeministrit, ky analiste konsideron se ky vend po kalon përmes një “turbulence politike” që reflektohet edhe në politikën e jashtme.

„Franca, si një nga shtetet dhe aktorët kryesorë në Bashkimin Evropian, po kalon përmes një turbulence të brendshme politike që reflektohet edhe në politikën e jashtme, para së gjithash sepse kjo krizë ka ardhur si rezultat i problemeve buxhetore. Nga njëra anë, autoritetet dëshironin të ulnin disa shpenzime, ndërsa nga ana tjetër të rrisnin buxhetin për mbrojtjen“, saktëson.

Lama thotë se çështja e sigurisë është bërë thelbësore për të gjithë BE-në.

“Ky presion po rritet për shkak të luftës në Ukrainë dhe Franca dhe Presidenti (Emmanuel) Macron po përballen me vështirësi të brendshme. Megjithatë, besoj se Macron nuk është për herë të parë në një situatë të tillë. Ai tashmë kishte arritur të kapërcejë kriza të ngjashme më parë dhe luajti një rol të rëndësishëm në formësimin e politikës së jashtme franceze. Prandaj nuk e shikoj me pesimizëm të madh se si Franca do të vazhdojë politikën e saj të jashtme, veçanërisht në lidhje me çështjen e Ukrainës”, konsideron Lama.

Ajo është e bindur se pavarësisht faktit se e gjithë situata "duket shqetësuese", presidenti francez dhe udhëheqës të tjerë evropianë do të "këmbëngulin në çështjen e sigurisë".

"E gjithë Evropa, me mbështetjen e Mbretërisë së Bashkuar, po punon për të rritur alokimet për armatime. Ky mund të mos jetë një lajm i mirë në kontekstin e garës globale të armatimeve, por, sipas shumë njerëzve, është i nevojshëm. Prandaj, nuk besoj se roli i Francës në skenën ndërkombëtare do të zvogëlohet", thekson Lama.

Çështja e sigurisë

Nga ana tjetër, drejtoresha e Qendrës për Politikë të Jashtme, Aleksandra Joksimoviq, nuk e kundërshton faktin se turbulencat politike në Francë e kanë dobësuar pozicionin e Presidentit Emmanuel Macron, por se ai nuk do ta ndryshojë politikën e tij të jashtme, as në lidhje me Ballkanin Perëndimor, as kur bëhet fjalë për procesin e dialogut midis Beogradit dhe Prishtinës.

„E gjithë BE-ja është e fokusuar te Ballkani Perëndimor. Kjo në këtë moment është çështje sigurie dhe në këtë kontekst, jo vetëm nga Brukseli, por edhe nga vendet kryesore anëtare, e ato janë padyshim Franca dhe Gjermania, ekziston një vëmendje e veçantë ndaj asaj që ndodh në Ballkanin Perëndimor. Me një domosdoshmëri të madhe po vëzhgohet procesi i mëtejshëm i zgjerimit, në mënyrë që të stabilizohet uniteti në të gjithë territorin e Evropës dhe para së gjithash të forcohet kuadri i sigurisë“, thekson Joksimoviq në bisedë për Kosovo online.

Ajo është e bindur se Franca do ta luajë rolin e saj edhe sa i përket dialogut mes Beogradit dhe Prishtinës.

„Jam plotësisht e sigurt se në momentin kur dialogu të fillojë në një nivel adekuat, dhe e dimë se dialogu mes Beogradit dhe Prishtinës për një periudhë të gjatë ka qenë në një farë mënyre i bllokuar, përveç në nivel teknik, jam e bindur se Franca do të luajë rolin e saj të deritanishëm“, saktësoi Joksimoviq.

Duke komentuar krizën politike që ka goditur Francën, ish-diplomatja vlerëson se për shkak të „krizës shumëvjeçare“, pozita e presidentit Emmanuel Macron është dobësuar.

Macron javën e kaluar emëroi Sébastien Lecornu si kryeministër të ri, pasi deputetët votuan mosbesimin ndaj kryeministrit të deritanishëm François Bayrou.

„Pozita e Macron-it është dobësuar për shkak të krizave tashmë të gjata politike, të cilat kryesisht lidhen me krizën parlamentare në kontekstin e miratimit të buxhetit. Kryeministri aktual është tashmë i treti me radhë që po përpiqet të propozojë një buxhet që mund të miratohet“, thotë Joksimoviq.

Lecornu është kryeministri i pestë i Francës në dy vitet e fundit, ndërsa Joksimoviq kujton se Macron ka tentuar ta zgjidhë krizën politike përmes zgjedhjeve, mirëpo kjo vetëm sa e ka ndërlikuar edhe më shumë situatën në këtë vend.

