Kuotat e reja për punë në Gjermani - a do ta zbrazë Ballkanin “sistemi më modern i imigracionit në Evropë?

“Për të mundësuar një kthesë, qeveria gjermane i ka vënë vetes synimin të krijojë sistemin më modern të imigracionit në Evropë”, tha ministri gjerman i Punës Hubertus Heil në nëntor 2022, duke folur për ligjin për imigrimin e punëtorëve të kualifikuar. Pikërisht një javë më parë ka hyrë në fuqi faza e tretë e këtij ligji, e cila dyfishoi kuotat për banorët e Ballkanit Perëndimor në 50 mijë. Risia është se është më e lehtë për punëtorët që gjejnë punë të sjellin anëtarë jo vetëm të familjes së tyre të ngushtë, por edhe të familjes së tyre të gjerë. Ekspertët nga i gjithë rajoni po paralajmërojnë për Kosovën online se kjo lloj strategjie gjermane për punësim mund të zbrazë Ballkanin së shpejti.

Bëhet fjalë për zgjatjen e ligjit nga viti 2016, i cili u mundësoi qytetarëve të Shqipërisë, Bosnjë-Hercegovinës, Malit të Zi, Kosovës, Maqedonisë së Veriut dhe Serbisë akses më të lehtë në tregun gjerman të punës, deri diku i pavarur nga kualifikimet formale.

Ligji u zgjat dhe u ndryshua vitin e kaluar dhe hyn në fuqi në faza. Ndryshimet nuk zbatohen për vendet e punës, kryerja e të cilave lidhet ligjërisht me certifikimin e diplomës, për shembull profesione akademike si mjekësia apo infermieria.

E reja është e ashtuquajtura “karta e shansit” për kërkimin e punës, e cila bazohet në ndarjen e pikëve sipas kritereve të ndryshme, si kualifikimet, njohja e gjuhës gjermane apo angleze, përvoja e punës, lidhjet me Gjermaninë, mosha dhe ndoshta familja që shoqëron punëtorin.

Bashkëbiseduesit e Kosovo online nga Beogradi, Prishtina, Shkupi dhe Tirana paralajmërojnë se i gjithë Ballkani Perëndimor po përballet me mungesë të punëtorëve në të gjithë sektorët për shkak të punësimit gjithnjë e më të lehtë të të huajve në Gjermani dhe një problem shtesë është largimi në rritje i njerëzve me arsim të lartë dhe me përvojë.

Kryetarja e Sindikatës së Degës së Bashkuar Pavarësia Çedanka Andriq vlerëson se është një luks që një vend nuk duhet ta përballojë. Ajo sqaron për Kosovo online se kjo fazë ofron mundësinë për të shkuar në Gjermani pa e lidhur më parë kontratën me një kompani apo institucion dhe se mund të kërkohet punë deri në një vit. Ajo shton se njerëzit janë larguar prej brezash, kështu që tani shumë kanë dikë që do t'i takojë atje.

“Kur të merret parasysh gjithçka, mendoj se do të vazhdojë dalja e fuqisë punëtore, veçanërisht në Gjermani”, thotë Andriq.

Kur bëhet fjalë për profesionet e punëtorëve, ajo sqaron se nuk mund të veçojnë konkrete sepse po largohen edhe mjekë dhe inxhinierë, hidraulikë, punëtorë ndërtimi...

“Tashmë kemi problem të zëvendësojmë fuqinë punëtore në të gjithë sektorët”, thekson ajo.

Siç thotë, nuk bëhet fjalë më vetëm për të rinjtë që kanë vetëm një arsim, por po largohen edhe njerëz që kanë përvojë shumëvjeçare.

“Nuk është e lehtë të zëvendësosh një kirurg që ka 15 vite shërbim, në vend të tij mund të punësosh një nga kolegët e tij, por cilësia e shërbimit që u ofrohet qytetarëve nuk është e njëjtë. Kemi edhe një problem shtesë, kush do t'i mësojë këta të rinj që vijnë, sepse për të mësuar një punë duhet praktikë, dhe për praktikë duhet të kesh një mentor me vete që do të të mësojë punën për të paktën disa vite”, thotë bashkëbiseduesja jonë dhe nënvizon se praktikisht një pjesë e mirë e njerëzve me arsim të lartë në Serbi janë të arsimuar për tregun e Evropës Perëndimore, që është një luks që asnjë vend nuk duhet ta përballojë”.

Kur është fjala për arsyet pse njerëzit largohen, siç thotë Andriq, sipas hulumtimeve, më shumë se 80 për qind e tyre përmendin të ardhurat si motiv kryesor.

“Kjo e mbështet pretendimin tonë, të cilin e kemi thënë për më shumë se një dekadë, se pagat e ulëta do t'i largojnë njerëzit nga Serbia, jo vetëm nga Serbia, por edhe nga i gjithë rajoni”, thekson ajo.

Rreth 70 për qind përmendin cilësinë e jetës që nuk lidhet ekskluzivisht me të ardhurat, dhe një përqindje e ngjashme përmend sistemin në të cilin jetojnë, shton Andriq. Rreth gjysma përmendin avancimin në karrierë dhe sistemin shëndetësor, gjë që, siç tregohet, nuk është e çuditshme po të shikohet fakti se Serbia dhe Bullgaria ndajnë më së shumti për trajtim privat në Evropë.

Ajo nënvizon se të gjitha vendet e rajonit të Ballkanit Perëndimor përballen me të njëjtin problem dhe si zgjidhje të mundshme Andriq përmend shembullin e Rumanisë, e cila ndaloi daljen e punëtorëve duke rritur ndjeshëm pagat. Megjithatë, shton ai, nuk janë të rëndësishme vetëm të ardhurat, por është e rëndësishme që të rinjtë të shohin mundësinë e avancimit profesional.

Ekonomisti Mihaillo Gajiq shpjegon se tregu gjerman i punës është tërheqës për të gjitha profilet e punëtorëve, nga personat me kualifikime të ulëta dhe të mesme, tek ata me fakultete të përfunduara e deri te doktoratura. Për Kosovën online shpjegon se kushtet për leje pune janë reduktuar ndjeshëm në krahasim me disa vite më parë, dhe arsyeja është se Gjermania ka një numër në rënie të punëtorëve çdo vit për shkak të trendit demografik të popullsisë.

“Numri i personave që hyjnë në tregun e punës është dukshëm më i ulët se numri i personave që dalin në pension. Situata është e tillë që ka kërkesa për punëtorë të të gjitha llojeve, që nga personat që merren me punë të natyrës më manuale, siç janë shoferët e kamionçinës, e deri te personat që kanë mbaruar universitetet dhe kanë kualifikime të larta, si programues. Nuk kufizohet vetëm në një lloj pune, por ka një gamë të tërë profesionesh që janë në deficit në Gjermani”, tha Gajiq për Kosovo online.

Sa i përket profileve që shkojnë në Gjermani, Gajiq thekson se të gjithë shkojnë për të punuar në Gjermani, pavarësisht nivelit të arsimit.

“Nuk është vetëm një çështje e ikjes së trurit, e njerëzve me fakultete të përfunduara, të gjithë tashmë po ikin, nga ata me kualifikimet më të vogla e deri te ata me doktoraturë. Për shkak të vetë strukturës së popullsisë, më së shumti largohen ata me arsim të mesëm. Njerëzit me të ardhura mesatare dhe më të ulëta kanë një prim më të lartë fitimi nëse shkojnë për të punuar në Gjermani sesa nëse qëndrojnë duke punuar në vendin e tyre të origjinës. Pra është diçka më joshëse për ta sesa për njerëzit me diplomë universitare”, shpjegon Gajiq.

Ai tregon se Serbia ka qenë vend emigracioni për dekada, por se është fat që pikërisht kjo ishte valvula për parandalimin e problemeve sociale, duke pasur parasysh papunësinë e lartë në tregun vendas të punës.

Serbia, thotë ai, po përpiqet të gjejë mënyrën e duhur për të zgjidhur problemin e mungesës së fuqisë punëtore dhe tani për tani po i drejtohet vendeve fqinje pasi një numër i madh i njerëzve nga BeH dhe Mali i Zi tradicionalisht emigrojnë në Serbi.