Megjithatë, ajo është e bindur se Macron nuk do ta ndryshojë politikën e jashtme të Francës.

„Politikën e jashtme me siguri ai nuk do ta ndryshojë. A është pozita e tij në përgjithësi e dobësuar? Sigurisht që po, në kontekstin e mundësisë për të propozuar disa zgjidhje ligjore, për të kaluar disa projekte nëpër parlament. Pra, kjo është diçka që e dobëson pozitën e tij, por në këtë moment është e qartë se Franca është një nga ato vende që i jep mbështetje të plotë Ukrainës, që është e gatshme të dërgojë trupa si garanci. Në këtë kontekst mendoj se ky lloj politike nuk do të ndryshojë“, beson Joksimoviq.

Ajo shpjegon se Franca po përballet me një krizë serioze ekonomike: me deficit rekord dhe me një rejting kreditor në nivel historik.

„Ka një borxh që është më i madh se 114 miliardë euro dhe me këtë ka dalë në vendin e tretë në Evropë, pas Greqisë dhe Italisë“, saktëson Joksimoviq.

Ajo shton se çështja e miratimit të buxhetit është çështje e „kursimit të parave“ në mënyrë që të stabilizohen financat publike, por se problem shtesë është këmbëngulja për rritjen e shpenzimeve të mbrojtjes në kuadër të NATO-s.

„Kryeministri aktual, Lecornu, ka qenë ministër i mbrojtjes dhe është i njohur pikërisht për punën në rritjen e armatimit. Nga ana tjetër, Lecornu është një njeri që jo gjithmonë ka pasur shumë mirëkuptim për BE-në. Rrallë ka shkuar në takime në Bruksel. Ka marrëdhënie të shkëlqyera me ministrin e mbrojtjes të Gjermanisë, por duket se nga pozita e kryeministrit do t’i duhet të komunikojë shumë më ngushtë me Brukselin“, parashikon Joksimoviq.

Margjinalizimi i Ballkanit

Ish-ambasadori i Maqedonisë së Veriut në NATO dhe profesor i shkencave politike e gjeopolitikës, Nano Ruzhin, ka vlerësuar se turbulencat e brendshme në Francë po prodhojnë rënie të ndikimit të Emmanuel Macron-it brenda Bashkimit Evropian, por edhe po e marginalizojnë Ballkanin Perëndimor dhe çështjen e dialogut mes Beogradit dhe Prishtinës.

Ruzhin thekson se kriza në Francë mund të reflektohet edhe në BE, ndërsa pasojat i ndien rajoni i Ballkanit.

„Në frontin e jashtëm, tepër shumë vëmendje po i kushtohet Ukrainës dhe Moldavisë, pra zgjerimit të BE-së në atë drejtim. Krijohet përshtypja se vendet e Ballkanit Perëndimor me të gjitha problemet e tyre – nga zgjerimi i BE-së deri te problemet mes Beogradit dhe Prishtinës – disi po kalojnë në plan të dytë. Me fjalë të tjera, si Prishtina ashtu edhe Beogradi, por edhe vendet tjera të Ballkanit Perëndimor, do të mund të mbështeten më shumë në udhëheqësinë e BE-së sesa në rëndësinë që dikur kishte Macron. Pra, Ballkani Perëndimor është marginalizuar si në sytë e Macron-it, ashtu edhe në sytë e BE-së“, thekson Ruzhin për Kosovo online.

Situata e pafavorshme në Francë është reflektuar edhe në ndikimin e këtij shteti, argument që profesori e mbështet me faktin se Macron aktualisht është presidenti me rejtingun më të ulët – mes 12 dhe 15 përqind.

„Ai po përpiqet që politika e jashtme t’i shërbejë si një lloj aduti për përmirësimin e rejtingut, pra që praktikisht të mos merret më me çështjet e brendshme, por vetëm me ato të jashtme, me shpresën se në këtë mënyrë do ta përmirësojë pozitën e tij politike“, beson Ruzhin.

Pasojë e këtij qasjeje, sipas tij, është „një lloj rënie e monopolit tradicional“ të Francës.

„Franca ka qenë një nga motorët e Bashkimit Evropian dhe një shtet që tërhiqte përpara gjatë epokës së Merkel-it. Macron dhe Merkel ishin motorë. Por sot Franca po hyn e dobësuar në BE dhe në komunitetin ndërkombëtar në përgjithësi. Le të kujtojmë vetëm çfarë thoshte Trump dhe çfarë qëndrimesh kishte ndaj Macron-it, kështu që Franca ka humbur kredibilitetin që e kishte më herët“, thekson Ruzhin.

Ky analist, një njohës i mirë i situatës në Francë, thotë se ky vend aktualisht po përjeton "krizën më të madhe ekonomike, politike dhe sociale" që nga viti 1958, dhe se në një situatë ku, sipas Kushtetutës, pjesa më e madhe e pushtetit ekzekutiv është nën kontrollin e presidentit.

Ai shton se analistë të shumtë e interpretojnë krizën e përgjithshme në Francë përmes disa faktorëve: ndikimit të pandemisë Covid-19, luftës në Ukrainë, rritjes së çmimeve dhe politikës së keqe ekonomike, sociale dhe buxhetore të qeverisë së Macron-it.

Ruzhin beson se Macron ka bërë disa gabime politike në vitet e fundit, dhe se çelësi është shpërbërja e parlamentit pas rezultateve të dobëta në zgjedhjet për Parlamentin Europian.

"Konsiderohet si një nga gabimet më të mëdha. Pastaj ai kërkoi zgjedhje të reja, ku u mund edhe më drastikisht nga partia e Le Pen dhe socialistët", thotë ky analist.

Ai i interpreton ndryshimet e shpeshta të kryeministrit si pasojë e përballjes së Francës me një "borxh të madh publik" që arrin në 3.4 miliardë euro, ose 113 përqind të produktit kombëtar bruto.

Kjo ishte edhe arsyeja për shkarkimin e François Bayrou dhe zgjedhjen e një kryeministri të ri, Sébastien Lecornu.

"Francezët duhet të shtrëngojnë rripat dhe të disiplinohen. Orari i punës duhet të rritet dhe dy ditë pushim duhet t'u hiqen... Kjo politikë e Byru-së nuk funksionoi", shpjegon Ruzhin.

Ai sheh një problem tjetër në përçarjen e BE-së.

"Vetëm merrni problemin me Covid-19 deri më sot, veçanërisht krizën në Ukrainë dhe problemin me Gazën, dhe mund të shihni një Bashkim Evropian të pabarabartë. Pra, BE-ja është dobësuar në aspektin e qasjes së saj të unifikuar për zgjidhjen e problemeve globale. Ajo ia ka lënë në një farë mënyre SHBA-së," vëren ky analist.

Ukraina, thekson ai, është aktualisht problemi më i madh i sigurisë për BE-në, por është treguar se nuk ka kapacitetin ushtarak për ta zgjidhur atë krizë.

"Njoftimet se Britania e Madhe, e cila nuk është anëtare e BE-së, dhe Franca janë gati të dërgojnë forca në Ukrainë janë disi të pamjaftueshme, sepse asnjë vend tjetër në BE nuk është gati për këtë. Dua të them Polonia, Gjermania, Spanja, Italia..." thotë Ruzhin.

Ai sheh një problem shtesë për Francën jo aq shumë në demonstratat dhe bllokadat e paralajmëruara, por në faktin se askush nuk mund të parashikojë epilogun e luftës në Ukrainë.

"Kundërshtarët e Macron besojnë se ndoshta zgjidhja më e mirë është të detyrojnë Putinin dhe Zelenskyn, me ndihmën e Trump, të nënshkruajnë një marrëveshje (paqeje). Në atë rast, nëse Rusia i mban territoret që pushtoi, kjo do të thotë gjithashtu një fitore ndaj BE-së dhe Francës. Dhe kjo nuk është një shenjë e mirë sepse Putini mund të vazhdojë të pushtojë territore. Por pyetja është nëse ekziston një mundësi tjetër. A do të ishte zgjidhja të shkonim në luftë për një dekadë tjetër dhe që fuqitë evropiane të forconin dhe rrisnin ndihmën e tyre për Ukrainën gjatë asaj periudhe? Mendoj se bota nuk është ende gati për ngjarje të tilla. Mund të ketë bisedime paqeje. BE-ja duhet të luajë një rol të rëndësishëm në ato negociata midis Rusisë dhe Ukrainës", përfundon Ruzhin.

„Periferia“ e interesimit

Edhe ligjëruesi në Universitetin “Epoka” në Tiranë dhe analisti politik Armand Plaka konsideron se rajoni duhet të jetë i shqetësuar për shkak të krizës aktuale në Francë, por edhe në shtetet e tjera kyçe të BE-së, pasi „e ardhmja e Ballkanit“ po kalon në „periferinë e interesave të tyre“.

„Duhet të jemi të shqetësuar për situatën në Francë, duke marrë parasysh interesat tona. Duket se e ardhmja e Ballkanit është në periferi të interesave të këtij vendi. Shkaku janë problemet aktuale dhe sfidat e forta me të cilat përballet Parisi zyrtar dhe për shkak të të cilave duket sikur angazhimi francez ndaj çështjes ballkanike po zhvendoset krejtësisht“, thotë Plaka për Kosovo online.