Ai beson se largimi i fuqisë punëtore në vende të tjera do të pengonte futjen e politikave të reja për kushtet e punës dhe nivelet e pagave.

"Për këtë, ne duhet të kemi një numër vitesh me ritme të larta të rritjes ekonomike që do të lejojë që pagat të rriten ndjeshëm dhe të afrohemi me vendet ku punëtorët tanë shkojnë tradicionalisht. Nëse pagat në Serbi ishin të kënaqshme, atëherë atraktiviteti i gjermanit tregu i punës do të humbiste fuqinë e tij”, përfundon Gajiq.

Sinisha Naumoski, analisti dhe përfaqësuesi i Bordit Drejtues të Universitetit të Heidelberg në Shkup thotë se kuotat e reja, të rritura për punësimin e punëtorëve nga Ballkani Perëndimor në Gjermani i presin me padurim të gjithë ata që janë të zhgënjyer ose që nuk janë mjaftueshëm të integruar financiarisht dhe socialisht në sistem, dhe, siç e vlerëson ai për Kosovo online, fatkeqësisht ka shumë të tillë.

“Gjermania në vitet e fundit ka relaksuar ndjeshëm, nëse mund të them kështu, politikën e saj ndaj të gjitha vendeve të Ballkanit Perëndimor. Zbutja e tij mund të shihet duke lehtësuar kriteret e hyrjes për punëtorët nga Ballkani Perëndimor, me theks të veçantë tek zejtarët. Në një krizë globale me luftë dhe krizë ekonomike, ato vende që investojnë në punëtorë ose ushtarë ekonomikë (në mënyrë metaforike) fitojnë më shumë”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ai shpjegon se tashmë kushtet janë edhe më të lehta, sidomos për zejtarët.

“Mënyra e transmetimit është e lehtësuar jo vetëm për zejtarët, por edhe për familjet e tyre. Por në drejtim të atij personeli shumë të kualifikuar si mjekët dhe punonjësit mjekësorë, do të zbatohen të njëjtat rregulla. Diploma juaj duhet të pranohet nga qeveria dhe ministria gjermane dhe këtu i gjithë procesi lehtësohet, por vetëm për zejtarët. Kushtet për profilet mjekësore mbeten të njëjta”, thotë analisti nga Shkupi.

Ai vlerëson se të gjithë po largohen nga rajoni, pa dallim kombësie dhe se kjo është diçka që duhet të bashkojë disi Ballkanin Perëndimor për të gjetur së bashku një zgjidhje.

“Rrënjët e mia janë nga Maqedonia Perëndimore, Ohri, Kërçova, ku kam jetuar si fëmijë. Miqtë dhe fqinjët e mi shqiptarë janë larguar të gjithë. Nuk ka rregulla dhe kjo është diçka që duhet të na bashkojë si kauzë ekonomike, le të shohim se çfarë mund të bëjmë për sistemin. Po largohen edhe bankierët. Ne, këtu në akademi, kemi një portofol dhjetëvjeçar të bankierëve të njohur dhe të profilit të lartë. Sot edhe ata po largohen sepse rroga e tyre është dhjetëfish më e lartë se paga mesatare normale këtu. Çfarë dua të them? Të gjithë po largohen, kryesisht nga Kosova, Maqedonia, Shqipëria dhe BeH. Me një fjalë largohen kryesisht të gjithë ata që kanë sisteme të këqija brenda organizimit të vendit. Duhet të fillojmë vetë ta ndryshojmë sistemin dhe kjo është shumë e vështirë”, thotë Naumoski.

Profesori i Fakultetit të Ekonomisë dhe eksperti i punës dhe punësimit nga Tirana Erion Muça shpjegon se përmes reformës së re që hyri në fuqi më 1 qershor, Gjermania jo vetëm rriti mundësinë e punësimit për profesionistë të ndryshëm nga çdo vend, ajo tashmë ka hequr disa nga barrierat më burokratike dhe konservatore që kishte më parë.

Përfitimi më i madh nga kjo reformë tani janë ata punëtorë, të cilët deri dje kishin paqartësi sa i përket njohjes së diplomave, dokumentacionit dhe kualifikimeve, thotë ai për Kosovo online.

“Pala gjermane vlerëson më së shumti aftësitë profesionale të individit. Gjithashtu kërkohet njohja e gjuhës gjermane në nivel normal përdorimi. Nëse punonjësi është në rregull në të dy elementët, i ofrohet mundësia e punësimit në Gjermani, duke ulur kohën e procedurave për marrjen e vizës së punës, duke shkurtuar kohën e plotësimit të dokumentacionit dhe duke reduktuar dokumentet e kërkuara. Kjo lehtëson shumë lëvizjen e punonjësve, sidomos nga vendet jashtë Bashkimit Evropian drejt Gjermanisë”, thotë bashkëbiseduesi ynë.

Ai sqaron se do t'u kërkohet të dëshmojnë aftësitë e tyre dhe vetëm në periudhën e parë provuese prej tre muajsh, në profesionin që synojnë të punojnë. Megjithatë, shton ai, përveç punëtorëve të specializuar, Gjermania kërkon edhe punëtorë të pakualifikuar.

“Këtyre punonjësve u nevojiten vetëm njohja e gjuhës gjermane, dhe dokumentacioni që lidhet me respektimin e ligjit, dëshmia e precedentit penal, për të marrë një vizë pune. Kushtet e tjera janë shumë të favorshme sepse shteti gjerman, ashtu si vendet e tjera të BE-së, vuan mungesën e fuqisë punëtore për disa profesione që gjermanët nuk i pëlqejnë. Këto punë do të bëhen nga të huajt, për të mos bllokuar proceset e ekonomisë dhe shërbimeve. Kjo është arsyeja që procedurat e punësimit në Gjermani janë thjeshtuar”, thotë Muça.

I pyetur se kush është më i interesuar të punojë në Gjermani, ai thotë se ato ndahen në tri kategori kryesore.

“Së pari punëtorët e ndërtimit (specialistë të lartë dhe të mesëm). Së dyti, specialistë shëndetësorë si infermierë, laborantë, fizioterapistë, të cilët pas përfundimit të studimeve të larta apo të mesme profesionale, gjejnë shumë më lehtë punësimin atje. Së treti, specialistë të teknologjisë së informacionit, kryesisht të rinj që kanë kryer shkollat ​​profesionale, të cilët shkojnë shumë më lehtë në Gjermani. Përveç këtyre, ka edhe punonjës të thjeshtë, të cilët përbëjnë numrin më të madh të atyre që shkojnë për të punuar në Gjermani. Meqenëse nuk janë të specializuar dhe nuk kanë emigruar me marrëveshje paraprake, është e njëjta mundësi që të punësohen apo të kthehen”, vlerëson profesori nga Tirana.

Dhe ish-drejtori i Odës Ekonomike të Kosovës, Safet Gërxhaliu, beson se vetë fakti që Gjermania ka dyfishuar kuotën e fuqisë punëtore nga Ballkani, do t'i motivojë edhe më shumë të rinjtë që të vendosin të largohen. Ai ka vlerësuar për Kosovën online se është e nevojshme të hapen debate publike në mënyrë që qytetarët të jenë të vetëdijshëm se çfarë do të marrin nëse shkojnë në punë jashtë vendit dhe çfarë nëse qëndrojnë.

"Evropa nuk është më ajo që ka qenë." Së dyti, ne duhet të kemi fushata të ndryshme për të motivuar njerëzit, dhe gjëja e tretë, ajo që duhet të dinë të rinjtë tanë dhe qytetarët e Kosovës është se rroga prej 500 eurosh sot në Kosovë dhe në Ballkan ka vlerën e një rroge gati 2000 euro në Gjermani, kur krahasohet kostot e jetesës, banimit, taksat dhe gjëra të tjera”, thotë Gërxhaliu.

Ai thekson se është shumë e rëndësishme që të dialogohet për këtë problem.

“Mendoj se dialogu duhet të rikthehet, ne duhet të kthejmë besimin se këtu është e mundur të jetohet”, thotë ai.