Duke komentuar krizën aktuale politike në Francë, e cila kulmoi me shkarkimin e kryeministrit, ky analist thekson se problemi kyç i qeverisë së re do të jetë „definimi i politikës së jashtme në masën sa është e mundur“.

„E dimë se shtyllat e politikës së jashtme duhet të kenë kontinuitet. Çdo kabinet i ri qeveritar ka mundësinë ta ridimensionojë këtë politikë, gjithmonë duke ruajtur prioritetet tradicionale. Në këtë kontekst, mendoj se Franca dhe Gjermania, që janë duo kryesor i BE-së, do të vazhdojnë t’i kushtojnë vëmendje zhvillimeve në rajonin tonë dhe ngjarjeve në nivel global, veçanërisht krizës në Ukrainë“, është i bindur Plaka.

Plaka thotë se Ballkani Perëndimor është në rrezik gjatë dhjetë viteve të fundit, për shkak të „rritjes së euroskepticizmit dhe rritjes eksponenciale të grupeve radikale të djathta“.

„Ajo që po ndodh aktualisht në Francë e shoh si një shans të ri që i jepet këtij vendi dhe rajonit tonë. Shpresoj që pozitat e qeverisë së re të forcohen dhe të zgjidhen problemet më të menjëhershme, si buxheti apo pensionet, pra problemet e brendshme“, është i bindur ky analist.

Optimizmin e tij e bazon në faktin që kryeministri i ri francez, Sébastien Lecornu, është ish-ministër i mbrojtjes dhe „i përputhshëm me planet e reja dhe frymën e NATO-s“.

„Bëhet fjalë për një plan „reformash për mbrojtjen e përbashkët“, përballë asaj që njihet si kërcënimi rus ose rendi i ri global. Sinqerisht shpresoj që Franca të mbajë të njëjtin kurs dhe që perspektiva jonë të mos cenohet, madje të forcohet edhe më shumë, e kam fjalën për të gjithë rajonin, duke pasur parasysh se si Shqipëria, ashtu edhe vendet e tjera të Ballkanit Perëndimor, kanë një qëndrim të qartë pro-evropian“, konsideron Plaka.

Shkaqet e krizës në Francë, Plaka pjesërisht i shpjegon edhe me forcimin e partive të djathta në Evropë, që nuk e ka anashkaluar as këtë vend, me rritjen e popullaritetit të Bashkimit Kombëtar të Marine Le Pen-it.

„Nëse nuk gjendet një formulë e përshtatshme dhe nëse nuk plotësohen kërkesat e grupeve radikale të majta, sindikatave dhe grupeve të reja protestuese, vendi mund të shkojë në zgjedhje të parakohshme“, paralajmëron Plaka.

Si moment tjetër të rëndësishëm për fatin e ardhshëm të Francës, ai thekson zgjedhjet presidenciale që sipas planit duhet të mbahen në vitin 2027.

„Zgjedhjet presidenciale të vitit 2027 mund të sjellin një tronditje shumë të madhe. Do të kemi një president të ri, e ndoshta edhe një linjë politike krejtësisht ndryshe. Nuk dua një skenar të tillë të fitores së grupeve radikale të djathta, sepse kjo do të ishte një fatkeqësi shumë e madhe për rajonin tonë, e sidomos për Shqipërinë. Qëndrimet e tyre publike, në vazhdimësi, kanë qenë bllokuese, e shpesh edhe të errëta për perspektivën evropiane të Ballkanit Perëndimor“, thekson Plaka.

Ai kujton se Franca prej vitesh vuan nga paqëndrueshmëria e brendshme politike.

„Kjo nuk është vetëm për shkak të situatës aktuale, por edhe për shkak të krizave të vazhdueshme që kanë ndodhur, veçanërisht gjatë mandatit të fundit të presidentit Macron. Kujtojmë protestat e mëdha të ‘jelekëve të verdhë’, por edhe mënyrën si zhvillohen protestat në Evropë. E gjithë kjo e ka tronditur shtetin në themele, atë që njihet si Republika e Pestë franceze, themelet e së cilës i vuri udhëheqësi i pavdekshëm, i lavdishmi gjeneral De Gaulle“, vlerëson Plaka.

Emërimin e kryeministrit të ri francez, Sébastien Lecornu, ai e sheh si një hap pozitiv.

„Jo vetëm sepse ka përvojë të gjatë dhe ka qenë pjesë e një partie të rëndësishme, por edhe sepse lëvizjet e tij brenda kabinetit të mëparshëm qeveritar i kanë sjellë popullaritet të madh, sidomos mes grupeve dhe partive të majta“, përfundon Plaka.